BULUTÇULUK (sanat akımı)

BULUTÇULUK,  soyut manzaracılık içinde yer alan çağdaş sanat akımıdır. Julien Alvard'ın savunduğu bulutçuluk akımı ilk olarak 1958' de ortaya çıktı ve birçok Parisli ressam tarafından benimsendi. 

Resimleri hep bulutları hatırlatan bu sanatçılar, sis ve saydamlık etkilerinden yararlanarak bilinçli olarak Çin sanatının bazı özelliklerini benimser. Lange yasasını yadsırlar; tablo, "öne doğru geleceği yerde" birbirini izleyen düzlemler aracılığıyla "derinleşir". 

Uzam, girdap, derinlik; Benrath, Duvillier, Piero Graziani, René Laubiès, Nasser Assar gibi ressamların en önemli kaygısıdır. Bu sanatçıların eserlerine; "Saydamlık ve Derinlik" (Paris, 1964) ya da "Bulutçular" (Lyon Güzel Sanatlar müzesi, 1973) gibi önemli sergilerde yer verildi. 

Bulutçuluk
Benrath  -  Gezinti ve dönüş (1971)

SÜPREMATİZM (sanat akımı)

RUS  ressam Maleviç'in kurduğu öncü sanat akımı. Maleviç, "Kübizm ve fütürizmden süprematizme" başlığını taşıyan manifestosunda (1916' da Sen Petersburg'da yayınlandı), hareketin 1913' de başladığını belirtir. "Sanatı nesnenin gereksiz ağırlığından kurtarmayı" isteyen harekettir.

Kurucusu, 1918' de Moskova'da sergilenen "Beyaz zemin üzerinde siyah kare" ve "Beyaz zemin üzerinde beyaz kare" adlı eserlerinde tanıklık ettiği gibi, geometrik şekillerin kullanılmasına dayanan soyutlamayı sonuna kadar zorladılar.

Manifestolar ve konferanslarla yayılan ve mimarîde de temsil edilen süprematizm, Bauhaus akımı üzerinde etkili oldu. Süprematizm, "geometrik soyutlama", "minimal art" ve "kavramsal sanat" gibi bazı  20. yy. sanat akımlarının da habercisidir.

Maleviç  -  "Süprematizm 418"

SEMBOLİZM (simgecilik)

SEMBOLİZM,  vakaları yorumlamaya veya inançları anlatmaya yarayan semboller sistemine denilir. 1885 yılına doğru Fransa'da ortaya çıkmış şiir, edebiyat ve sanat akımıdır. Sistemde işaretler birtakım kurallara göre düzenlenir ve bir akıl yürütmeyi görsel olarak dile getirir.

Sembolizm 1885' de ortaya çıkmadan evvel, üstü kapalı biçimde 20 sene kadar sürmüş, ancak bunun yeni bir eğilim olduğunu görebilecek yetenekte birkaç kişi tarafından anlaşılabilmiştir. Bu eğilim, pozitivizme ve kaderini bilimsel gelişmeye bağlayan edebiyata karşı çıkarak açıklığa kavuştu. Sembolizme göre dünya, bir semboller bütünüdür.

Sembolizm  -  Odilon Redon - "Béatrice"

Sembolizm  -  Paul Serusier - "Kromatik Daire"

POP-ART SANAT AKIMI

POP-ART ilk olarak 1955 yılına doğru Londra'da, resimlerinde yapıştırma kâğıt metodunu tatbik eden bir ressam grubunun eserlerini belirtmek için kullanılan bir terimdir. 1963' den itibaren de Amerika'da 20. yy. şehrinin havasını canlandırmak maksadıyla seçilen gerçek nesnelerden veya nesne artıklarından yapılmış kompozisyonlara bu ad verildi.

Bu maksatla sanayii ürünlerinden, günlük hayatta kullanılan araçlardan faydalanıldı. Bu akımın öncüleri arasında: Heins ve Villeglé (yırtık afişler, 1949), Yves Klein (tek renkli pasteller, 1946), Niki de Saint-Phalle, Deschamps (bez kabartmalar) ve César (presten geçirilmiş otomobiller) sayılabilir.

