ŞEFTALİ (meyve)

ŞEFTALİ,  "gülgiller" familyasındandır (Prunus persica). Anayurdu Asya'dır. Farsça ismi "şeft-alu"dur. Ilıman ve sıcak ülkelerde bahçelerde yetiştirilir. Meyvelerin olgunlaşması için bol ışık ve ısıya ihtiyaç vardır. Türkiye'nin, özellikle Bursa ve dolaylarının iklim ve toprağı şeftali yetiştirilmesine çok elverişlidir. İklimi daha serin olan Avrupa ülkelerinde, şeftali bahçelerinde dona karşı tedbirler alınır.

Şeftali bahçeleri zengin topraklarda aşılı fidanlarla kurulur. İlk yıllarda terbiye ve şekil budamaları yapılır. Ağaç şeklini almaya başladığı zaman kışın meyve budaması (kuru budama), yazın ise yeşil budama yapılır. Meyveler bir yıllık dalda oluşurlar.

Şeftali "A" vitaminince zengindir. Şeftaliler iki büyük gruba ayrılır; kabuğu havlı olanlar ve kabuğu düz olanlar. Kabuğu düz olanlar daha az makbuldür. Kabuğu havlı olan şeftalilerin eti beyaz, kırmızı veya sarı olur. Bunların çekirdeğe yapışık ve yapışık olmayan çeşitleri vardır. Eti çekirdeğe yapışık olanlara "et şeftalisi" denir. Bunlar pek makbul sayılmaz. Eti çekirdeğe yapışık olmayanlara ise "yarma şeftali" denilir.

Şeftali yaz ve sonbahar aylarında taze olarak yenilen hoş bir meyvedir. Meyve suyu olarak da içilir. Şeftali çiçeği önceleri "hafif müshil" ve "solucan düşürücü" olarak kullanılırdı. Şeftalinin; kompostosu, reçeli, şurubu ve marmelâtı yapılır. Pasta, jöle ve turtalarda garnitür olarak kullanılır.

MUŞMULA (DÖNGEL)

MUŞMULA ağacı dallı, eğri büğrü gövdeli küçük bir ağaçtır. Basit veya çok parçalı yapraklarının üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü beyazımtıraktır. Beyaz veya pembe çiçekleri tek tek açar. Meyvesi etli ve beş bölmelidir. Bu bölmelerin her birinde iri ve sert çekirdek bulunur. Muşmulanın buruk bir tadı vardır, ancak iyice olgunlaşıp çürümeye yüz tutar hale gelince yumuşar, biraz tatlanır ve yemesi hoş olur.

Türkiye'de yetiştirilen başlıca muşmula çeşitleri: İstanbul muşmulası (sivrice, ufak ve etli); İtalyan muşmulası (yuvarlak iri ve etli); çekirdeksiz muşmula (çok lezzetlidir, Mersin dolaylarında yetişir.)

KAYISI MEYVESi

ERİK cinsinden bir meyvedir. Gülgiller familyasındandır. Kayısının anayurdu Doğu Anadolu'dur. Boyu 4-6 metre, dalları yaygın ve dik, yaprakları az çok yürek şeklinde oval, çiçekleri pembemsi beyaz ve oldukça büyüktür, yapraklardan evvel çiçek açar.

Kayısı, Türkiye'nin hemen her tarafında çok eskiden beri yetiştirilir. Dayanıklı, bol verimli, meyvesinin kurutulması kolaydır. Ilık ve sıcak iklimlerde iyi yetişir. Fazla nemli, özellikle çiçeklenme mevsiminde sisli ve yağmurlu olan yerlerde normal meyve veremez.

Kayısının meyve bolluğu ve olgunlaşması yıldan yıla çok değişir. Kuvvetli, tınlı, süzek toprakları sever. Kireçli toprakları tercih eder; buralarda badem, ağır killi topraklarda erik üzerine aşılanır. Kayısıyı tutan hastalıkların başında kloroz, zamk, çürüme, monilyoz gelir.

Kayısı, etli, tek çekirdekli, sarı-turuncu bir meyvedir. Eti az sulu, tatlı ve hoş kokuludur. Çekirdeği pürtüksüzdür, etinden kolayca ayrılır. Çekirdeğinin içi yenilebilir olmasına rağmen, az miktar zehir ihtiva edebileceği belirtildi.

Kayısı meyvesinde bol miktarda şeker, C vitamini, A provitamini bulunur. Yaş ve kuru olarak yendiği gibi reçeli, hoşafı, kompostosu yapılır. Kayısının başlıca çeşitleri: Şekerpare, şam, tokaloğlu, imrahor, muhiddinbey, hacıkız, hasanbey, darende.