MEDİHA GÖKÇER (oyuncu)

TÜRK  tiyatro oyuncusu, 1923 yılında Yugoslavya'da (Bosna-Hersek) doğdu. Devlet Konservatuarı Opera bölümünde iki yıl okuduktan sonra Devlet tiyatrosuna girdi. 

İlk olarak, "Satıcının Ölümü" adlı oyunda sahneye çıktı. "Bir Yastıkta",   "Derin Mavi Deniz",   "İhtiras Tramvayı" oyunlarında rol aldı. Sadık Şendil'in yazdığı "Büyük Sır (1956)" adlı filmde rol aldı.

Ankara radyosunda radyofonik oyun programlarına katıldı. Tiyatro sanatçısı Cüneyt Gökçer'in ilk eşi olan Mediha Gökçer, 2016' da İstanbul'da vefat etti.

AYTEN GÖKÇER (oyuncu)

TÜRK  tiyatro oyuncusu, 1940 yılında Ankara'da doğdu. Devlet konservatuarını bitirdi. İlk olarak, Devlet Tiyatrosu Çocuk bölümünde  "Tufan (1956)"  adlı oyunda rol aldı. 

"Hortlaklar (1960)",  "Andorra (1962)",  "4. Henry (1967)",  "Cadı Kazanı (1969)" v.b. ile tiyatro çalışmalarını sürdürdü.  "Kiss me Kate (1962)",   "My Fair Lady (1966)",   "Mançalı Don Quijote (1971)" adlı müzikli oyunlarda ve  "Bağdat Hatun (1973-80)" piyesinde başarı gösterdi.

Sadık Şendil'in  "Yedi Kocalı Hürmüz (1987)" adlı oyununda "Hürmüz" başrolüyle beğenildi. 1988' de "Devlet Sanatçısı" ünvanı aldı. Film oyunculuğu da yapan  ("4. Murad - 1981)" Ayten Gökçer, 2024' de İstanbul'da vefat etti.

SAVİNİEN DE CYRANO DE BERGERAC (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1619 yılında Paris'de doğdu. Küçük soylular sınıfındandı (Bergerac adı, İle de France'da küçük bir aile mâlikânesinden gelir). Orduya girdi, fakat Arras kuşatmasında ağır yaralandığı için askerliği bıraktı. 

Gassendi'den ders aldığı söylenir. 1653' de, Arpajon dükünün sarayına girdi. 2 yıl sonra, çatıdan kopan kalasın başına düşmesi neticesi 1655' de Paris'de (yaş 36) vefat etti.

2 tiyatro eseri yazdı :  "Agrippine'in Ölümü (1653)" yüksek dramatik değer taşıyan trajedidir. Diğeri, "Oyuna Gelen Ukalâ (1654)" dır. Aşırı bir hayâl canlılığını yansıtan bu komediye Molière büyük önem verirdi.

En sevilen eserleri iki romanıdır :  "Ay'daki Devletlerin ve İmparatorlukların Gülünç Tarihi (1657)",   "Güneş'deki Devletlerin ve İmparatorlukların Gülünç Tarihi (1662)".  Ay'da ve Güneş'de yapılan bu hayâli geziler,  John Wilkins ve Francis Godwin'in bu türdeki eserlerine benzer. Cyrano, bunlara; tabiat ve siyaset konusunda vardığı gözüpek görüşleri katmıştır. 

"Mektuplar"da kasıtlı olarak, aşırı ölçüde istiare yapar. Bu yolla yavan, renksiz ve cansız bulduğu klâsik nesre karşı çıkmak ister.

ZBİGNİEW CYBULSKY (oyuncu)

POLONYALI  sinema ve tiyatro oyuncusu, 1927 yılında Kniaze'de doğdu. Tiyatroda; Sartre,  İonesco,  Cocteau,  Faulkner,  W. Gibson ve Krucszkowski'nin oyunlarında rol aldı. 

Bazı oyunların yönetmenliğini yaptı. En önemli başarılarını sinema alanında kazandı. Sinirli, kaygılı ve romantik mizaçlı bir oyuncu olan Zbigniew Cybulsky, 1967' de Wroclaw'da vefat etti. 1951-65 yılları arasında Polonya sinemasındaki yenilik hareketinin başta gelen temsilcilerindendir.

