BURUN ENDEKSİ

BURUN genişliğinin burun uzunluğuna oranına "burun endeksi" denilir. Yüzde olarak ifade edilir. Endeks yüzde 70' in altında ise dar burun, Yüzde 70 ile 85 arasında ise orta genişlikte burun, yüzde 85' in üstünde ise geniş burun olarak sınıflandırılır. Burun endeksi insan ırklarının sınıflandırılmasında kullanılan bir ölçüdür.

Meselâ burun genişliği  4 santim, uzunluğu ise  6 santim olan bir kişinin burun endeksi:  4 / 6  =  0,66  (yüzde 66).  Bu kişinin endeksi  70' in altında olduğu için dar burun sınıfına girer.

BURUN KANAMASI (rinoraji)

BURUNDAN kan gelmesi, çok sık görülen bir durumdur. Genellikle bir ikaz işareti ve birçok hastalığın belirtisi olarak değerlendirilir. Damar lezyonu, burun boşluklarının ön bölümünde olabilir. Bu durumda kan burun deliklerinden çıkar.

Burun boşluklarının arkasında olan kanamalarda kan yutağa akar ve buradan ağız yoluyla çıkabilir veya yutulabilir. Kaybedilen kan miktarı, kanama sıklığına, kanamanın sebebine ve damardaki lezyona göre değişir. Bazı kişilerde burun kanamasının sık olması, burun damarlarının kırılganlığına bağlıdır.

Kanamanın sebepleri çok farklı olabilir. Akut veya kronik iltihaplar, travmalar, burun mukozasıyla ilgili vazomotor (sinirsel damar hareketleri) refleksleri oluşturan hava ve iklim değişiklikleri, tümörler ve genel hastalıklar sayılabilir.

DAMAK YARIĞI

DOĞUŞTAN gelen bir oluşum bozukluğudur. Ağız boşluğu, bu yarık yoluyla burun boşluğuna açılır. Damak yarığı bazen genetik geçişli olur. Dudak yarığıyla beraber de görülebilir. Damak yarığı solunum, beslenme ve konuşma bozukluklarına sebep olur. Üst solunum yollarında ve kulakta sık iltihaplanmalara zemin hazırlar.

HAPŞIRMAK

KİMYASAL veya mekanik uyarıların burun mukozasında veya buraya yakın bölgelerdeki (burun derisi, gözdeki konjunktiva) trigeminus sinirinin uçlarını etkilemesiyle açığa çıkan refleks bir harekettir.

Hapşırık derin bir nefes alma ve bunun hemen ardından havanın büyük bir gürültüyle dışarı çıkarılmasıyla oluşur. Soğuk algınlığı, alerjik burun iltihabı, nezle gibi hastalıkların tipik belirtisi olabilir. Birinci hapşırık bazen arka arkaya yeni hapşırıkları davet edebilir. Hapşırma, burun mukozasını ve gözü sulandırır.

KOKU ALAMAMA (hipozmi)

KOKU alma duyusunun azalmasına "hipozmi" denilir. Geçici veya kalıcı olabildiği gibi, sadece bir veya daha fazla kokuyu ilgilendirebilir. Ayrıca doğuştan gelen veya sonradan edinilmiş tek veya çift taraflı koku alamama biçimleri de vardır.

Geçici koku alamama, burundaki sinirsel duyusal mukozanın uzun müddet keskin koku almasıyla gelişir. İleri yaşlarda görülen koku alamama bir hastalık belirtisi olmayıp, yaşlanmanın fizyolojik bir neticesidir. Yaşlılık haricindeki bütün hipozmi vakalarında, koku alma işlevine katılan yapılarda bir bozukluk vardır.

KÖTÜ KOKU ALMA

Herhangi bir koku olmasa dahi kötü koku alma ortaya çıkabilir. Histeri ve sara gibi nöropsişik bozuklukları olan kişilerde ortaya çıkar. Sara nöbetinden evvel ortaya çıkar ve kişi bunu nöbetin habercisi olarak algılar. 

Diğer vakada ise kişi, hoşa giden bir koku uyarısı alsa da, bunu anormal iğrenç bir koku şeklinde algılar. Bu durum, burundaki koku sinirinin zehirlere veya difteri, grip, frengi gibi enfeksiyonlara bağlı iltihaplarında ya da hamilelikte görülür.  

PAROSMİ (koku alma bozukluğu)

YANLIŞ algılama şeklinde ortaya çıkan koku alma bozukluğuna "parosmi" denilir. Halüsinasyon biçiminde, yani ortada koku yok iken varmış gibi algılanması veya ikinci halde, olandan farklı bir koku duyulmasıyla ortaya çıkabilir. Bazen alınan koku güzel bile olsa kişiye tiksindirici gelir.

Parosminin, olmayan kokuyu alma biçimi; sinirsel-ruhsal bozuklukları olan, histeri ve sarası bulunan kişilerde olur. Sara nöbetinden evvel bir koku aurası biçiminde ortaya çıkabilir.

Parosminin, olandan farklı koku duyulması hadisesi ise; genellikle zehirlenme veya enfeksiyonlara bağlı, koku siniri iltihabından kaynaklanır. Bunlar; kurşun, benzol, ilâç zehirlenmeleri veya frengi, virus enfeksiyonları olabilir.

RİNİT (burun içi iltihabı)

BURUN boşluklarını döşeyen mukozanın iltihabına "rinit" denilir. Akut (had) veya kronik (müzmin) olabilir. Akut rinit, bakteri ve virüslere bağlı olarak gelişebileceği gibi, alerji ve yalancı alerjiler de rinite sebep olabilir. Alerjik rinite, ortamdaki sıcaklık ve nem değişiklikleri, tahriş edici gaz, toz, buharların solunması neden olabilir.

Akut rinitler arasında, soğuk algınlığına bağlı rinitin ayrı bir önemi vardır. Grip hastalığı, kızamık, kızıl, tifo, çocuk felci gibi hastalıklar esnasında da akut rinit belirtileri görülebilir.

Kronik (müzmin) rinit; akut iltihabın, yapısal yatkınlık, metabolik bozukluklar gibi genel etkenlere ya da burun eğriliği, geniz bademciklerinin büyük olması gibi lokal etkenlere bağlı olarak tekrarlaması neticesi gelişir. Ayrıca, uzun müddet tahriş edici gaz, toz ve buharların solunması, uzun müddet burna ilâç çekilmesi de müzmin rinite sebep olabilir.