Muallim İBRAHİM CUDİ EFENDİ (şâir)

TÜRK  şâiri, 1850 yılında Merzifon'da doğdu. Merzifonlu Hüseyin Efendi'nin oğlu. Rüştiyede ve medresede okudu. Medrese öğrenimini tamamlamak için 1874' de İstanbul'a geldi.

1875' de imtihanla Beşiktaş askerî rüştiyesine Türkçe öğretmeni oldu. Sonra, Selânik'de açılan Terakki adlı özel okulda, Selânik idadîsi ve askerî rüştiyesinde öğretmenlik yaptı. 

1908 İnkılâbından sonra kurulan Osmanlı meclisine Amasya milletvekili olarak katıldı. 1912' de Gelenbevî ve Mercan idadîlerinde edebiyat ve Türkçe dersleri okuttu.

1915' de Bezmiâlem Valide Kız lisesi edebiyat öğretmenliğine getirildi. 1917' de Isparta milletvekili olarak Meclise girdiği zaman, kız lisesindeki derslerini de sürdürdü. 

Eylül 1921' de emekli oldu. Fransızca, Arapça ve Farsça biliyordu. Aruz ve hece vezninde şiirler yazdı. Şiirinde tasavvuf ile ilgili unsurlar vardır. Çeşitli dergilerde yayınlanan şiirleri bir kitapta toplanmadı. Muallim İbrahim Cudi Efendi, 1932' de İstanbul'da vefat etti. 

CHARLES CROS (bilgin, şâir)

FRANSIZ  bilgin ve şâir, 1842 yılında Aude, Fabrezan'da doğdu. Heykeltraş Henri Cros'un kardeşi. Renkli fotoğraf çekme usulünü buldu. 

1877' de Fransız Bilimler akademisine verdiği bir raporda "paleofon" denilen ve gramofonun esasını teşkil eden bir âleti Edison'dan evvel açıkladı. 

Aynı zamanda; fantezist bir yazar ve alaycı bir şâirdi. Kahvelerde ve edebiyat çevrelerinde cerbezeli bir mizahçı olarak ün yaptı. Komik monolog türünü yeniden canlandırdı. Bu türdeki;  "Çiroznâme" ve "Hacıyatmaz" gibi eserleri ün kazandı. 

Özenle yazılmış küçük şiirleri de vardır :  "Sandal Ağacı Mahfazası (1873)".  Charles Cros, 1888' de Paris'de vefat etti. 

WİLLİAM COWPER (şâir)

İNGİLİZ  şâir, 1731 yılında Hertfordshire, Berkhamsted'de doğdu. Öğrenimini Westminster'de yaptı. İleri derecedeki çekingenliği, ağır bir sinir dengesizliğinin ilk belirtisiydi. Hayatı boyunca birkaç kere delirme nöbeti geçirdi ve tedavi altına alındı.

İlk önemli şiir derlemesi olan  "Sofrada Konuşma (1782)" eğlenceli bir hiciv,  "John Gilpin'in Eğlenceli Hikâyesi (1782)" ise en alaycı kitaplarından biridir. En önemli eseri olan "Görev (1784)" köy ve ev hayatını tasvir ederek öven ahlâkî bir şiirdir. 

Homeros'tan bir tercümesi (1791) vardır. Arkadaşlarına yazdığı sadelik örneği alaycı "Mektuplar"ında hayatının sayısız küçük olaylarını anlattı. Crabbe ve Wordsworth'un romantik natüralizmi ile klâsik okul arasında bir bağlantı kurmayı başardı. William Cowper 1800' de Norfolk, East Dereham'da vefat etti.

TRİSTAN CORBİÈRE (şâir)

FRANSIZ  şâir, (Edouard Joachim Corbière) 1845 yılında Morlaix'de doğdu. Zayıf bünyeli olduğu için öğrenimini sürdüremedi. Ailesinin Roscoff'daki yazlık evine yerleşti.

