baron GEORGES CUVİER (tabiat bilgini)

FRANSIZ  tabiat bilgini, 1769 yılında Montbéliard'da doğdu. Protestan bir subayın oğludur. Önce din adamı olmaya hazırlandı. Yüksek bir zekâya sahipti. Resim çizmeye merak sardı. Buffon'un eserlerindeki bütün resimleri çizerek aslına uygun şekilde boyadı. 

Stuttgart Akademi kolejine burslu öğrenci oldu. Normandiya'da 6 sene eğitmenlik yaptı. "Yumuşakçalar" hakkındaki çalışmaları, Geoffroy Saint-Hilaire'in dikkatini çekti. 1794' de onu Paris'e çağırdı ve Jardin des Plantes'te anatomi kürsüsüne yedek öğretmen tayin ettirdi. 

1795' de Academie des Sciences'a üye seçildi ve 1803' de bu kurumun daimî sekreteri oldu. 1799' da Collège de France'da  Daubenton'un, 1802' de Muséum'da  Mertrud'un yerine geçti. 1. Napolyon ona büyük payeler verdi.

18. Louis, onu "mutezil dinler" müdürü ve üniversite şansölyesi yaptı. "Baron" unvanını ve  Légion d'honneur nişanının "grand officier" rütbesini verdi. Sonra, Louis-Philippe onu yüksek meclis üyeliğine getirdi. 1818' de Academie Française'e seçildi.

FRANÇOİS DE CUREL (yazar)

FRANSIZ  oyun yazarı, 1854 yılında Metz'de doğdu. Edebiyat dünyasına iki romanla girdi :  "Kuru Yemişler (Haylaz Öğrenciler) Yazı - 1885"  ve  "Grandük'ün Kazadan Kurtuluşu - 1889".

İlk oyunlarından ikisi  1892' de Théâtre-Libre'de oynandı :  "Bir Azizenin İçyüzü" ve "Fosiller". Bu oyunda, çökmekte olan soylu bir taşra ailesini anlatır.

François de Curel, 1928' de Paris'de vefat etti. 

MERCE CUNNİNGHAM (dansçı)

AMERİKALI  dansçı ve koreograf, 1915 yılına doğru Washington, Centralia'da doğdu. 1940-45 yılları arası, Martha Grahan topluluğunda çalıştığı sırada, baş dansçı olarak;  "Letter to the World",  "El Benitente (1940)",  "Appalachian Spring (1944)" de oynadı. 

1943' den itibaren ilk sololarını düzenlemeye başladı :  "Totem Ancestor",  "Mysterious Solo",  "Untitlet Solo".  Birçok Amerikan topluluğuna, öğretmen ve dansçı olarak (1948-49-51), yabancı ülkelere de öğretmen olarak çağrıldı (Meksika, 1956).

1952' de kendi topluluğunu kurdu. Bundan sonra, tekniğini ve yeni jestler yaratma gücünü geliştirdi. Danstaki hareketleri, duyulmamış seslerle (gürültüler, manyetik şerit montajları) belirtme yolunu uyguladı. Amerikalı bestekâr John Cage ile çalıştı. Dekoratör Robert Rauschenberg'i yanına aldı.

sir SAMUEL CUNARD (armatör)

İNGİLİZ  armatör, 1787 yılında Nova Scotia (Kanada), Halifax'da doğdu. Halifaxlı zengin tacir. 

1838' de İngiltere ile Amerika arasında, buharlı vapurla posta ulaşımı tekelini İngiliz hükümetinden aldı ve adını taşıyan (Cunard Steam Ship co.) ünlü deniz kumpanyasını kurdu. 

İlki, "Britannia" olan 4  gemiyle, düzenli posta seferlerine başladı. Liverpool-Halifax seferini  12 gün 10 saatte yaptı (1840).  sir Samuel Cunard, 1865' de Londra'da vefat etti.

JACQUES CUJAS (hukukçu)

FRANSIZ  hukuk bilgini (Cujaus), 1520 yılında Toulouse'da doğdu. Profesör olarak Cahors'da, Bourges'da, Valence'da, Turin'de çalıştı. 

1576' da Paris'de hocalık yaptığı kısa bir süre dışında devamlı olarak Bourges'da kaldı. Tarihî okulun en parlak temsilcisi oldu. 

Bartolocu'lar, Roma hukukunu pratik yönden incelemişlerdi. Cujas ise, Alciati'nin yolundan giderek, şerhciler gibi Digesta metinlerinin yorumlamalı incelemesi üzerinde çalıştı. Bu çalışmayı, Justinianus'un hukukunu incelemekten çok, metinlerin ilk anlamlarını bulmak için yaptı. Böylece, Roma'nın çeşitli devirlerindeki hukukî doktrinleri yeniden ortaya çıkarmaya çalıştı.