Bu arada Amerikalı Rauschenberg de 1964 Venedik şenliğinin büyük ödülünü kazanarak pop-art alanında milletlerarası bir ün yaptı. Ayrıca, resimli romanlardan etkilenmiş olan Amerikalı Roy Lichtenstein da özellikle anılmaya değerdir.

Pop-art  -  James Rosenquist  -  Göçebe

ÖNRAFFAELLO'CULUK SANAT AKIMI

19. Yüzyıl'ın ikinci yarısında Raffaello'nun seleflerinden ilham alan estetik doktrine "Önraffaello'culuk" denildi. Bu akım, 1849' da İngiltere'de ortaya çıktı. Öncüsü, Dante Gabriele Rossetti, başlıca taraftarları da: Everett Millais, Holman Hunt, Collison, Beaumont ve Burne-Jones'tur.

Toplumun makinalar tarafından istilasına karşı çıkan Önraffaello'cu ressamlar, yapmacıksız, esas olarak doğal bir sanatın temsilcileri olmak istiyorlar ve bunun örneklerini Raffaello öncesi İtalyan sanatçılarında görüyorlardı.

Aydınlar sanatı olan Önraffaello'culukla uzun müddet alay edildi. Buna karşılık John Ruskin, resimde tabiat duygusunu yeniden canlandıracağına ve düşünceye eski yüceliğini kazandıracağına inandığı bu akımı destekledi. 1860' a doğru sona eren kısa ömürlü bu hareketin "ar nuvo" ve "simgecilik" üzerinde etkileri oldu.

Dante Gabriel Rossetti  -  Tebşir
(Önraffaello'culuk)

OP-ART SANAT AKIMI

OP-ART, New York Çağdaş Sanatlar müzesinde açılan büyük bir sergiden (1965) hemen sonra, Amerika'da olduğu kadar Avrupa ve Japonya'da süsleme ve moda işlerinde büyük etki yapan sanat akımıdır.

Günlük hayattan edindiğimiz optik duyumları geometrik bir şekilde yansıtmaya çalışır. Bu sanat kolu belli bir ölçüde Rus konstrüktivizmi ile Maleviç, Mondrin, Robert ve Sonia Delaunay, Fernand Léger'in araştırmalarından meydana gelmiştir. Kinetik sanatçılar, op-art'a, renkli neon ışıklarını mekanik olarak harekete geçirme usullerini eklediler.

Op-art temsilcileri arasında; Fransa'da Henryk Berlew, Victor Vasarely, Paris'deki "Görsel Sanat Araştırmaları" grubu, 1960'da Düsseldorf'ta kurulan "Sıfır Grubu" (Venezuela'lı Jesus-Raphael Soto, Arjantin'li Gyula Kosice ve İsrail'li Yakov Agam, Paris okuluna bağlıdırlar) ve Amerika'da öncü Joseph Albers ve çeşitli araştırmalar yapan birçok sanatçı sayılabilir.

Moda alanında op-art, tesirini 1965' den itibaren Avrupa'da gösterdi. Resim sanatında olduğu gibi bu moda, geometrik şekillerle optik yanılsamalar oluşturma maksadını güttü. Bunun için de şiddetli kontrastlardan, özellikle siyah-beyaz kontrastından ve geometrik desenlerden faydalanıldı (dama kareleri, kirişler, oluklar, eş merkezli çemberler). Böylece perspektif ve kabartma izlenimi verilebiliyordu.

Hacme verilen bu yeni önem, büyük boyutların kullanılmasına, kumaşları süsleyen resimlerin yapılmasına (bir elbiseyi kaplayacak büyüklükte eş merkezli daireler) ve yeni şekillerin meydana gelmesine (çok önemli geometrik şekilli mücevherler) yol açtı.