Oynadığı filmler  :  "Bir Kız Konuştu (A. Wajda, 1954)",   "Küller ve Elmas (A. Wajda, 1958)",   "Gece Treni (J. Kawalerowicz, 1959)",   "Allahaısmarladık, Yarın Görüşelim (J. Morgenstern, 1960)",   "Sevilmek Sanatı (W. Has, 1962)",   "Bebek (J. Baratier, 1961)",   "Sevmek (J. Donner, 1964)",   "Salto (T. Konwicki, 1965)".

PİERRE CORNEİLLE (yazar)

FRANSIZ  oyun yazarı, 1606 yılında Rouen'de doğdu. Rouen'da cizvit okulunda öğrenimini yaptı. 1624' de avukatlığa başladıysa da daha çok şiirle ilgilendi. İlk şiirlerini 1625' de yazdı. 

1629-30  yılları sırasında Paris'de  Marais tiyatrosunda  "Mélite" adlı komedisini oynatmayı başardı. Bunu,  "Clitandre"  adlı bir oyunu (1630-31)  ve üç yeni komedisi izledi  :  "Dul Kadın (1631)",  "Nedime (1632-33)",  "Place Royal (1633-35)".

1633' de Richelieu'nün koruyuculuğu altında çalışan yazarlar arasına katıldı, ama kısa süre sonra saraydan ayrıldı. 1635' de "Médée" ile trajedi türünde eserler yazmaya başladı. Ertesi yıl en ilgi çekici komedisi olan  "Komik Aldanış"ı, ardından da  "Cid"  oyununu yazdı (1636-37). Büyük başarı kazandı. 

Üç yıl aradan sonra "kuralına uygun" trajediler yazmaya devam etti. Bunlar :   "Horace (1640)",  "Cinna (1641)",  "Polyeucte (1641-42)",  "Pompeius'un Ölümü (1642-43)",  "Rodogune (1644-45)",  "Bâkir ve Din Kurbanı Teodor",  "Héraclius (1645-46)",  "Nicomède (1651)" dir.

THOMAS CORNEİLLE (yazar)

FRANSIZ  tiyatro yazarı, 1625 yılında Rouen'da doğdu. Pierre Corneille'in kardeşi.  43  tiyatro oyunu yazdı. 

Komedileri  :   "Bertrand de Cigarral (1650)",  "Kendi Kendinin Zindancısı (1655)",  "Albikrac Baronu (1668)",  "Kâhin Kadın (1679)".

Trajedileri  :   "Timocrate (1659)",  "Hannibal'in Ölümü (1669)",  "Ariane (1672)",  "Essex Kontu (1678)",  "Circé (trajedi-komedi - 1675)".

En canlı eserleri, İspanyol yazarlarını taklit ederek yazdığı komedilerdir.  "Sanat ve Bilim Terimleri Sözlüğü" adlı bir eseri de olan Thomas Corneille, 1709' da Les Andelys'de vefat etti.

JACQUES COPEAU (yazar)

FRANSIZ  yazar, oyuncu ve tiyatro yöneticisi, 1879 yılında Paris'de doğdu. Edebiyatla ilgilendi. "Nouvelle Revue Françoise"  adlı derginin kurucularındandır (1909). Tiyatro tenkitleri yazdı. 1913' de "Vieux-Colombier"  tiyatrosunu kurdu. 

Burada, kendi yöntemlerine göre yetişmiş bir oyuncu topluluğunun desteğiyle, oyunları yeni bir anlayışa göre sahneye koyarak tiyatro tekniğini yenilemeye çalıştı. Sahneye koyduğu eserler arasında en başarılı olanlar şunlardır : 

"Kutsal Araba (Merimée'den)",  "Tenacity Gemisi (Vildrac'tan)",  "Cromedeyre-le-Vieil (J. Romains'den)",  "Saül (A. Gide'den)".  Bunlardan başka;  H. Ghéon ve R. Benjamin'den oyunlar, Shakespeare'den uygulamalar. 

1911' de "Karamazov Kardeşler"i oyunlaştırdı,  "Doğduğumuz Ev" adlı bir oyun yazdı. Bir  14. yy. dinî oyunu olan  "Altın Renkli Ekmek Mucizesi"ni sahneye koydu. Ayrıca, Aziz Francesco üstüne,  "Küçük Yoksul"  adında bir oyun yazdı.

CLAUDETTE COLBERT (film oyuncusu)

FRANSIZ  asıllı kadın sinema ve tiyatro oyuncusu, 1905 yılında Paris'de doğdu. Küçük yaşta Amerika'ya göç etti. Bütün meslek hayatını orada geçirdi.

