ALFRED CAPUS (gazeteci)

FRANSIZ  gazeteci ve oyun yazarı, 1857 yılında Aix'de doğdu. Birkaç roman yayınladıktan sonra, 1901' de yazarına 10 yıl süreyle başarı sağlayan bir dizi eserin ilki olan "Damar" adlı oyunuyla büyük ün yaptı.

Bu dizinin diğer oyunları şunlardır :  "İki Okul (1902)", "Şato Sahibi Kadın (1902)", "Rakip (1903)", "Gençliğimiz (1904)", "Bay Piégeois (1905)", "İki Adam (1908)", "Yaralı Kuş (1908)", "Maceracı (1907)", "Héléne Ardouin (1913)".

Komedilerinde; hareketli bir dünyayı, hayâsız entrikacıları ve sonradan görmeleri ele aldı. Felsefesi çoğu kez "güleryüzlü bir iyimserlik" diye tanınmakla beraber aslında, insanlığa hoşgörüyle bakan, hâyâl kırıklığına uğramış bir kişi görüşüdür. 

1914' de "Figaro" gazetesinin siyaset yazarı oldu. Son yıllarda kendini tamamen gazeteciliğe veren Alfred  Capus, 1922' de Neuilly'de vefat etti.

BABA TAHİR (gazeteci)

TÜRK  gazeteci ve yazar, 1864 yılında doğdu (doğum yeri ?). "Mutlakiyet" devrinin jurnalcilerinden (jurnalci: kişi hakkında gizli kötüleme yazısı gönderen). "Malûmat" ve "Servet" dergilerini çıkardı. 

Matbaasında, o devirde yasak sayılan evrakı basıp, "Mısır'dan geliyor" diye  2. Abdülhamid'e gönderdi. İtalya'dan hakkâk getirerek taklit nişan ve beratlarını basıp Avrupalılar'a sattı. 

Bunları öğrenen 2. Abdülhamid, Baba Tahir'i İstanbul'dan sürdürdü. 2. Meşrutiyet'te affedilerek geri döndü. Baba Tahir, 1909' da İstanbul'da (yaş 45) vefat etti.

HÜSEYİN ŞÜKRÜ BABAN (iktisatçı)

TÜRK  iktisat profesörü ve gazeteci, 1890 yılında Bağdat'ta doğdu. Galatasaray lisesinde, Paris Hukuk fakültesinde ve Siyasî İlimler okulunda okudu. 

İlk vazifesini, Matbuat Genel müdürlüğünde aldı. Kısa bir süre sonra, Mısır Fevkalâde Komiserliği sekreteri olarak Kahire'ye gitti. Orada misyon şefliği yaptı.

1. Dünya savaşı başlarken, İngilizler tarafından Mısır'dan çıkarıldı. "Brest-Litovsk" barışından sonra, Moskova'ya gönderilen heyetle beraber savaş sonuna kadar orada kaldı (1918). "Mütareke"den sonra, kısa bir süre Dahiliye Nezareti özel kalem müdürlüğünde bulundu. 

İstanbul'da "Tercümanı Hakikat" gazetesinin 1944' e kadar sahip ve başyazarlığını yaptı. 1926' da Mülkiye Mektebi İktisat Doktrinleri ve Sosyal Ekonomi kürsülerine seçimle geldi ve 6 yıl müdürlük yaptı. 1,5 yıl da Ankara Yüksek Tedrisat Genel müdürlüğünde görev aldı.

CİHAD BABAN (gazeteci)

TÜRK  gazeteci, 1911 yılında İstanbul'da doğdu. Galatasaray lisesini, İstanbul Hukuk fakültesini bitirdi (1934). 

Son Posta, Doğu (Erzurum), Yeni Sabah, Cumhuriyet, Tasviriefkâr, Tercüman, Ulus gazetelerinde, muhabirlikten başyazarlığa kadar çeşitli vazifelerde bulundu, kurucu ve ortak oldu. 

1946, 1950, 1954 seçimlerinde Demokrat Parti'den milletvekili seçildi. Kurucu meclis üyesi, Millî Birlik iktidarının Basın Yayın ve Turizm bakanı (1960-61), ve Cumhuriyet Halk Partisi milletvekili oldu (1961-65).

Yayınlanan kitapları :  "Hitler ve Nasyonal Sosyalizm (1933)", "Yüzyılın Büyük Kavgası Çin-Rus Anlaşmazlığı (1968)", "Adenauer (1968)", "Ho-Şi-Minh (1968)", "Politika Galerisi (1970)", "İsa Öncesinden Günümüze Kadar Çin Tarihi (1983)".