Birçok eser yayınladı :  "Gözlemler",  "Paratitla",  "Recitationes",  "Tractatus ad Africanum"  ve  Roma hukukunun çeşitli bölümleri hakkında yorumlar. 

Bütün eserlerinde, derin bilgiye dayanan düşünce yanında, saf ve açık bir üslûp hâkimdir. Jacques Cujas, 1590' da Bourges'da vefat etti.

LUCİEN CUÉNOT (biyolog)

FRANSIZ  biyoloji uzmanı, 1866 yılında Paris'de doğdu. Çok küçük yaşta koleksiyonlar yapmaya başladı. Paleontolojiye karşı ilgi duydu. Sorbonne'da (1883), Lacaze-Duthiers'nin derslerine devam ettikten sonra zoolojiye yöneldi. 

1887'de tabiî bilimlerden doktora verdi. 1890-1937  yılları arasında Nancy Fen fakültesinde zooloji profesörlüğü yaptı. Farklı konular üzerinde durdu. Zooloji, anatomi, fizyoloji ile ilgili araştırmalar yaptı. İrsîyet üzerinde çalıştı.  Mendel kanunlarının, hayvanlara da uygulanabileceğini gösteren ilk biyoloji uzmanlarından biridir.

"Letal" genlerin (öldürücü genler) varlığını ispatladı (1905). Evrim mekanizmasıyla ilgilendi. "Öndeğişim" ile ilgili bir nazariye ileri sürdü. Lucien Cuénot 1951' de Nancy'de vefat etti.

Eserleri  :  "Hayvan Türlerinin Doğuşu (1911, 1921, 1932)",  "Adaptasyon (1925)",  "Tür (1936)",  "Biyolojide Türetim ve Ereklik (1941, 1947)",  "Biyolojik Evrim (A. Tétry ile - 1951)".   Ayrıca;  E. de Martonne'un  "Fizikî Coğrafya Elkitabı" adlı eseriyle  P. P. Grassé'nin "Zooloji Elkitabı"adlı eserine katkıda bulundu. 

CÉSAR CUİ (bestekâr)

RUS  bestekâr, 1835 yılında Vilna'da (Litvanya) doğdu. Babası Fransız, annesi Polonya'lıdır. "Beşler Grubu"nu kurması için Balakirev'e yardımcı oldu.

Rimski-Korsakof'tan sonra, birliğin en çok eser veren bestekârıdır. Birçok piyano parçası,  300' den fazla melodi, ayrıca;  "Kafkas'lı Esir",  "Mandaren'in Oğlu",  "Angelo",  "Kaptanın Kızı" gibi  10 tane de opera bestelemiştir.

César Cui, 1918' de Petrograd'da (Rusya) vefat etti. 

GEORGE DE PİEDRABLANCA DE GUANA (yönetmen)

ŞİLİ'Lİ  bale yöneticisi (Cuevas Markisi), 1885 yılında Şili, Santiago'da doğdu. 1940' da, yoksul çocuklar için New York'da bir dans okulu kurdu. 

1944' de aynı şehirde, çok kısa süren, fakat dans sanatını;  "Deli Tristan (Salvador Dali ve Massine)",   "Constantia (William Dollar)" ve "Dilsiz Kadın (Antonia Cobos)"  baleleri ile zenginleştiren Milletlerarası Bale topluluğunu kurdu. 

1946' da, daha sonra  "Marquis de Cuevas'ın Milletlerarası Balesi" adını alacak olan "Yeni Monte Carlo Balesi"ni meydana getirdi. Bu topluluğun Fransız bale yıldızlarına; Rosella Hightower,  Majorie Tallchief,  George Skibine ve André Eglevski de katıldı. 

George de Piedrablanca de Guana, 1961'de Cannes'da (Fransa) vefat etti. Bale topluluğu 1962 haziran ayında dağıldı.

Muallim İBRAHİM CUDİ EFENDİ (şâir)

TÜRK  şâiri, 1850 yılında Merzifon'da doğdu. Merzifonlu Hüseyin Efendi'nin oğlu. Rüştiyede ve medresede okudu. Medrese öğrenimini tamamlamak için 1874' de İstanbul'a geldi.

1875' de imtihanla Beşiktaş askerî rüştiyesine Türkçe öğretmeni oldu. Sonra, Selânik'de açılan Terakki adlı özel okulda, Selânik idadîsi ve askerî rüştiyesinde öğretmenlik yaptı. 