1923' de sahneye çıktı,  1927' de Frank Capra'nın ilk filmlerinden biri olan  "Mike'ın Aşkı İçin" ile sinemada göründü. Birçok film çevirdi.

Başlıca filmleri :  "Gülümseyen Teğmen (1931,  E. Lubitsch)",  "Haç İşareti (1934,  C. B. de Mille)",  "Kleopatra  (1934,  C. B. de Mille)",  "Bir Gecede Oldu  (1934,  F. Capra)", bu filmle Oscar ödülü aldı.  "Mohawkların Arazisinde  (1939,  J. Ford)",  "Yumurta ve Ben  (1947,  C. Erskine)",  "Versailles'ı Bana Anlatmış Olsalardı  (1954,  S. Guitry)". 

Claudette Colbert, 1996' da Barbados'da vefat etti.

HENRİ GEORGES CLOUZOT (film yapımcısı)

FRANSIZ  film yapımcısı, 1907 yılında Niort' da doğdu. Gazetecilik yaparken 1931' de senaryocu ve film uygulayıcı olarak sinemaya başladı. Sonra Berlin'de E.A. Dupont ve Anatole Litvak'ın asistanı oldu. 

1942' de  "Katil 21 Numarada Oturuyor"  adlı filmi yönetti. 1943' de işgâl altındaki Fransa'da çevrilen filmlerin en iyilerinden olan "Karga"dan sonra şu filmleri çevirdi :

"Katil Kim (1946)",  "Manon (1949)",  "Miquette ve Annesi (1950)",  "Dehşet Yolcuları (1953)",  "Şeytan Ruhlu İnsanlar (1954)".  1956' da, sanat eserlerinin yapılışındaki sırları bulma maksadıyla  "Picasso'nun Esrarı" filmini çevirdi.

JANİNE CHARRAT (dansçı)

FRANSIZ  kadın dansçı, koreograf ve tiyatro yöneticisi, 1924 yılında Grenoble'da doğdu.  1941' de Roland Petit ile resitaller verdi. 

1945' de Stravinski'nin "İskambil Oyunu" adlı eseriyle ilk büyük koreografisini sundu. Ertesi yıl yeni Monte Carlo balesinde Serge Lifar'ın  "Passion" ve "Chota Roustaveli"sini yorumladı.

1948' de Roland Petit'in Paris Balesi için "Kadın ve Gölgesi (Claudel-Çerepnin)" ve "Adam Miroir (Jean Genet'nin Balesi)" adlı eserlerini, daha sonra 1951' de Berlin operasında Werner Eck'in  "Abraxas"ını sahneledi.

1952' de kendi topluluğunu kurdu. Pek çok eser sahneledi ve oynadı. 1961' de televizyon stüdyosunda çıkan bir yangında ağır yaralandıktan sonra, ancak bir sene sonra tekrar sahneye çıkabildi. Janine Charrat, 2017' de (yaş 93) Rueil-Malmaison'da vefat etti.

MARİE DESMARES (tiyatrocu)

FRANSIZ  kadın trajedi oyuncusu (la Champmeslé), 1642 yılında Rouen'de doğdu. Aktör Champmeslé'nin eşi.  Paris'de, Marais tiyatrosunda (1669) ve Bourgogne konağında (1670) "Andromaque" temsilinde "Hermione" rolünü oynadı.

Özellikle son iki perdedeki duygulu oyunu, seyircileri ve oyunun yazarı Racine'i çok heyecanlandırdı. Racine, en beğendiği rolleri ("Bérénice", "Monima", "İphigénie", "Phèdre") bu sanatçıya oynattı. Marie Desmares (la Champmeslé) 1698' de Auteuil'de vefat etti. 

PEDRO CALDERON DE LA BARCA (şâir)

İSPANYOL  şâir ve tiyatro yazarı, 1600 yılında Madrid'de doğdu. Soylu bir ailedendi. Küçük yaşta öksüz kaldı. Önce cizvitler tarafından yetiştirildi. Sonra öğrenimine Alcala ve Salamanca üniversitelerinde devam etti.

Kilise hukuku konusundaki öğrenimini bırakarak, 1620' den sonra kendini edebiyata verdi. 4. Felipe'nin hizmetindeyken birçok tiyatro eseri yazdı. 1625' de orduya girdi. 