Bazı roman ve biyografiler de tercüme eden Cihad Baban, 1984' de Ankara'da vefat etti. 

FALİH RIFKI ATAY (gazeteci, yazar)

TÜRK  yazar ve gazeteci, 1894 yılında İstanbul'da doğdu. Rehberi Terakki ilk ve orta kısmını, Mercan idadîsini ve Edebiyat fakültesini bitirdi. "Tanin" gazetesinde yazarlık yaptı (1913). Bir ara, Babıâli ve Dahiliye vekâleti kalemlerinde çalıştı. 

1. Dünya savaşında, yedeksubay olarak Suriye'ye gitti (1914). Cemal Paşa'nın özel kâtipliğini yaptı. Paşa, Bahriye nâzırı olunca, kalemi mahsus müdür muavinliğine getirildi (1918). Çarkçı okulu edebiyat öğretmeni oldu. 

"Akşam" gazetesinde, "Günün Fıkraları" başlığı altında, Millî mücadele karşısında olanları yeren yazılar yazdı. Divanı harbe verildi, İnönü zaferinden sonra kurtuldu. 1922' den sonra, Bolu ve Ankara milletvekilliğinde, "Hâkimiyet-i Milliye", "Milliyet" gazeteleri başyazarlığında bulundu.

SÜLEYMAN ÂSAF BEY (gazeteci, şâir)

TÜRK  gazeteci ve şâir, 1841 yılında Bağdat'da doğdu. Bursa valisi Ahmed İzzet Paşa'nın oğlu ve Rumeli valisi Koca Hakkı Paşa'nın torunu. Soyunda, Sokullu Mehmed Paşa'ya kadar çıkan ünlü vezirler vardır.

Özel öğrenim gördü. Sadaret Mektubî kaleminde, babasının vali bulunduğu illerde; "mektupçu", "muavin" ve "mümeyyiz" olarak vazife aldı.

İstanbul'a dönünce, "Basiret", "Tarik" ve "Vakit" gazetelerinde yazılar yazdı. Hürriyet hakkındaki yazıları ve davranışlarından ötürü uzun süre sürgünde kaldı. 

"Ali Suavi" olayıyla ilgili görüldüğü için, 3 sene "kalebentlik" cezasıyla Sakız Adası'na gönderildi. Mahkûmiyeti bittikten sonra İzmir'de oturdu. 1908 Meşrutiyet'inden sonra, İstanbul'a döndü. 

Şiirleri heyecanlı, üslûbu sâdedir. Süleyman Âsaf Bey, 1913' de İstanbul'da vefat etti.

ALİ KEMAL (gazeteci, yazar)

GAZETECİ  ve yazar, (asıl adı Ali Rıza), 1867 yılında İstanbul'da doğdu. Balmumcu esnafı kethüdası Çankırı'lı Ahmed Efendi'nin oğlu. Tahsilini İstanbul, Paris ve Cenevre'de yaptı. Miras işleri için İstanbul'a dönünce, siyasî faaliyetleri sebebiyle Halep'e sürüldü (1889). 

Halep idadîsinde fransızca ve edebiyat dersleri okuttu. Tekrar Avrupa'ya gitti (1894). "İkdam" gazetesine Paris'den yazdığı edebî ve tarihî makalelerle tanındı. Brüksel elçiliği 2. kâtipliğinde, Mısır'da bazı prenslerin çiftlik kâhyalığında bulundu. 

2. Meşrutiyet'ten sonra İstanbul'a döndü. "Hürriyet ve İtilâf" partisine girdi. "İkdam" gazetesine siyasî yazılar yazdı. "İttihat ve Terakki" partisine muhalefet etti. "Peyam" adlı günlük siyasî bir gazete çıkardı. Gazete sonraları; "Peyam-ı Edebî", "Peyam-ı Sabah Edebî Nüshası" ve "Peyam-ı Sabah" adlarıyla yayınlandı. 

Damat Ferid Paşa kabinesinde; Maarif ve Dahiliye nazırlıklarında bulundu (1919). Gazetesini Mihran Efendi'nin "Sabah" gazetesiyle birleştirerek "Peyam-ı Sabah"ın başyazarı ve sorumlu müdürü oldu.