Aynı etki mobilyalara da uygulandı. Geometrik desenli kumaşlar kullanan op-art'ın özelliğini, çoğu zaman aynı kumaş üzerine ustaca konan birbirine zıt, şiddetli renkler meydana getirir. Renkleri kullanmada gösterilen bu yeni atılganlığı, mobilya yapımında da orijinal şekiller izledi.

Op-art  -  Victor Vasarely  -  Barson  (1966)

METAFİZİK RESİM SANATI

METAFİZİK resim, 1916 yılına doğru İtalya, Ferrare'de doğdu. Bu sanat akımı, bitmekte olan fütürizmin estetiğine karşıt olarak hayâle, fantastik olana dönüş biçiminde kendini gösterdi. Akımın en önemli öncüsü Giorgio de Chirico'dur. Kendisi, Nietzsche, Schopenhauer, Weininger, Böcklin, Klinger gibi ressamların fantastik eserlerinden etkilendi.

Ayrıca Carrà ve Morandi de bu akıma katılan önemli isimlerdendi. Fütürist çağdan evvel Cézanne'dan ve kübizmden kompozisyon zevkini ve biçimlerin plastik değerini gösterebilmiştir (Sarhoş beyzade, Erdişi idol, Mattioli koleksiyonu). Biçimlerin plastik değeri Morandi için sertlik ve saflık idealine cevap veriyordu (Natürmort, 1918).

Giorgio de Chirico  -  Hektor ve Andromahe

SANATTA MANİYERİZM

MANİYERİZM, 16. ve 17. yy. 'larda İtalya'da, rönesans ve barok sanatları arasında çok tutulmuş olan sanat türüdür. Saray çevrelerinde çok tutulan incelik ve zerafet sanatıdır; değişik zevklere ve paradoksa düşkündür. Yapmacıkta bazen aşırılığa, hattâ tuhaflığa kaçar.

Ressamlar biçimleri uzatırlar, dördül şekillere, ışığa, garip konulara meylederler; bir bunaltı ve tedirginlik havası oluştururlar. Bu akımın İtalya'daki temsilcileri şunlardır: Bronzino, Pontormo, Guilio Romano, Rosso, Beccafumi, Parmigianino, Cambiaso, Nicolo Dell'Abate.

Maniyerizm, Fransa'da Fontainebleau okuluyla, Hollanda'da Floris, Gotzles, Cornelisz ile, Orta Avrupa'da Hans von Aachen ve Spranger ile gelişti. İspanya'da Morales'i, hattâ El Greco'yu da maniyeristler arasında sayarlar.

Maniyerizm, heykelcilikte de görüldü, başlıca temsilcileri: Cellini, Giambologna, Adriaen de Vries.

Parmigianino  -  Uzun boyunlu Madonna  (1534-40)

KÜBİZM SANAT AKIMI

KÜBİZM, 1906 yılında ortaya çıkan ve resim ile heykeli, tabiat biçimlerinin doğrudan doğruya taklidi dışında bir plastik (değişebilir) olgu olarak ele alan modern sanat akımıdır.

Kübizm adı, Georges Braque'ın 1908 Sonbahar sergisinde sergilediği bir manzara resmi karşısında Henri Matisse'in söylediği bir sözden gelir. Paul Cézanne'ın 1904' de Emile Bernard'a yazdığı mektuplar kitap halinde yayınlanmıştı.

Geleneksel perspektif kurallarını asla unutmamış, tabiata bakmadan resim yapmamış olan Paul Cézanne, bu tutumuna paralel olarak şu ilkeyi de ortaya atıyordu; "tabiattaki her şey, resimde silindir, küre ve koni gibi geometrik şekiller kullanılarak anlatılabilir".

KONSTRÜKTİVİZM SANAT AKIMI

KONSTRÜKTİVİZM, heykeltraş Antoine Pevsner ve kardeşi Naum Gabo'nun, 1920 yılında Moskova'da yayınladıkları "konstrüktivizm manifestosu" ile ortaya attıkları bir sanat akımıdır. Bu anlayışa göre; heykel sanatında "kitle" estetiği, yerini, boşluğu çevreleyen çizgiler ve planlar estetiğine bırakacaktır. 