Flandre ve Milano'da 10 sene kadar ordu hizmetinde bulundu. Sonra İspanya'ya döndü. Kral kendisini "saray eğlenceleri" müdürlüğüne getirdi. Gene de askerlikten ayrılmadı. Fuentererabia (1638) kuşatmasına, Cataluna savaşına (1640) katıldı.

BEHZAT HÂKİ BUTAK (tiyatrocu)

TÜRK  tiyatro oyuncusu, 1889 yılında Bursa'da doğdu. Babası eski gazetecilerden Halil Hâki'dir.   1906' da İstanbul'a geldi ve Mercan idâdîsine yazıldı. Namık Kemal'in eserlerini okula getirdiği için kovuldu. 

Ticaret okuluna girdi. Ressam Muazzez'in (Mehmed Muazzez Özduygu) yanında "resim" çalışmaya başladı. Bir süre sonra, ticaret okulunu da bırakarak yalnızca "resim" ve "tiyatro" ile uğraşmaya başladı. Ressam Muazzez'in oğlunun sünnet düğünü için düzenlediği "orta oyunu"nda, "Kavuklu Arkası"nı oynadı. 

Bir yandan Sanayii Nefise mektebine devam ederken, diğer yandan da ressam Muazzez'in kurduğu "Sahnei Heves" topluluğunda rol aldı. Kısa sürede topluluğun dağılması üzerine, birkaç arkadaşıyla beraber "Sanayii Nefise Tiyatro Heyeti"ni kurdu. 

Bir süre sonra, içinde bulunduğu 4 kişilik bir öğrenci topluluğu İtalya'ya burslu olarak "elektrik öğrenimi" için gönderildi. Ancak İtalya'daki işçi grevi yüzünden öğretim yapılamadı. 2 ay kadar Roma ve Napoli'de tiyatroları gezdi.

THEODOR TAGGER BRUCKNER (tiyatro yazarı)

AVUSTURYALI  tiyatro yazarı, 1891 yılında Viyana'da doğdu. Avusturya tiyatrosunun 1. Dünya savaşından sonraki öncü eğilimli yazarlarından biri. 

1933' den sonra Fransa ve Amerika'da yaşadı. En önemli oyunları :  "Gençliğin Hastalığı (1929)", "Simon Bolivar (1945)", "Melekle Kavga (1958)".

Theodor Tagger Bruckner (Ferdinand), 1958' de Berlin'de öldü.

BERTOLT BRECHT (oyun yazarı)

ALMAN  oyun yazarı, 1898 yılında Augsburg'da doğdu. Tıp öğrenimi yaptıktan sonra, 1. Dünya savaşında, bir askerî hastanede hizmet gördü. 

1923' de Berlin'deki "Deutsches Theater"in müdürü Max Reinhardt'ın yanında çalıştı ve "Gece Çalınan Trampetler" adlı ilk piyesini ona beğendirdi. Ardından Çek yazar Haşek'in "Aslan Asker Şvayk" adlı romanını tiyatroya uyarladı. 

Sonra "İnsan İnsandır (1927)"ı yazdı. Berlin Halk tiyatrosunda oynanan bu oyunu, "Üç Kuruşluk Opera (1928)" adlı ünlü eseri izledi. Konusunu, İngiliz yazar John Gay'in "Dilenci Operası (1728)"ndan alan bu oyun Schiffbauerdamm tiyatrosunda sahneye konuldu. Büyük başarı kazandı ve filme alındı. 

Almanya'daki Nazi (nasyonal sosyalizm) rejimini sevmeyen yazar, 1933' de Amerika'ya gitti ve 1948 yılına kadar orada kaldı. Bu sürgün hayatı sırasında; şiirler, romanlar, hikâyeler ve tiyatro eserleri yazdı.

ÉDOUARD BOURDET (yazar)

FRANSIZ  tiyatro yazarı, 1887 yılında Saint-Germain-en-Laye'da doğdu. "Tutsak Kadın (1926)" adlı eseriyle tanındı. 

Zamanın törelerini, ahlâk bozukluklarını keskin bir dille eleştiren usta bir yazar olarak kabul edildi. 

Eserleri :   "Kadınlar (1929)", "Sıkıntılı Zamanlar (1934)", "Margot (1935)", "Fric-Frac (1939)", "Baba (1944)".  Édouard Bourdet, 1945' de Paris'de öldü.