Basiretçi ALİ EFENDİ (gazeteci)

GAZETECİ,  1845 yılında doğdu (doğum yeri ?). Enderun'dan yetişti ama Saray'da vazife almadı. İstanbul'da, "Menafii Vataniye ve Havadisi Umumiyeye Dair Millet Gazetesi" diye vasıflandırılan "Basiret" gazetesini çıkardı (1869 - 1878,  2376 sayı). Kısa zamanda İstanbul basınının önemli şahıslarından biri oldu. "Basiretçi Ali Efendi" diye ün yaptı.

1870  Savaşı'nda Almanlar'ı tutan yazılar yazdığı için Bismarck tarafından Berlin'e davet edildi (1871). Biraz para, bir de makina alarak döndü. Gazetenin boyu büyüdü, yazıları tamamen siyasî bir hüviyet aldı. 

Ali Suavi de "Basiret"te, felsefe ve ilim konularında yazılar yazdı. Bir makalesinde Ali Suavi, Çırağan Sarayı baskınını ima etmişti. İma gerçekleşince, "Basiret" gazetesi kapatıldı, Ali Efendi İstanbul'dan uzaklaştırıldı. 1908 yılına kadar, Suriye ilçelerinde kaymakamlık yaptı. 

2. Meşrutiyet ilân edilince, çağrılmadan İstanbul'a geldi. Gazetesini çıkarmaya başladı. Birkaç sayı sonra gazetesi tekrar kapanan Ali Efendi, bir süre Berlin'de yaşadıktan sonra, 1910' da İstanbul'da vefat etti.

Basılmış iki kitabı vardır : "Yıldız'ın Hatası (Devlet-i Âliyye ve Rusya Muharebesi, 1908)", "İstanbul'da Yarım Asırlık Vakayii Mühimme, (1909)".

BEDİÎ FAİK AKIN (gazeteci)

TÜRK  gazeteci, 1921 yılında Bandırma'da doğdu. İstanbul Üniversitesi Tıp fakültesindeki tahsilini yarıda bırakarak ticarete atıldı. Daha sonra gazeteciliğe başladı (1945).

Tasvir, Tan, Milliyet, Yeni İstanbul, Ulus gazetelerinde fıkralar yazdı. Sahibi olduğu Dünya gazetesinde fıkralarına devam etti. 

1975' de gazetesini sattı. Hürriyet ve Son Havadis gazetelerinde fıkra yazarlığına devam etti. Yıllarca yurt dışında yaşayan Bediî Faik Akın, 2015' de İstanbul'da vefat etti.

Kitapları : "Efendime Söyliyeyim (fıkralar, 1954)", "Yalancı (roman, 1954)", "Sam Amca'nın Evinde (Amerika notları, 1954)", "Bir Garip Ada (İngiltere notları, 1957)", "O Biçim (hapishane notları, 1958)", "İhtilâlciler Arasında Bir Gazeteci (1967)", "Rusya'dan (SSCB notları, 1968)".

AHMED SAMİM (gazeteci)

TÜRK  gazeteci, 1884 yılında Pirzerin'de (Kosova) doğdu. İlk öğrenimini İstanbul, Fatih'te yaptı. Mektebî Sultanî (Galatasaray) ile Robert kolejde okudu. Reji memuru oldu. 2. Meşrutiyet'ten sonra basın hayatına girdi. 

"Ahrar" fırkasının yayınladığı "Osmanlı" gazetesinde yazarlık yaptı. "31 Mart" vak'asından (1909) sonra "Hilâl" gazetesini çıkardı. İsyancıların elinden kurtulup Ayastefanos'daki (Yeşilköy) Hareket ordusu karargâhına sığındı. 

Hayat normale dönünce, İstanbul Emniyet müdürlüğünde vazife aldı. Sonra "Sada-i Millet" gazetesinin yazı işleri müdürü oldu. 

Köprüden geçerken bir kurşunla 26 yaşında öldürüldü (1910). Katili bulunamadı. İttihad ve Terakki cemiyeti aleyhinde sert, ateşli yazılar yazmış, ileri fikirli cesur bir gazeteciydi. 

AHMED CEVDET BEY (gazeteci, yazar)

TÜRK  gazeteci-yazar, 1861 yılında İstanbul'da doğdu. Kaptanpaşa rüştiyesinde okudu. Mülkiye ve sonra Hukuk mektebini bitirdi. Özel derslerle Arapça, Fransızca, Almanca, Rumca öğrendi. 21 yaşında bu dillerden tercümeler yaparak "Tercüman-ı Hakikat" gazetesine girdi.

