AKCİĞER ZARLARINDA YAPIŞIKLIK

AKCİĞER zarlarının iç ve dış yaprakları arasındaki yaygın ve güçlü bağdoku yapışıklıklarına "fibrotoraks" denilir. Akciğer zarı boşluğunun tamamen tıkanmasına yol açabilir. Ayrıca, zamanla ilerleyen bir çekilme ve büzülme neticesinde göğüs boşluğunu kısıtlar. Bu durumda kaburgaların arası daralır, göğüs kemiği yapışıklık tarafına doğru çekilir, omurga eğrilir, karın kubbesi yükselir ve göğüs boşluğundaki organların bir bölümü yapışma tarafına doğru çekilme gösterir.

Yapışıklık olan tarafın akciğeri baskıya uğradığından nefes alıp verme de kısıtlanır. Böylece karşı taraftaki akciğerde vakayı dengeleyici bir havalanma artışı gelişir.

Akciğer zarı yapışmaları, kuru veya yaş akciğer zarı iltihaplarının, akciğer vereminin neticesinde gelişebilir. Yol açtığı göğüs yapısı bozuklukları, kalp ve nefes alma işlevlerinde azalmaya ve bir tür kalp kifayetsizliğine sebep olabilir.

DİZDE İLTİHAP (gonilit)

DİZLE ilgili yapılardaki iltihabî hastalığa "gonilit" denilir. Mikropların diz eklemine yerleşmesi neticesinde gelişir. Mikroplar ya yaralardan içeri girer ya da vücudun başka bölgelerinde bulunan iltihap odaklarından kan dolaşımı yoluyla gelerek dize yerleşirler.

Gonilit terimi çoğu kez verem basilinin etken olduğu diz iltihabını belirtmek için kullanılır. Diz eklemi, verem hastalığının özellikle 4 - 10 yaş arası çocuklarda sık etkilediği bir bölgedir. Hemen her zaman akciğer veya bağırsak gibi başka bir bölgede bulunan verem lezyonlarında ikincil olarak gelişir.

Sinovya zarının tutulması, önce eklem boşluğunda bir sıvı toplanmasına yol açar. Böylece dizde şişme ve ağrı, daha sonra da yorulunca topallama ortaya çıkar.

KANLI BALGAM

BALGAM çıkarırken solunum yollarından kan gelmesine "hemoptizi" denir. Bronşlardaki veya akciğerin hava keseciklerindeki kanamalara bağlı olarak gelişir. En sık kanlı balgam sebebi veremdir (tüberküloz). Verem, akciğerlerdeki kan damarlarının duvarında aşınmaya sebep olarak kanamaya yol açar. Çoğunlukla akciğer vereminin ilk belirtisidir.

Kanlı balgam çıkarmanın diğer sebepleri; iyi veya kötü huylu akciğer tümörleri, bronşektazi hastalığı, akciğer kan dolaşımındaki bozukluklardır (mitral darlık gibi kalp kapakçıklarındaki hastalıklar).

KEMİK VEREMİ

VEREM etkeni olan mikropların kemik dokusunda yerleşip dokuyu tahribiyle ortaya çıkan hastalıktır. Verem en sık, omurlar, uyluk kemiğinin üst ucu, kaval kemiğinin her iki ucu, el ve ayak kemikleri, kaburgalar, göğüs kemiği, kafatası ve leğen kemiğinde yerleşir.

Cerahatli bir akıntı oluşmadan yalnızca kemik yıkımı görülebilir (kuru verem) veya veremin yerleştiği dokularda nekroz ve cerahat oluşabilir. Cerahat, kemik dokusundan dışarı taşarak, yerçekiminin tesiriyle kaslar arasından vücudun aşağı bölümlerine akarak burada toplanabilir ve "soğuk apse" adını alır.

KALÇA KEMİĞİ İLTİHABI (koksit)

KALÇA kemiği iltihabı, verem (tüberküloz) basilinin bu bölgeye yerleşmesiyle olur. Hastalığa "kalça veremi" de denilir. Veremin vücutta yerleşebileceği en uygun kısımlardan biri de kalça eklemidir. Bu hastalık genellikle çocuklukta 4-10 yaşlar arasında ve her zaman tek taraflı olarak ortaya çıkar.

Tüberküloz basili bu bölgeye kan yoluyla, çoğunlukla akciğer odaklarından gelir. İltihap süreci, kemik veya sinovya zarında başlar, giderek yayılarak eklem kıkırdağını veya bağlarını tutar. İltihabın yayılması, yapılarda yıkıma, cerahat benzeri bir maddenin oluşumuna, eklem başında  çıkığa sebep olur. Cerahat benzeri madde daha sonra dokuların arasından geçerek deriye kadar ulaşabilir.