Ara sıra Paris'e gitti. 1873' de  "LaVie Parisienne"  dergisinde Tristan adıyla birçok şiir ve iki uzun hikâye yayınladı. Aynı yıl şiirlerini  "Sarı Aşklar"  başlığı altında kitap olarak yayınladı, ama hiçbir başarı elde edemedi. 

Kendisini tanıtan,  "Lânetlenmiş Şâirler (1884)"  adlı kitabıyla Verlaine oldu. Tristan Corbière, 1875' de (yaş 30) doğduğu şehirde vefat etti.

SAMUEL TAYLOR COLERİDGE (şâir)

İNGİLİZ  şâir, eleştirmen ve filozof, 1772 yılında Devonshire, Ottery Saint Mary'de doğdu. Bir papazın oğluydu, küçük yaşta öksüz kaldı. Londra'da Charles Lamb ile tanıştığı Christ's Hospital'da öğrenimine başladı ve Cambridge'de,  Jesus College'de devam etti (1791).

Fransız ihtilâlini büyük hayranlıkla karşıladı. 1794' de süvari olmak için Cambridge'den ayrıldı, çok geçmeden bu işten vazgeçti. Oxford üniversitesi giriş imtihanını kazandı. Orada Robert Southey ile buluştu. İki genç, iki kızkardeş ile evlendi.

Bacanağı ile beraber "Robespierre'in Düşüşü (1794)" adlı bir dram yazdılar. Sonra Somerset, Coleridge Nether Stowey'e yerleşti. Burada hayran olduğu şâir William Wordsworth ile komşu oldu. Şiirlerini,  "Çeşitli Konular Üzerine Şiirler" adıyla Bristol'de 1796' da yayınladı. 

1797' de yazdığı "Christabel" ve "Kubilay Han" yarım kaldı, ancak 1816' da basıldı.  Wordsworth ile komşuluğu giderek verimli olmaya başladı. İki şâir, şiirde yapmayı tasarladıkları yeniliği kesinlikle belirlediler. Bu işbirliğinden "İngiliz romantizmi" doğdu. "Lirik Baladlar (1798)"ı beraber yayınladılar. Şaheseri ise "Yaşlı Denizcinin Şiiri" idi.

JEAN COCTEAU (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1889 yılında Maisons-Laffitte'de doğdu. Edebiyat hayatına, klâsik tarzda şiir kitapları yayınlayarak başladı. Bunlar :  "Alâeddin'in Lambası (1909)",  "Havaî Prens (1910)",  "Sofokles'in Dansı (1912)".

Sonra, zamanın bütün öncü akımlarına katıldı. Erik Satie veya Darius Milhaud gibi müzikçiler ve Picasso gibi ressamlarla çalıştı; yer yer fütürist, kübist, dadaist yolda şiirler yazdı.  "Ümit Burnu (1919)",  "Şiirler (1920)",  "Plain-Chant (1923)" ile daha klâsik bir biçime yöneldi. 

Bu arada "Potomak (1919)" ile romancılığa başladı. Romanda da diğer bütün eserlerinde olduğu gibi, şiire bağlı kalmak istiyordu.  "Büyük Sapma (1923)",  "Hileci Thomas (1923)",  "Korkunç Çocuklar (1929)",  "Potomak'ın Sonu (1940)"  adlı eserlerin başlıca özelliği; aykırı görünüşte güzel buluşlar ve güçlü bir anlatımdır.

Aynı görüşle tiyatroya yöneldi :  "Eyfel Kulesinde Evlenenler (1924)",  "İnsan Sesi (1930)",  "Cehennem Makinesi (1934)",  "Korkunç Ana-babalar (1938)",  "Kutsal Canavarlar (1940)",  "Yazı Makinesi (1941)",  "Bacchus (1952)".