Kübizme ve fütürizme yakın olan konstrüktivistler taklitçiliği reddederler ve çağla uyumlu sanat anlayışını savunurlar. Sanatta metal, cam, plastik kullanılmasını savunurlardı. O dönemde, SSCB' nin teknolojik geriliği gibi çeşitli sebeplerle, sunulan pek çok proje gerçekleşmedi. Konstrüktivist estetik, mimarînin yanı sıra tiyatro dekorlarını ve tipografiyi de etkiledi.

Naum Gabo - Bir doğru üstünde konstrüksiyon 

RESİMDE KLÂSİK SANAT (18. yy.)

Jean-Baptiste Chardin - Pipo, sürahi ve bardaklar

İZLENİMCİLİK SONRASI (yeni izlenimcilik)

Edouard Vuillard (1868-1940) - Kahvaltı

İZLENİMCİLİK SANAT AKIMI

İZLENİMCİLİK, sanatçının edindiği geçici veya kalıcı izlenimleri doğrudan doğruya yansıtmasına dayanan sanat anlayışıdır. İzlenimciliğin eş anlamlısı "empresyonizm" dir.

Edgar Degas - Le Peletier sokağı operasında dans salonu

GOTİK SANAT ÖRNEKLERİ

Gotik sanat - 13. yy sonu (Louvre müzesi)

GERÇEKÇİLİK AKIMI (realizm)

GERÇEĞİ olduğu gibi yansıtmaya çalışan edebiyat ve sanat akımına "gerçekçilik (realizm)" denilir. Gerçekçiliğin dürüstlük olduğunu, her tür yalan ve aldatmacadan uzak olduğu için halkın çıkarına daha uygun olduğu yönünde görüşler öne sürülmüştür. Gerçekçilik, natüralizmi meydana çıkarır.

Barbizon okulunun ressamları ve Daumier, gerçekçilik akımının 1848 senesi öncesindeki başlıca temsilcileri olarak belirir. Avrupa devrimleri, sanayileşmenin sonucunda ortaya çıkan toplumsal şartlar ve yeni düşünceler (pozitivizm, sosyalizm, bilime olan umut), insanların hayatını, acılarını ve çabalarını tasvir etme misyonu yüklenen bir sanatın gelişmesine yardım eder.

GERÇEKÜSTÜCÜLÜK AKIMI (sürrealizm)

İLKELERİ, 1924 yılında André Breton tarafından tanımlanan şiir, edebiyat ve sanat akımı. Gerçeküstücülük, bilinçdışının boşalması (ruhsal otomatizm) vasıtasıyla, ahlâk, bilim ve felsefeye varıncaya kadar bütün değerlerin köklü bir şekilde yenilenmesini istiyordu.

André Breton, Paul Eluard, Louis Aragon, Benjamin Péret, Antonin Artaud, Philippe Soupault, Robert Desnos, Réne Crevel, Michel Leiris, Jacques Prévert, Raymond Queneau, René Char, Georges Limbour, Pierre Naville gibi şair ve yazarlar

Max Ernst, André Masson, Pablo Picasso, Hans Arp, Salvador Dali, Joan Miro, Yves Tanguy, Alberto Giacometti, René Margritte, Victor Brauner gibi ressamlar; Man Ray gibi fotoğrafçılar; Luis Bunuel gibi rejisörler, geçici veya sürekli olarak gerçeküstücülük akımı içinde yer aldılar.

Gerçeküstücülük, rüyanın, içgüdünün, arzunun ve başkaldırmanın üstün bir güç olduğunu öne sürer; mantıkî, ahlâki ve sosyal her çeşit kalıplaşma ve düzene karşı çıkar.

