VİŞNU (güneş tanrısı)

Dört kollu Vişnu (Hindu sanatı)

RİGVEDA'da "güneş tanrısı"nın görünüşü olan Vişnu, tanrı "İndra"nın müttefikidir ve uzayı ele geçirmek için attığı "üç adımla" tanınır. Hristiyanlığın başlangıç günlerinde halk kitlelerinin sanskrit ve klâsik edebiyata girdiği zaman "Mahabharata" ile büyük önem kazandı. 

Bu koyu "brahmancılık"ta, Vişnu ve Siva mezhepleri, dindarları ikiye bölmüştü. Vişnu, çeşitli halk tanrıları veya yarı tanrılarının (Sakta'ların Bhagavat'ı, Vasudeva ve Krişna) bir kaynaşması olarak ortaya çıkar. 

Vişnu, belli aralarla, "Yasa"yı yeniden kurmak maksadıyla yeryüzünde görünür. Bunlar, Vişnu'nun cisimleşmiş biçimleri veya "avatara"larıdır. Başlıca sembolleri; kurs, mühre boncuğu, topuz ve lotüs. Bineği de "Garuda" adındaki bir kuştur. 

Ayakta, oturmuş veya ebedîlik yılanının üzerine yatmış olarak tasvir edilir. Bu durumdayken dünya meselelerini düşünür ve göbeğinden, evreni yaratacak olan "Brahma"yı doğuracak bir lotüs çıkar.

SİSYPHOS (mitoloji)

SİSYPHOS,  Yunan mitolojisinde Korinthos'un efsanevî kralı ve Aiolos'un oğlu. Atlas'ın kızı Merope ile evlendi. Odysseus'un büyükbabasıdır. Laertes'in nişanlısı Antikleia'yı baştan çıkardığı sanılır. İlyada'da hilekâr bir insan olarak gösterilir.

İsthmia oyunlarını düzenledi ve Korinthos'u kurdu. Burada öylesine mutlak bir barış sağladı ki Thanatos'u (ölüm) zincire bağlamakla suçlandı. Sisyphos'un ebedî cezası, çeşitli efsanelerde çok farklı biçimlerde yorumlanır:

"Sisyphos, cehennemde ömrü boyunca büyük bir kayayı dik bir dağın tepesine çıkarmak zorundaydı. Kaya tam tepeye varır varmaz, yeniden aşağı yuvarlanıyordu."

Sisyphos adı; neticeye ulaşamadan durmadan tekrarlanan bir işle uğraşan güçlü insanlar için kullanılır. Sonucu daima boşa giden zor bir görevi ve insanüstü bir çabayı ifade eder.

MİTOLOJİ HAKKINDA

Boğa şeklindeki Zeus, Europe'yi kaçırıyor (Mö 6. yy.)

MİTOLOJİ terimi, Avrupa'da daha çok Klâsik Eskiçağ için kullanılmışsa da, bugün Mısır, Yunan, Türk, Alman, İskandinav, Slav, Pers, Hint, Çin, Japon mitolojileri diye ayrımlar yapma alışkanlığı yerleşmiştir.

Mitolojinin özelliği, eski tanrılar hakkında yorumların doğmasına imkân vermiş olmasıdır. Bu araştırmalarda da büyük zorluklarla karşılaşılır. Efsane gelenekleri, o zamanın günlük olaylarına dayandığı açıkça görülen ekleme hikâyelerle birleşerek yere ve zamana göre şaşılacak derecede çeşitlilik gösterir, şekil değişikliklerine uğrar, başka unsurlarla karışır.

Bu da, masal unsurlarının yalnızca kültler ve dinî ikonografyalarla ilgili bir alan olmamasından, aynı zamanda ve daha büyük çapta, sanat ve edebiyatta tema olarak kullanılmasındandır. Bu bakımdan mitoloji, daha ilk çağlardan itibaren, önce destanların, sonra tiyatronun, süslemecilerin (Pompei freskleri) ve retorikçilerin bolca yararlandıkları bir kaynak halini aldı.

Şiir (Hesiodos) veya bilimsel yazılar (Apollodoros kitaplığı, Roma çağı elkitapları) halinde, mit derlemeleri ortaya çıktı. Mitlerin kökeni üzerine yapılan yorumlayıcı araştırmalar Milâttan önce 5. yy' a kadar uzanır. Bu çağda mitoloji uzmanları çoğalmaya başladı: Akusilaos, Pherekydes, Hellanikos, Herodotos, Mö. 4. yy' da Euhemeros mitolojiyi kurtarıcı ve site kurucusu kahramanların (meselâ Theseus) serüvenleri gibi, zamanla şekil değiştirmiş ve şiirleştirilmiş tarihî olaylar olarak yorumladı.

MEDUSA'NIN BAŞI

Apollon tapınağında Medusa kabartması
(Didim - Aydın / Türkiye)

MEDUSA, Yunan mitolojisinde, "Gorgo"lar veya "Gorgona"lar denilen üç kızkardeşten birinin adıdır. Aralarında yalnız Medusa ölümlü idi. Perseus, birgün Okeanos ırmağının ötesinde yaşayan Medusa'yı buldu ve kafasını kesti. Medusa'nın kalan gövdesinden Pegasos ve Krysaor doğdu. Athena, Perseus'un kendisine hediye ettiği Medusa'nın kesik başıyla kalkanını süsledi.

Geometrik çağ vazolarıyla arkaik kabartmaları süsleyen "Medusa" tipi, Gorgona'nınkinden kolaylıkla ayırt edilemez. Medusa adı yalnız, Athena'nın kalkanını süsleyen veya mimarî dekorda nazarlık figür olarak kullanılan baş şekillerini belirtmekte kullanılır.

Etrafı yılanlarla çevrili ve saçlarının arasında iki kanat bulunan bir baş, 5. yy.' da yaşamış bir heykeltraş olan Kresilas'ın bir eseri olarak kabul edilir (Medusa Rondanini).

ÇİFT BAŞLI KARTAL (bazilisk)

ÇİFT başlı kartal, Sümer Medeniyeti'nde (günümüzden 6 bin- 4 bin yıl evvel, güney Mezopotamya'da) ismi "ANZU" olan 2 veya 3 ncü sınıf derecede bir "tanrı"dır. İklim, hava gibi doğal olaylarla ilgilenir. Çift baş, gece ve gündüzü temsil eder.

Gece boyunca yer altında bulunan "Tanrı Anzu", sabahleyin erkenden gökyüzüne çıkar. Tam bu esnada sabah horozlar ötmeye başlar. Hava kararınca tekrar yer altına iner.

Çift baş kartal sembolü, Yahudiler'de Kral (peygamber) Hz. Süleyman'ın yüzüğünde de vardır. Başta Yunan, Roma, Osmanlı olmak üzere bütün kültürlerde kullanıldı. Bir adı da "Bazilisk"dir.