PAUL CLAUDEL (şâir)

FRANSIZ  şâir ve diplomat, 1868 yılında Aisne,  Villeneuve-sur-Fère'de doğdu. 1880' de kaybettiği dinî inancına  1886' da yeniden döndü. Bu dönemde  "Zamansız Bir Ölü (1888)" adlı eserini yazdı.

Bunun arkasından "Altın Baş (1889)"ı yayınladı. Ertesi yıl Dışişleri bakanlığının giriş imtihanını kazanarak konsolos oldu.  1890-93 arası şâir Mallarmé'nin evindeki toplantılara katıldı ve büyük ölçüde etkisi altında kaldı. 

"Şehir" ve "Genç Kız Violaine" adlı eserlerini bu dönemde yayınladı. 1893 - 1933 yılları arası çeşitli ülkelerde konsolosluk yaptı. Eserlerinde "barok" sanatın özellikleri görülür. 

"Öğle Payı (1905)",  "Şiir Sanatı (1903-04)",  "Beş Büyük Kaside (1909)",  "Esir (1914)",  "Meryem'e Bildirilen Haber (1912)",  "Saten Papuçlar (1927)" gibi "lirik" eserler de yazdı.

JOSÉ SANTOS CHOCANO (şâir)

PERULU  şâir, 1875 yılında Lima'da doğdu. Sosyalist ve devrimci görüşlerini "Kutsal Öfkeler (1894)" adlı eserinde açıkladı. Bu yüzden 20 yıl hapse mahkûm oldu ve sürüldü.

Peru'nun el değmemiş ormanlarını ve And dağlarının manzaralarını anlattı. Güney Amerika'nın en büyük tabiat şâiri oldu. Epik ve romantik nitelikleriyle Whitman'ın rakibi ve Victor Hugo'nun çömezidir. Üstünlüğü, ilhamının kaynakları ve eserlerinin konusu bakımından tam bir Amerikalı İspanyol olmasıdır.

Başlıca eserleri :  "Tepelerin Destanı (1889)",  "Alma Amerika (1906)",  "Işık Olsun (1908)".  Ayacucho savaşının  100.  yıldönümü için yazdığı "Hürriyetçilerin Destanı (1924)".   José Santos Chocano, 1934' de Şili, Santiago'da öldürülmüştür.

ANDRÉ DE CHÉNİER (şâir)

FRANSIZ  şâir, 1762 yılında İstanbul'da (Türkiye) doğdu. Louis de Chénier adlı diplomatın oğlu idi. Yunan kültürüyle yetişen annesi Fransa'ya döndükten sonra (1764) evinde, şâirlerin, bilginlerin katıldığı edebî toplantılar yapmaya başladı. 

Daha genç yaşta ailesinin oluşturduğu seçkin bir çevrede klâsik kültürünü artırdı. 1773-81 yıllarında Navarre kolejine gitti. Sağlığı, 6 aydan fazla askerlik yapmasına engel oldu. Sonradan Paris'de iş ve eğlenceyi bir arada yürüttü. İsviçre ve İtalya'yı gezdi (1783).

1787' de Fransa'nın Londra büyükelçiliği kâtipliğine tayin edildi. İhtilâle hayranlık duyarak ülkesine döndü. Arkadaşlarıyla beraber "89 Derneği"ni kurdu. Çok geçmeden;  "Jeu de Paume (1791)",  "Hymne aux Soldats de Châteauvieux (1792)" adlı şiirlerinde ihtilâlin aşırılıklarına çattı.

GEOFFREY CHAUCER (şâir)

İNGİLİZ  şâir, 1340 yılına doğru Londra'da doğdu.  Saraya mal veren bir tüccarın oğluydu. 1357' de 3. Edward'ın gelini Elizabeth'in yanına girdi. 

2 yıl sonra kral ile beraber Avrupa seferine katıldı. Esir düşünce, kral fidye ödeyerek onu kurtardı. Bu sıralarda Fransız edebiyatından etkilendi. Jean de Meung'ün "Gülün Romanı" adlı eserini İngilizceye çevirdi. 