Bir süre "Takvim-i Vekayi" yazı kurulunda bulundu, sonra "Tömbeki" rejisinde, Osmanlı bankasında memur oldu. "Sabah", "Tarih", "Saadet" gazetelerine başyazarlık yaptı. Günlük "İkdam" gazetesinin imtiyazını alıp yayın hayatına atıldı (23. 6. 1894). 

Gazetesinin yanında bir de "İkdam kütüphanesi" kurarak değerli birçok eseri, bu arada Evliya Çelebi seyahatnamesinin ilk 6 cildini yayınladı. 

2. Meşrutiyet'ten sonra gazetesinde teknik değişikliğe giderek sayfa sayısını artırdı, Türk gazeteciliğinde bir hamle yaptı. "İttihat ve Terakki" cemiyetine karşı muhalefete geçti. Avrupa'ya gitti (1909). Oradan gazetesine sürekli yazılar gönderdi. 

İlk Basın kongresi için Ankara'ya geldi. İlk oturumda heyecandan kalp krizi geçirdi ve ertesi gün vefat etti (1935). 

Ahmed Cevdet Bey yazılarını sade bir dille yazardı. "Türkçülük" akımını benimsemişti. Halk tarafından çok sevilirdi.

AHMED AĞAOĞLU (yazar)

TÜRK  yazar, profesör fikir adamı, gazeteci (Ahmed Agayev), 1868 yılında Azerbaycan, Şuşa'da doğdu. Karabağlı bir aileye mensup, tahsilini Şuşa, Tiflis ve Paris'te yaptı. Paris'te öğrenciyken, Fransız gazete ve dergilerine yazılar yazdı.

İttihad ve Terakki cemiyeti üyeleriyle tanıştı. Tiflis'e döndükten sonra; İsmail Gaspralı, Hüseyinzade Ali, Ali Merdan Topçubaşı, Hasan Bey Zerdanî, Şahtahtlı Mehmedağa ile beraber millî uyanış hareketi çalışmalarında bulundu. 

Rus makamlarına karşı Türk halkının haklarını savunmak için yayınlanan Rusça "Kapsi" ve Türkçe "Şarkî Rus" gazetesine yazılar yazdı. Bu yıllar Azerbaycan'ın en karanlık yıllarıydı. Rusya'da 1905 inkılâbından sonra Azerî aydınları; Türkçe gazete, dergi yayınlamaya, okul ve dernek gibi kültür kurumları açmaya çalıştılar (1906).

Zerdanî ile "Hayat" gazetesini kurdu. "İrşad", "Terakki" ve "Füzuyat"ı yayınladı. Böylece Azerbaycan uyanış hareketi 2. safhasına giriyordu. Türklerin hukukunu savunacak "Difaî" adlı siyasî derneği bu devirde kurdu. 

Mayıs 1909' da Türkiye'ye geldi ve Maarif nezaretine müfettiş oldu. İttihad ve Terakki fırkasına girdi. "Hikmet", "Sebilürreşat" ve "Jeune Turc" gazetelerine Fransızca makaleler yazdı. Daha sonra "Tercüman-ı Hakikat" gazetesine başyazar oldu. 

Ziya Gökalp, Yusuf Akçura ve şâir Mehmed Emin Yurdakul ile "Türkçülük" cereyanına katıldı. "Türk Yurdu" dergisini kurdu, "Türk Ocağı"nda çalıştı. Ekim 1909' da Dârülfünun'da, "Rusça" ve "Türk-Moğol Tarihi" öğretmenliğine tayin edildi.

AGÂH EFENDİ (gazeteci)

TÜRK  gazeteci, 1832 yılında İstanbul'da doğdu. Yozgatlı Çapanzade Ömer Hulûsi Efendi'nin oğlu. Tıbbiye mektebinin hazırlık sınıflarında 7 yıl okudu. Fransızca, İngilizce, İtalyanca öğrendi. Tıp tahsilini yarım bırakıp Babıâli Tercüme odasına girdi.

Elçilik sekreterliği ile Paris'de (1852-54), çeşitli memurluklarla yurt içinde ve dışında hayli dolaştıktan sonra "Tercüman-ı Ahval" adlı ilk şahsî Türk gazetesini çıkardı (21.10.1860). Gazetenin en önemli yazarı olan Şinasi, 2 sene çalıştıktan sonra ayrıldı.