FÜTÜRİZM SANAT AKIMI

FÜTÜRİZM, İtalyan yazarı Marinetti'nin çevresinde toplanan bir grup genç yazar ve sanatçının, akademizme karşı şiddetli bir tepki olarak yarattığı edebiyat ve sanat akımıdır. Fütürizmin ilk bildirisi 20 şubat 1909' da Fransa'da Figaro gazetesinde yayınlandı. Şiir, müzik, resim, heykel dallarını içeriyordu. Fütüristler: "Eskiye ait herşeye sırt çevirmeliyiz" dediler.

Sanatı baştan başa değiştireceklerini ifade eden fütüristler, Marinetti ve genç arkadaşları Buzzi, Palazzeschi, Govoni, Folgore, Papini, Soffici, Carra, Boccioni, Severini ve Pratella idiler.

Şubat 1911' de Marinetti'nin tanıttığı fütürist topluluk, Paris'te Bernhein-Jeune galerisinde sanat görüşünü ilk olarak ortaya koydu. Topluluk beş ressam ve heykeltraştan meydana gelmişti: Boccioni, Carra, Russolo, Balla ve Severini. İlkeleri; duyularla bunların uyandırdığı fikirlerin zamandaşlığını dile getirmekti.

"Koşan bir atın dört değil, yirmi bacağı vardır", "otobüs, arasından geçtiği evlerin içine dalar, evler de otobüsün üzerine üşüşür ve onunla kaynaşır" diyorlardı.

Gino Severini - Dans eden deniz  (1913)

FONTAİNEBLEAU OKULLARI

16. yy' da Fransa krallarının emriyle Fontainebleau şatosunun süslenmesi için yapılan çalışmalar sırasında iki sanat akımı meydana gelmiştir. Birinci Fontainebleau okulu; 1. François'nın getirmiş olduğu İtalyan sanatçılar Rosso ile Primatice'nin etkisi altında doğdu. Bunlar kısa zamanda güzel sanatlar yöneticisi oldular.

Emirlerinde çalışan Pellegrini, Majorici, özellikle de Nicolo dell'Abato, Fransız sanatçılarını yeniden fresk sanatına dönmeye ve stuka tekniğini öğrenmeye teşvik ettiler. Bu yeni üslûp, Raffaello, Michelangelo, Pontormo, Bronzino ve Parmesan'dan çıkan"manierizm" akımıyla kaynaştı.

FANTASTİK SANAT

HAYÂL gücünün yarattığı, korkunç, acaip, görünmez, gerçekdışı varlıkları ele alıp somutlaştıran veya gerçek öğeleri, sanatçının  hayâl gücüyle kurduğu bir düzende bir araya getiren genel sanat eğilimine "fantastik sanat" denir.

Fantastik, kesin estetik kurallardan bağımsızdır. Büyük bir biçimsel çeşitlilik gösterir. Çok sayıda ünlü ressam fantastik eser vermiştir. Başta Hiyeronimus Bosch olmak üzere, Bruegel, Grünewald, Dürer, Baldung, Grien ve Altdorfer'in bazı eserlerinde, korku salan varlıklar veya endişe verici manzaralar vardır.

Fantastik resim örneği: M. Desiderio'nun "Truva yangını"

DADACILIK SANAT AKIMI

Dadacılar; M. Duchamp, C. Brancusi, T. Tzara  (1924)

DADACILIK (Dadaizm), 1916 yılında ortaya çıkmış bir sanat ve edebiyat akımı. "Dada" kelimesi hiçbir mânâ ifade etmediği için benimsendi. Bu akımı sürdürenler, akıldışını, tesadüfü, sezgiyi ve amansız bir alaycılığı öne çıkararak; geleneksel toplum düzenini, kültürünü ve sanatı, asıl gerçek adına yıkmak istiyorlardı. 

Bu akım, 1. Dünya savaşının ortasında, Tristan Tzara, Hans Arp, Picabia, Marcel Duchamp gibi sanatçıların, anlamsız saydıkları bu dünyaya karşı bir protesto hareketi olarak Zürich ve New York'ta aynı zamanda doğdu. Bu iki şehir arasındaki bağlantı 1918' de Lozan'da kuruldu. Akım oradan Almanya'ya ve Fransa'ya geçti.