Birçok alegori yazdı :  "Mars'ın Yakınması",  "Bir A.B.C.",  "Merhamete Yakınma (1363' e doğru)" başından geçen umutsuz aşktan ilham alır. 

1374' de Londra limanı gümrük müfettişi, 2 sene sonra parlamento üyesi oldu. Diplomatik görevlerle İtalya'ya gönderildi. Orada Petrarca ile tanıştığı sanılır. Ondan aldığı kuvvetli bir İtalyan etkisi birçok eserinde görülür :

RENÉ CHAR (şâir)

FRANSIZ  şâir, 1907 yılında  L'İsle-sur-la Sorgue'da doğdu. Bir ara "gerçeküstücü" akıma kapıldı.  A. Breton ve P. Eluard ile beraber şiirler yazdı. 

"Placard pour un Chemin des Écolier (1937)",  "Dehors la Nuit est Gouverneé (1938)" adlı kitaplarını yayınladı. Direniş hareketinin en güzel şiirlerinden birkaçını yazdı :  "Seuls Demeurent (1945)",  "Feuillets d'Hypnos (1946)".

Başka eserleri :  "Fureur et Mystère (1948)",  "le Soleil des Eaux (1949)",  "Les Matinaux (1950)",  "Poèmes des Deux Années (1955)",  "Recherche de la Base et du Sommet (1955)",  "la Bibliothèque est en Feu (1957)",  "La Parole en Archipel (1961)".

Son kitapları  :  "l'Âge Cassant (1965)",  "Retour Amont (1966)".   "Trois Coups sous les Arbres (1967)" adlı kitabında bütün tiyatro türündeki eserlerini topladı. René Char 1988' de Paris'de vefat etti.

JORGE CARRERA ANDRADE (yazar)

EKVADORLU  yazar ve diplomat, 1903 yılında Quito'da doğdu.  "Gezgin şâir", Uzak Doğu sanatından esinlendi. 

Şiirlerinde ve denemelerinde Latin Amerika'nın geleneksel temalarına evrensel bir ses verme çabasını sürdürdü :  "Dünyanın Sicili (1940)",  "Ana Vatan (1945)",  "Hindistan Kroniği (1965)",  "Güneş Yolu (deneme, 1958)".

Paul Valery'nin şiirlerini çevirdi. Ülkesini sık sık UNESCO' da temsil etti. 1966' da Dışişleri Bakanı olan J. Carrera Andrade,  1978' de doğduğu şehirde vefat etti.

GİOSUE CARDUCCİ (şâir)

İTALYAN  şâir ve eleştirmen, 1835 yılında Toscana, Val di Castello'da doğdu. Bir hekimin oğlu, öğretmenlik mesleğini seçti. Önce San Miniato ve Pistoia'da, sonra Bologna üniversitesinde profesörlük yaptı. Burada 1904' e kadar çalıştı. 

Bu kırk yıllık süre içinde ünü giderek arttı. 19. yy.'ın ikinci yarısında İtalya'nın fikir hayatının gelişmesinde önemli payı oldu. Manzoni'nin izinden gidenlerin, kaynağını Hristiyanlıktan alan spiritüalist romantizmine karşı klâsik geleneğe döndü. 

"Yuvenilla" adıyla yayınladığı ilk şiirlerinde, örnek aldığı klâsiklerin izleri açıkça görülür, ama "Levia Gravio"da (1861-71 şiirleri)  ve özellikle "Giambie Ejadi"de (1867-79 şiirleri), krallığın İtalya'da kesin olarak yerleşmiş olmasını kuvvetle eleştirdi.

Daha sonraki "Vahşi Şarkılar (1881-87)",  "Kafiyeler ve Ritimler (1888-98)" adlı kitaplarındaki şiirlerinde; şâirin duygularının yatıştığı, krallığa yaklaştığı ve kiliseye düşmanlığının azaldığı görülür.