Agâh Efendi, Türkiye'de posta pulu kullanma usulünü koyan posta nazırıdır (1861). "Yeni Osmanlılar" derneğinin başlıca üyelerinden biriydi. O sırada Avrupa'ya kaçan Ziya Paşa'nın arkadaşı olduğu bahanesi ve Âli Paşa'nın da tesiriyle memuriyetten atıldı. Paris'e kaçtı (1866).

Mustafa Fazıl Paşa'nın etrafında toplanan "Genç Osmanlılar" arasında yer aldı. 4 sene kadar Fransa, İngiltere ve Belçika'da yaşadı. Fuat ve Âli Paşalar'ın vefatı üzerine, İstanbul'a dönerek (1871), önce İzmir mutasarrıflığına, daha sonra da Devlet Şûrası üyeliğine tayin edildi.

2. Abdülhamid hürriyetçileri sürmeye başlayınca; Agâh Efendi önce Bursa'ya sonra Ankara'ya sürüldü. Ankara'da 6 sene kaldıktan sonra affedilip Rodos mutasarrıflığına gönderildi (1882). Az sonra, Namık Kemal ile yer değiştirerek Midilli'ye gönderildi. 1883-85 yılları arası Atina elçisi oldu. 

Hürriyet mücadelesi yapmış Türk düşünce adamlarından biri olan Agâh Efendi, 1885' de Atina'da vefat etti. Server İskit'in onun hakkında; "Tercüman-ı Ahval ve Agâh Efendi (1937)" adlı bir incelemesi vardır.

AHMET EMİN YALMAN (gazeteci)

TÜRK  gazeteci, 1888 yılında Selânik'te doğdu. İlköğrenimini Feyzi Sıbyanda, ortaöğrenimini Selânik Askerî rüştiyesinde yaptı. Beyoğlu Alman Lisesini bitirdi (1907). Babıâli Tercüme odasında çalıştı (1907-09). New York Columbia üniversitesini felsefe doktoru olarak bitirdi. 

Dârülfünunda, içtimaiyat (sosyoloji) müderris muavini (1914-16), Mülkiye mektebinde istatistik müderrisi oldu. Damat Ferit hükümeti tarafından Kütahya'ya, İngilizler tarafından Malta'ya sürüldü. 1922' de Türkiye'ye döndü. 

1923' de Ahmed Şükrü ve Enis Tahsin ile "Vatan" gazetesini kurdu. "Kaynak" adlı haftalık bir gazete yayınladı (1936). Türk komisyonu üyesi olarak New York sergisi neşriyat müdürlüğü yaptı (1938). 1940' da "Vatan" gazetesini tekrar çıkardı ve 1960' a kadar başyazarlığını yaptı. 1959' da bu gazetede yayınlanan yazılar sebebiyle 15 ay hapse mahkûm oldu. 

"Hürvatan" gazetesini çıkardı (1960-62). Basına yaptığı hizmetlerden dolayı California ve Georgia üniversiteleri tarafından kendisine altın plaka "üstün cesaret armağanı" verildi. Ahmet Emin Yalman, 1973' de İstanbul'da vefat etti. 

Eserleri : "Die Türkei", "Turkey in the World War", "Gerçekleşen Rüya", "Havalarda 50.000 km", "Naziliğin İç Yüzü", "Yarının Türkiye'sine Seyahat", "San Francisco'da Neler Gördüm", "Turkey in my Time", "Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim".

SEDAT SİMAVİ (gazeteci)

TÜRK  gazeteci, 1896 yılında İstanbul'da doğdu. Galatasaray lisesini bitirdi (1914). "Hande" adlı haftalık bir dergi çıkararak yayın hayatına atıldı. İlk konulu Türk filmlerini yönetti (Pençe, Casus). Günlük "Dersaadet" gazetesini yayınladı (1920). Kurtuluş savaşı yıllarında çıkardığı "Güleryüz" dergisiyle Kuvayı milliyeciler'i destekledi.

1933' de "Yedigün" dergisini yayınladı. 1948' de "Hürriyet" gazetesini kurdu ve Türkiye'de yüksek tirajlı gazeteciliğin temellerini attı. Gazetesinin başyazarıydı. Karikatür çizdi, oyunlar, hikâyeler, fıkra ve makaleler yazdı. Roman (Fuji Yama) ve oyunları (Hürriyet Apartmanı, Ceza) vardır. Sedat Simavi, 1953' de İstanbul'da öldü.

Oğulları Haldun ve Erol, babalarının mesleğini uzun müddet devam ettirdiler. Haldun Simavi 1988' de, kardeşi Erol Simavi ise 1994' de Türkiye'de yayın hayatından çekildiler.