ELİZA BİNEMECİYAN (tiyatrocu)

KADIN  tiyatro oyuncusu, 1890 yılında İstanbul'da doğdu. Türk tiyatrosuna hizmet etmiş aileye mensuptur. Binemeciyan ailesinin en kabiliyetli üyesidir. 

20. yüzyıl başlarında, "Mınakyan" topluluğunda çocuk rollerine çıkıyordu. Meşrutiyet'ten sonra birden beğenilen bir sanatçı oldu. 

Mınakyan topluluğundan başka; "Yeni Sahne"de ve "Osmanlı Donanma Cemiyeti" topluluğunda oynadı. "Dârülbedayi"de uzun süre çalıştı. "Genç kız" rollerini büyük bir başarıyla oynadı. 

1921 ve 1924 yıllarında iki kez Fransa'ya gitti. 1926' da "Raşit Rıza" topluluğuyla bir mevsim oynadıktan sonra, artık dönmemek üzere Fransa'ya yerleşti. Türk seyircisinin çok tuttuğu bir yıldız sanatçıydı.

UGO BETTİ (yazar)

İTALYAN  tiyatro yazarı,  1892 yılında Macerata, Camerino'da doğdu. Parma'da ve sonra Roma'da yargıçlık yaptı. İlk piyesi olan "La Padrona" 1927' de oynandı ve büyük bir ilgi gördü.

Daha sonraki dram ve komedileri de aynı ilgiyle karşılandı :  "Şafağa Kadar Süren Kavga (1949)", "Adliyede Yolsuzluk (1949)", "Keçiler Adası (1950)", "Mâsum İren (1950)", "Kraliçe ve Âsiler (1951)", "Kumarbaz (1953)". Ugo betti, 1953' de Roma'da öldü.

HENRY BERNSTEİN (yazar)

TİYATRO  yazarı, 1876 yılında Paris'de doğdu. Bir Yahudî bankerin oğluydu. 1900' da "Pazar" adlı oyunuyla tiyatro hayatına atıldı. Bu eserinde entrikanın geliştirilmesine, karakterlerin işlenişinden daha çok önem verdiği görülür. 

Konularını özellikle para sorunları üzerinde toplar :  "Dolambaç (1902)", "Bora (1905)", "Pençe (1906)", "Hırsız (1906)", "Samson (1907)", "Benden Sonra (1911)".

Bir vicdan meselesini ortaya koyan "Hücum (1912)" ve oldukça derine inen bir psikolojik çözümlemeyle yazılmış trajedi "Sır (1913)" ile daha insancıl bir tiyatroya yöneldi. Bu tutumu sonraki eserlerinde daha da arttı : 

"Judith (1922)", "Aynalar Galerisi (1924)", "Felix (1926)", "Zehir (1928)", "Melodram (1929", "Gün (1931)", "Mutluluk (1932)", "Haberci (1933)", "Umut (1934)", "Yürek (1935)", "Fırtınalar Burnu ve Yolculuk (1937)", "Elvire (1940)", "Susuzluk (1949)", "Victor (1950)", "Evangeline (1952)". 

Bu eserlerinde ağır basan yan; artık çıkar çekişmeleri değil, yanılgıları, güçsüzlükleri, hâyal kırıklıkları ve bedenî hazlardır. Henry Bernstein, 1953' de Paris'de öldü.

SARAH BERNHARDT (tiyatrocu)

KADIN  tiyatro oyuncusu (Henriette Rosine Bernard), 1844 yılında Paris'de doğdu. Sanat hayatına 1862' de "Comédie-Française"de başladı. Oradan ayrılarak, 1869' da "Odéon"da Coppée'nin "Gelip Geçen" adlı oyununda başarı sağlayarak kendini gösterdi.

1872' de yeniden "Comédie-Française"e girdi. "Phèdre", "Hernani", "Ruy Blas" oyunlarında parlak başarılar kazandı. Sonra tiyatro ile alâkasını ansızın kesti (1880).

Amerika'ya 9  defa olmak üzere, diğer yabancı ülkelere uzun turnelere çıktı. Fransa'da bulunduğu sürelerde; "Vaudeville"de "Fedora"yı, sonra "Porte-Saint-Martin"de "Théodora", "Tosca", "Jeanne d'Arc" gibi eserleri oynadı.

1893' de "Renaissance" tiyatrosunun yöneticisi oldu. Orada "Uzaktaki Prenses", "Lorenzaccio", "Samiriyeli Kadın", "Ölü Şehir" piyeslerinde büyük başarı elde etti.