1908 İnkılâbından sonra kurulan Osmanlı meclisine Amasya milletvekili olarak katıldı. 1912' de Gelenbevî ve Mercan idadîlerinde edebiyat ve Türkçe dersleri okuttu.

1915' de Bezmiâlem Valide Kız lisesi edebiyat öğretmenliğine getirildi. 1917' de Isparta milletvekili olarak Meclise girdiği zaman, kız lisesindeki derslerini de sürdürdü. 

Eylül 1921' de emekli oldu. Fransızca, Arapça ve Farsça biliyordu. Aruz ve hece vezninde şiirler yazdı. Şiirinde tasavvuf ile ilgili unsurlar vardır. Çeşitli dergilerde yayınlanan şiirleri bir kitapta toplanmadı. Muallim İbrahim Cudi Efendi, 1932' de İstanbul'da vefat etti. 

CHARLES CROS (bilgin, şâir)

FRANSIZ  bilgin ve şâir, 1842 yılında Aude, Fabrezan'da doğdu. Heykeltraş Henri Cros'un kardeşi. Renkli fotoğraf çekme usulünü buldu. 

1877' de Fransız Bilimler akademisine verdiği bir raporda "paleofon" denilen ve gramofonun esasını teşkil eden bir âleti Edison'dan evvel açıkladı. 

Aynı zamanda; fantezist bir yazar ve alaycı bir şâirdi. Kahvelerde ve edebiyat çevrelerinde cerbezeli bir mizahçı olarak ün yaptı. Komik monolog türünü yeniden canlandırdı. Bu türdeki;  "Çiroznâme" ve "Hacıyatmaz" gibi eserleri ün kazandı. 

Özenle yazılmış küçük şiirleri de vardır :  "Sandal Ağacı Mahfazası (1873)".  Charles Cros, 1888' de Paris'de vefat etti. 

FERNAND CROMMELYNCK (yazar)

BELÇİKALI  oyun yazarı, 1886 yılında Paris'de (Fransa) doğdu. Önce piyesleriyle Belçika'da tanındı :  "Artık Koruya Gitmeyeceğiz (1906)",  "Maske Yapan Adam (1908)",  "Pişmanlık Satıcısı (1913)".

Ününün yayılmasını, şaheseri  "Muhteşem Boynuzlu"yu  Lugné-Poe'nun Fransa'da sahneye koymasına borçludur. Bu eserinde aldatılan koca konusunu yeni bir şekilde ve gerçekçi bir dille işler.

Diğer eserleri  :  "Çocuksu Âşıklar (1921)",   "Altın İskemleler (1925)",   "Carine veya Çılgın Kız (1929)",   "Çok Küçük Kalpli Bir Kadın (1934)",   "Sıcak ve Soğuk (1935)".

Fernand Crommelynck, 1970' de Saint-Germain-en-Laye'da (Fransa) vefat etti. 

FRANCİS HARRY COMPTON CRİCK (biyolog)

İNGİLİZ  biyoloji bilgini, 1916 yılında Northampton'da doğdu. 1940-47 yılları arası İngiliz Deniz kuvvetlerinde, sonra çeşitli İngiliz ve Amerikan araştırma merkezlerinde çalıştı (Cambridge, Brooklyn, Harward, Rochester, Johns Hopkins, Londra).

Nükleik asitlerin bünyesi üzerindeki çalışmalarından dolayı 1962' de James D. Watson ve Maurice H. F. Wilkins ile beraber Nobel Tıp ve Fizyoloji ödülünü aldı. Bu kişilerin, D.N.A. nın çift helezon şeklinde olduğu hakkındaki buluşu, 20. yy. içinde biyoloji sahasında yapılmış buluşların en önemlilerinden biri sayılabilir.

1953 yılı başlarında D.N.A. nın yapısı hakkında yeni bilgiler elde edildi. Wilkins ve Rosalind Franklin tarafından X ışınları kırınımıyla D.N.A billûrlarının fotoğrafları çekildi ve helezonî bir molekül olduğu anlaşıldı. Watson ile Crick,  D.N.A. nın kalıtsal bir yapıda olduğunu; kendini kopyalama, anî değişimlere uğrama ve dış etkileri taşıma özellikleri olduğunu açıkladılar.

D.N.A. nın bu yapısı, 1953' den beri derinlemesine araştırmalarla doğrulanmış ve ileri sürülen tahminlerin hemen hepsi gerçekleşmiştir. F. H. Compton Crick, 2004' de Amerika, San Diego'da vefat etti. 