LUİS DE CAMÕES (şâir)

PORTEKİZLİ  şâir, 1524 (?) yılında Lizbon'da doğdu. Coimbra'da parlak bir öğrenimden ve 3. Joao'nun sarayında yine parlak bir başlangıçtan sonra Natercia'ya (bu kadın, Catarina de Ataide ya da kralın kızı Da Maria olabilir) karşı beslediği aşk yüzünden Ribatejo'ya sürüldü. 

1547' de asker olarak Fas'a gitti. Burada bir çarpışmada, Septe önünde sağ gözünü kaybetti. Lizbon'a döndükten sonraki yaşamı ve bir bayram günü çıkardığı büyük bir vaka yüzünden 1 sene hapse mahkûm oldu. 

1553' de Hindistan'a gitmeye karar verdi. 16 yıl boyunca; Molukka adalarından Kızıldeniz'e, Goa'ya (Hint), hattâ Macao'ya (Çin) kadar (1558) maceralarla dolu, çetin bir hayat sürdü. 

Yoksullukla mutluluk arasında bocalaması, şiirlerini ve "Os Lusiadas" adlı millî destanını yazmasına engel olmadı. Bu eserinde, Portekiz tarihinin ve keşiflerinin en önemli kişilerini ve olaylarını ebedîleştirmiştir.

PEDRO CALDERON DE LA BARCA (şâir)

İSPANYOL  şâir ve tiyatro yazarı, 1600 yılında Madrid'de doğdu. Soylu bir ailedendi. Küçük yaşta öksüz kaldı. Önce cizvitler tarafından yetiştirildi. Sonra öğrenimine Alcala ve Salamanca üniversitelerinde devam etti.

Kilise hukuku konusundaki öğrenimini bırakarak, 1620' den sonra kendini edebiyata verdi. 4. Felipe'nin hizmetindeyken birçok tiyatro eseri yazdı. 1625' de orduya girdi. 

Flandre ve Milano'da 10 sene kadar ordu hizmetinde bulundu. Sonra İspanya'ya döndü. Kral kendisini "saray eğlenceleri" müdürlüğüne getirdi. Gene de askerlikten ayrılmadı. Fuentererabia (1638) kuşatmasına, Cataluna savaşına (1640) katıldı.

GEORGE GORDON BYRON (şâir)

İNGİLİZ  şâir, 1788 yılında Londra'da doğdu. Eski ve soylu bir ailedendi. Henüz  10  yaşındayken Newstead Abbey mâlikânesi (Nottingham) ve bunlarla ilgili "lord" unvanı ona kaldı. 

Babası, annesinden ayrı yaşadığı için; Aberdeen'de, sonra Harrow'da ve nihayet Cambridge'de her türlü isteği yerine getirilerek yetiştirildi. Ayağının biraz aksamasına rağmen spora düşkündü. 

20 yaşına varmadan "Edinburgh Review" dergisinde, şiddetle eleştirilen ilk şiirlerini (Avarelik Saatleri - 1807) yayınladı. Bu saldırıya sert bir yergiyle (İngiliz Ozanları ve İskoçyalı Eleştirmenler - 1809) karşılık verdi.

Ergin yaşa gelince, Lordlar kamarasında yerini aldı. Sonra ansızın Doğu ülkelerine gitti. Oradan dönüşünde, birden tanınmasını sağlayan manzum eserinin ilk 2 bölümünü yayınladı : "Şövalye Harold Hac Yolunda (1812)". Başka birçok eser vererek ününü artırdı.

GOTTFRİED AUGUST BÜRGER (şâir)

ALMAN  şâir, 1747 yılında Harz,Molmerswende'de doğdu. "Sturm und Drang"ın yanısıra, özgün bir Alman edebiyatı oluşturmada payı olan "Göttingen Yazarlar Topluluğu"nun üyesi idi. 