Hastalık genellikle kendiliğinden durur. Eklem yüzeylerinin bozulmasıyla yürüme engellenir. Kalça kemiği iltihabı, çoğunlukla gençlerde görüldüğünden, bacağın büyüme ve gelişiminde belirgin bozukluklara sebep olur.

POLİSEROZİTE (seröz zarları iltihabı)

PLEVRA, perikard, periton gibi çeşitli seröz zarlarını birlikte etkileyen iltihabî sürece "poliserozite" denilir. İltihap aynı anda birçok yerde ortaya çıkabilir veya sırayla birbirini takip edebilir. En sık rastlanan sebepleri romatizmal hastalık ve tüberkülozdur.

İkinci durumda enfeksiyonun kan dolaşımı yoluyla dağıldığını gösterir. Seröz zarlarda iltihap, farklı yaygınlıkta ve şiddettedir. İltihap neticesinde, fibrinli, seröfibrinöz ya da kanamalı bir sıvı ortaya çıkar. Belirtilerin büyük bölümü de sıvının varlığına dayanır.

Sıvının oluşmasına bağlı olarak ortaya çıkan bulguların yanı sıra, kendini fena hissetme, ateş, genel durum bozukluğu, nefes darlığı ve nabız yükselmesi (taşikardi) görülür. Bu sıvı daha sonra yerini, genellikle lifsi bağdokuya bırakır. Böylece yakındaki organlarla zarlar arasında yapışıklıklar gelişir ve işlevsel arızalar ortaya çıkar. Tedavi, hastalığın gidişatına göre yapılır.

REENFEKSİYON (enfeksiyon tekrarı)

BİR kişinin aynı mikropla ikinci defa hastalık geçirmesine "reenfeksiyon" denilir. Genellikle vücutta, kuvvetli ve kalıcı bir bağışıklık bırakmayan etkenlerle meydana gelir.

Reenfeksiyon her zaman belirgin bir hastalığa dönüşmeyebilir, ama ikinci defa gerçekleşen bulaşma, bağışıklığı kuvvetlendirebilir.

Klinik olarak etkin olmayan, fakat mikropların hâlâ duraklama evresinde yaşadığı sönmüş hastalık odaklarının tekrar harekete geçmesine ise iç (endojen) reenfeksiyon denir. Bu durum tüberküloz (verem) hastalığında sık olarak görülür.

SALPENJİT (fallop boruları iltihabı)

DÖLYATAĞI borularının birinde veya her ikisinde görülen akut ya da kronik iltihaba "salpenjit" denilir. Bu enfeksiyona en sık sebep olan mikroplar; stafilokok, streptokok, gonokok ve verem (tüberküloz) basilidir.

İltihabın yalnızca boruları etkilemesi çok nadir olur. Genelde yumurtalığı da kapsayan bir hastalık tablosu ortaya çıkar. Bu duruma "adneksit" adı verilir.

Stafilokok, streptokok gibi cerahat yapan mikroplar tarafından yapılan salpenjit daha ziyade loğusalık (loğusalık humması) veya düşük yapma sonrasında gelişir. Belsoğukluğu mikrobu olan gonokoklara bağlı enfeksiyon, genelde vücudun daha aşağısına yerleşmiş enfeksiyonun buraya yayılmasıyla ikincil olarak gelişir ve sık görülür.

SANATORYUM

VEREMLE (tüberküloz) mücadelede, kanunların belirlediği şartlarda hazırlanmış ve gerekli şekilde donatılmış uzman hastaneye "sanatoryum" denilir. Tüberküloz enfeksiyonunu yayabilecek verem hastalarının toplumdan ayrılmaları ve tedavi edilmeleri maksadıyla kurulur.

Sanatoryum, havası temiz bir yerde, hastaların güneşten en çok istifade etmelerini sağlayacak yerde yapılır. Sanatoryumda, gerekli radyolojik incelemelerin ve ameliyatların yapılmasını sağlayacak donanım bulunmalıdır.

Günümüzde ilâç tedavisinin öne çıkması, sanatoryumların önemini azaltmıştır.

TÜBERKÜLOZ KENDİNİ GİZLER

Tüberküloz basili ile meydana gelen bu hastalık (verem) dünyada çok yaygındır. Sağlık şartları ve gıda bakımından fakir olan memleketlerde tüberküloza daha çok rastlanır. Tüberküloz basili en çok akciğerlere yerleşir ve onu yavaş yavaş tahrip eder. "Kavern" denilen büyük boşlukların açılmasına sebep olur. Veremli hastalar devamlı zayıflarlar, kısık kısık öksürerek balgam çıkarırlar. Bazan balgam kanlıdır. İştahları azalır, kansız kalırlar, ateşleri devamlı yüksektir ve çok terlerler.