JULES CREVAUX (kâşif)

FRANSIZ  kâşif, 1847 yılında Moselle, Lorquin'de doğdu. Deniz kuvvetlerinde doktordu. 

Rio Pilcomayo üzerinde yaptığı bir araştırma gezisi sırasında 1882' de Chaco eyaletinde (Arjantin), Toba yerlileri tarafından öldürüldü. 

Gezi notları "Güney Amerika Gezileri (1883)" adıyla yayınlandı. 

İON CREANGA (yazar)

ROMANYALI  yazar, 1837 yılında Moldavya, Humuleşti'de doğdu.  Önce papazlığa heves etti, sonra kendini ilk öğretime adadı. "Junimea" adlı eseriyle gençlik çevresine girdi. "Edebiyat Konuşmaları" dergisinde "Halk Hikâyeleri"ni yayınladı. 

En iyi eseri, hiç şüphesiz, önce "Edebiyat Konuşmaları" dergisinde yayınlanan (1881), sonra da "Opera Complecte"ye alınan (1890-92) "Çocukluk Hâtırâları"dır. Bu kitapta; çocukluğunu ve Humuleşti'deki köyünü sâde bir dille anlatır. İon Creanga 1889' da Yaş'da (Romanya) vefat etti.

MİCHİEL COXCİE (ressam)

FLAMAN  ressam, 1499 yılında Malines'de doğdu.  Van Orley'in öğrencisiydi. Roma'ya gitti, Raffaello'nun tesiri altında kaldı. Ülkesine dönünce ; "Flaman Raffaello"su diye ün yaptı. 

5. Karl'ın emriyle saray ressamlığına getirildi. Burada;  dinî kompozisyonlar, portreler, duvar halıları ve renkli camlar için desen ve projeler çizdi. Michiel Coxcie 1592' de Malines'de vefat etti.

Kral  2. Felipe'nin emriyle yaptığı Van Eyck'in "Mistik Kuzu" tablosunun kopyası Berlin müzesindedir. Eserleri ;  Anvers ("Aziz Sebastianus'un Din Uğruna Kurban Edilişi" tablosu),  Brüksel,  Gand ve Liège müzelerindedir.  

WİLLİAM COWPER (şâir)

İNGİLİZ  şâir, 1731 yılında Hertfordshire, Berkhamsted'de doğdu. Öğrenimini Westminster'de yaptı. İleri derecedeki çekingenliği, ağır bir sinir dengesizliğinin ilk belirtisiydi. Hayatı boyunca birkaç kere delirme nöbeti geçirdi ve tedavi altına alındı.

İlk önemli şiir derlemesi olan  "Sofrada Konuşma (1782)" eğlenceli bir hiciv,  "John Gilpin'in Eğlenceli Hikâyesi (1782)" ise en alaycı kitaplarından biridir. En önemli eseri olan "Görev (1784)" köy ve ev hayatını tasvir ederek öven ahlâkî bir şiirdir. 

Homeros'tan bir tercümesi (1791) vardır. Arkadaşlarına yazdığı sadelik örneği alaycı "Mektuplar"ında hayatının sayısız küçük olaylarını anlattı. Crabbe ve Wordsworth'un romantik natüralizmi ile klâsik okul arasında bir bağlantı kurmayı başardı. William Cowper 1800' de Norfolk, East Dereham'da vefat etti.

NOËL COWARD (yazar)

İNGİLİZ  oyun yazarı, 1899 yılında Teddington'da doğdu. Daha çocukken kendini tiyatroya verdi. 1920'de hem oyuncu hem de dansçı olarak sahneye çıktı. 

1. Dünya savaşından sonra "London Calling" revüsüyle oyun yazarlığına başladı. Paris'de "Hafta Sonu Tatili (1928)" adıyla çok tutulan "Bahar Nezlesi (1925)" oyununu sahneye koydurttu.

Diğer eserleri  :  "Konuşma Parçaları (1934)",  "Anafor (1935)",  "Özel Hayatlar (1930)",  "Hayat Tasarısı (1933)",  "Serseri (1936)",  "Mutluluk (1935)" v.b.

"Atlıların Geçişi (1932)" gibi bazı oyunlarında çağdaş İngiltere tarihinden bazı sahneleri canlandırırken, sadelik içinde gelişen süsleyici bir heyecan yaratmayı başardı.  Ayrıca film senaryoları :  "Kısa Karşılaşma (1946)" ve  bir bale metni  "Londra Sabahı (1959)"nı  yazdı.

