SAÇLARIN AĞARMASI

BÜTÜN  vücut kıllarının, özellikle de saçların zamanla rengini kaybetmesine "ağarma" denir. Bu hal, bazen sınırlı bölgelerde ortaya çıkan vitiligo gibi cilt hastalıklarına, bazen ağır kronik hastalıklara bağlı olarak görülse de çoğunlukla yetişkin evrelere has fizyolojik bir süreçtir. Yapısal etkenlere bağlı olabileceği gibi, bedensel yorgunluklardan sonra da başlayabilir.

Tiroid bezinin fazla çalışması gibi hormon dengesizlikleri ve otonom sinir sistemi bozuklukları olan kişilerde saçlar daha erken ağarabilir.

Kılın rengini kaybetmesi, saçı boyayan melanin pigmentinin yok olmasına bağlı değildir. Keratin tabakalarının arasına hava kabarcıklarının girmesinden kaynaklanır. Bu durumda saçlar ileri yaşlarda gümüşî-beyaz bir renk alır.

Yaşlanmanın önemli bir belirtisi olan görülen ağarma, dönüşü olmayan bir süreç olarak şarkılara da geçmiş ve şu sözlerle ifade edilmiştir: "Saçıma karlar yağmış, boşuna, yaz beklemek!"

KELLİK (alopesi)

DOĞUŞTAN veya edinilmiş sebeplerle saçların veya kılların olmaması (dökülmesi) haline "kellik" denilir. Her ne kadar vücudun tüm kıllanma sistemiyle ilgiliyse de daha çok saçları ilgilendirir. Saç dökülmesi yaygın veya sınırlı şekilde görülebilir. Bu farklılık pek çok sebebe bağlı olabilir.

Çeşitli oluşum bozukluğuyla beraber olan ve genetik olarak geçen doğumsal kellik çok nadir görülür. Çok daha sık rastlanan edinsel kellik, vücudun genel hastalıkları sırasında görülen geçici bir durumdur. Genel hastalığın iyileşmesiyle kellik de ortadan kalkar.

Edinsel kellik, tifo, tüberküloz gibi kronik enfeksiyon hastalıklarında; şeker hastalığı, tiroit ve böbreküstü bezi gibi iç salgı ve metabolizma hastalıklarında; kansızlık, kan kanseri gibi kan hastalıklarında görülür.

Ayrıca kronik zehirlenmeler, özel tedaviler (kanda pıhtılaşma önleyici veya hücre çoğalmasını durduran ilâçlarla ya da radyoterapi tedavisi) saç dökülmesi yapar.

Çok yoğun ruhî gerginlik veya heyecanlardan, ağır travmalardan, ameliyatlardan ve doğumdan sonra bazen aşırı saç dökülmesi gözlenebilir.

Kelliğin en sık rastlanan sebeplerinden biri de saçlı derideki yağ bezlerinin aşırı sebum salgılamasıdır (seboreik alopesi). Sınırlı kellik, mantar enfeksiyonlarına veya kıl köklerinin yıkımına yol açan travma, yanık, tümör, frengi, çıban, liken, skleroderma, kızartılı lupus gibi patolojilere bağlı olarak gelişebilir.

Yaşlanmayla ilgili olan saç dökülmesini, şahsın yapısıyla ilgili çeşitli etkenler de belirler; özellikle erken yaşlarda ortaya çıkan saç dökülmesi, belli sınırlar içinde genetik olarak kabul edilir. Genç yaşta kel olan bir erkeğin erkek çocukları da büyük ihtimâlle ileride kel olacaktır. Böyle vakalarda genellikle 25 yaşından sonra saçlar azalır, incelir, rengini kaybeder ve hafifçe çekildiklerinde yerinden ayrılır.

TRİCHOPHYTON (keratin mantarı)

TRİCHOPHYTON, insan ve hayvanlarda saç, deri ve tırnaklarda hastalığa yol açan bir mantar cinsidir. Mantar insana topraktan, çevreden, hayvanlardan; özellikle sığır, kedi ve köpeklerden ya da önceden hastalık bulaşmış kişilerden bulaşır.

Mantar, keratinle beslendiği için, derinin keratinleşme gösteren bütün yapılarında (üstderi, kıllar, tırnaklar) bulunabilir. Saçlı derideki enfeksiyon yuvarlak, ufak, çok sayıda, kırmızımsı soyulmalar gösteren lekelerle ortaya çıkar; bu bölgedeki saçlar grimsi, mat bir görünüm kazanır ve en küçük bir darbede kıl, kökünün hemen üzerinden kopar. Bazen lezyon irinleşir ve kıl köküyle deride derin bir iltihaba yol açar. Mantar sakala yerleştiği zaman da irinleşme görülür.

Saçsız deride enfeksiyon kırmızı ve soyulan, kenarları kabarık, merkezi iyileşme eğiliminde olan ve çevreye doğru yayılan düzensiz lekelerle ortaya çıkar. Hastalık en sık ayak parmaklarının arasını etkiler; deride başlangıçta çatlaklar, daha sonra da içi sıvı dolu kesecikler ortaya çıkar. El tırnakları ayak tırnaklarından daha sık etkilenir. Hasta tırnak grimsi renkte ve kalınlaşmıştır; en ufak bir darbede tırnak kat kat ayrılır.

Hastalığın teşhisi, lezyonun mikroskopla incelenmesiyle ya da uygun ortamlarda kültüre ekilmesiyle konulur.

İRSî KELLİK TEDAVİSİZ

Saçların tamamen dökülerek baş derisinin ortaya çıkması durumuna kellik denilir. Bu duruma değişik olaylar sebep olabilir. Çocuklarda görülen baş yaralarının yaptığı mikrobik bir hastalığa bağlı kellik haricinde; genç yaşlarda görülen saç dökülmelerinin sebebi ekseriyetle soya çekimdir.

Saç dökülmelerinin diğer bir sebebi de vitamin eksikliğidir. Bilhassa, PP vitamini, A ve D vitamini eksikliklerinde, saç derisinin yağlanmasına bağlı saç dökülmeleri görülür.

Halk arasında "saçkıran" adı verilen bölgesel kelliklerin sebebi sinirseldir. Zamanla kendiliğinden geçenleri olduğu gibi, ne yapsan dahi geçmeyenleri vardır. Bazı standart dışı sabunlar ve tuzlu deniz suyu da saçlarda dökülme yapabilir.