"Lenore (1773)"nin ve  "Vahşi Avcı", "Yiğidin Türküsü" gibi başka baladlarının kazandığı başarı, halkın masallarından ve millî destanlardan esinlenen bu şâiri, çağdaşlarının ne kadar beğendiğini gösterir.

Buna karşılık Schiller onu çok eleştirdi. Bu eleştiri karşısında düştüğü umutsuzluğa, aşk hayatında uğradığı hayâl kırıklığı da eklendi. Her zaman andığı, bütün duygu dünyasını etkileyen ve eserlerinde "Molly" adıyla geçen kadın 1786' da ölünce, 1790' da mutsuz bir evlilik yaptı. İntiharının sebebini bu olaylarda aramalıdır. 

Almanya'nın Goethe'den evvel yetiştirdiği en büyük lirik şâirdi. Gottfried August Bürger, 1794' de (yaş 47) Göttingen'de öldü.

SAMUEL BUTLER (şâir)

İNGİLİZ  yergi şâiri, 1612 yılında Worcestershire, Strensham'da doğdu. Birçok soylu kişinin yanında çalıştı. Restorasyondan sonra (1660), Gal Bölgesi "Vali sekreteri" oldu. 

Güldürücü bir kahramanlığı anlatan, ilk bölümü 1663' de, diğer iki bölümü de 1664 ve 1678' de yayınlanan "Hudibras" adlı manzum eseriyle ün yaptı. 

Genellikle Don Quijote'ye benzeyen, içinde Rabelais ve Scarron'dan alınma unsurlar bulunan bu eser, koyu protestan ilkecilerine karşı yönelmiş bir yergi, daha çok bir alaydır.

"Hudibras"ın gördüğü büyük ilgiye rağmen, sekreterlikten ayrılınca, saray onu hiç tutmadı ve 1680' de Londra'da yoksulluk içinde öldü. 

ROBERT BURNS (şâir)

İSKOÇYALI  şâir, 1759 yılında Ayrshire, Alloway'de doğdu. Yoksul bir köylünün oğluydu. 25  yaşındayken babasının vefatıyla zor duruma düştü. Zayıf kalan öğrenimini kendi kendine tamamladı. İskoç lehçesinde şiirler yazmaya başladı. 

Antil adalarına yerleşmeye karar verdi. Seyahat masraflarını karşılayabilmek için bazı eserlerini bastırdı (1786).  Dr. Blacklock'un dikkatini çeken bu eserleri, büyük bir başarı kazandı. 

Eserlerin ilâveli 2. baskısı Edinburgh'da yayınlandı. Bu, köylü-şâire büyük bir ün ve ayrıca biraz da para kazandırdı. "Satış ve üretim vergisi" yönetim kurulunda "tahsildarlık" vazifesi aldı (1789).

ROBERT BROWNİNG (yazar)

İNGİLİZ  yazar,  1812  yılında Camberwell'de (Londra) doğdu. Bir banka memurunun oğluydu. Genç yaşta kabiliyetini göstererek şâirliğe başladı. 1833' de Shelley'in etkisinde, coşkun bir romantizm havası taşıyan "Pauline" adlı eserini yayınladı. 

Sonra, "Paracelsus (1835)", "Strafford (1837)", "Sordello (1840)" gibi anlaşılması çoğunlukla güç eserler, "Pippa Passes (1841)" adlı bir komedi, "Dramatik ve Lirik Şiirler (1842)" ve "Luria (1846)" adlı bir trajedi yazdı.

Evlendikten sonra, "Erkekler ve Kadınlar (1855)"ı yayınladı. Karısı Elizabeth'in ölümü (1861) ona çok acı geldi. Buna rağmen, birkaç yıl sonra en iyi eserlerinden biri olan "Dram Kişileri (1864)" adlı eserini yazdı. En mühim eseri olan "Yüzük ve Kitap (1868-69)" yayınlandı.