VİCTOR COUSİN (filozof)

FRANSIZ  filozof, 1792 yılında Paris'de doğdu.  Royer Collard ve Maine de Biran'ın öğrencisi. Önce Öğretmen okulunda (1814), sonra Edebiyat fakültesinde (1815), Royer Collard'ın yerine geçti. 1815-17 yılları derslerinde, Condillac'ı tenkit etti ve İskoçya felsefesini açıkladı.

Alman felsefesiyle ilgilendi, Kant'ı inceledi. Almanya'da; Hegel, Jacobi ve Schelling ile tanışıyordu. Temmuz monarşisinde; danıştay üyesi, yüksek meclis üyesi, öğretmen okulu müdürü, Fransız akademisi üyesi (1830), Thiers kabinesinde Millî Eğitim bakanı (1840) oldu.

1851 Hükûmet darbesinden sonra Sorbonne'daki kürsüsünü bıraktı. Leibniz'e dayanan şu ilkeyi savundu :  "sistemler doğruladıkları ile gerçek, inkâr ettikleri ile yanlıştırlar".  Descartes'ın, İskoçya okulunun ve Kant'ın düşüncelerini "éclectisme" adını verdiği spiritüalist bir sistem içinde birleştirmeye çalıştı.

Alman idealizmine yaklaştı (Fransa'da ilk defa Hegel'in adından söz etti), sonra yeniden Descartes'a döndü. Fakat, felsefeye daima psikolojik metodu temel yaptı. Sonunda panteist olmadığını ispatlamak istedi ve felsefe onun için dindışı düşüncelere karşı bir silâh oldu. "İki ölümsüz kız kardeş" diye nitelediği felsefe ile dinin birliğini öne sürdü.

JACQUES-YVES COUSTEAU (deniz araştırmacı)

FRANSIZ   deniz subayı, okyanus uzmanı ve sinema yönetmeni, 1910 yılında Saint-André-de- Cubzac'da doğdu. Korvet kaptanı olarak, deniz kuvvetlerinde denizaltı araştırma grubunu kurdu (1944).

"İngénieur-Elie-Monnier" Avizo'suna kumanda etti ve 1951-52 yıllarında Kızıldeniz'de ilk araştırma gezisini gerçekleştiren okyanus inceleme gemisi "Calypso"yu yönetti. Serbest dalışta kullanılan ve denizaltı araştırmalarını son derece kolaylaştıran özel bir dalgıç yeleğiyle özel bir denizaltı kamerası yaptı. 

Birçok denizaltı filmi çevirdi  :  "On Sekiz Metre Derinlikte (1943)",  "Epaves (1945)",  "Sessizlik Manzaraları (1947)",  "Tunus Kıyıları Açıklarında",  "Sığ Kayalar Çevresinde",  "Rio de Oro'nun Fokları",  "Yunuslar ve Balinagiller (1948-49)",  "Rubis'in Bir Seferi",  "Dalış Notları (1950)",  "Sessiz Dünya (1955)".

GEORGES COURTELİNE (yazar)

FRANSIZ  yazar (Georges Moinaux), 1858 yılında Tours'da doğdu.  "Gülünç Mahkemeler" adlı eseriyle tanınmış mizah yazarı Jules Moinaux'nun oğludur. Genç yaşta edebiyat hayatına girdi.

1881' de  "Paris Moderne" adlı bir dergi yayınladı fakat derginin yayını uzun sürmedi.  Askerlik hayatına ait hâtırâlarını eğlenceli hikâyelerle anlattı  :  "Süvari Bölüğünde Eğlenceler (1886)",  "8.47  Treni (1888)",  "Lidoire (1891)".  Din işleri yönetimi de ona başka bir eseri için ilham kaynağı oldu  :  "Kalem Efendileri (1893)".

Georges Courteline 1929' da Paris'de vefat etti. Çok sayıda eser bıraktı. Bunların başlıca özellikleri; gözlemlerindeki doğruluk, çizgilerindeki kesinlik, çoğu zaman aşırı bir zekâ ile örtülmeye çalışılan acı yergilerdir. 

En çok beğenilen eserleri olan kısa komedilerden çoğu dilimize (Türkçe) çevrildi ve sahnelerimizde oynandı  :  "Kapatma (1893)",  "Yağlı Müşteri (1897)",  "Jandarma Acıma Bilmez (1899)",  "330. Madde (1899)",  "Yavrum Komiser (1899)",  "Dirlik Düzenlik (1903)",  "Alceste'in Din Değiştirmesi (1950)".  Ayrıca "Arkadaş Karıları" adlı hikâye kitabı da Türkçeye çevrildi.