AYÇİÇEĞİ (bitki)

AYÇİÇEĞİ,  büyük sarı çiçekli, gösterişli otsu bir bitkidir. "Günebakan" ya da "gündöndü" de denilir. Bileşikgiller familyasından (helianthus annuus). Tohumlarından yağ elde etmek için yetiştirilir. 

Çıkartılan sıvı yağ, düşük asitli sarımtrak renklidir. Yaygın olarak kızartmalarda ve yemeklik olarak kullanıldığı gibi; margarin, sabun ve yağlıboya yapımında da kullanılır. Süs bitkisi olarak yetiştirilen türleri de vardır.

Ayçiçeğinin anayurdu Orta Amerika'dır. 16. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa'ya getirilmiş, önce Fransa'da sonra diğer Avrupa ülkelerinde süs bitkisi olarak yetiştirilmiştir.

EGZAMATİT

EGZAMAYA benzeyen, ama egzamaya has kabarcıkların görülmediği bir deri hastalığı. Derideki yağ bezlerinin aşırı yağ salgılamasının bir komplikasyonudur. Göğüste ve kürek kemikleri arasında kızarıklık ve pullanmayla başlar. Bu bölgeler genişleyerek birleşme eğilimi gösterir; kollara ve yüze yayılır. Şiddetli kaşıntı olur.

KIL-YAĞ FOLİKÜL İLTİHABI

MİKROSKOPLA görülebilen, bir merkezin çevresinde çember şeklinde dizilmiş hücrelerin oluşturduğu yapıya "folikül" denilir.

Kıl-yağ foliküllerinin enfeksiyon kökenli iltihabına da "folikülit" denir. Avuç içi, tabanlar ve dudak dışında, kıl veya tüyle kaplı bütün bölgelerde folikülit olabilir. Sürekli travmalar, tahriş edici maddeler, cilt üzerinde folikül boşluğunu tıkayan maddeler ve şeker hastalığı foliküliti kolaylaştırır.

Folikülitlerin çoğunda sebep stafilokok bakterileridir. Deride bulunan kıl-yağ deliklerindeki mikroplar, farklı sebeplerle çoğalır ve folikül iltihabına yol açarlar.

KANDA KOLESTEROL ARTIŞI

KANDA kolesterol seviyesinin 100 mililitre kanda, 250 miligram'ın üzerine çıkmasıdır. Genetik yolla geçen, doğuştan bir metabolizma bozukluğunun neticesi olabilir. Böyle durumlarda ailevî özellik gösterir ve kolesterolün kandaki seviyesi çok yüksek olur.

Kolesterol, derialtı dokularda ve kirişlerde birikerek "ksantom" denilen yumruların belirmesine yol açar. Böyle vakalarda kişilerde ağır damar sertliği görülür.

Kanda kolesterolün yüksek olması, şeker hastalığı, tiroid bozukluğu gibi hastalıklara bağlı olarak da görülebilir. Bu durumda sadece kolesterol değil, diğer plazma yağları da artar.

KANDA YAĞ ARTIŞI

KANDA trigliserit, fosfolipit, kolesterol ve serbest yağ asitleri gibi yağların seviyesinin artması bir metabolizma bozukluğudur. Şeker hastalığı, hipertiroidizm, bazı karaciğer sirozu türleri, gut ve başka hastalıklara bağlı olarak görülebilir. Hastalıklardan bağımsız olarak görülüyorsa genetik geçişli olabilir.

KROTON BİTKİSİ

Codiaeum türü kroton bitkisi

KROTON, sütleğengiller familyasından bir bitkidir. Anavatanı Güneydoğu Asya'dır. Özellikle Hindistan ve Malakka'da yetişir. Çok sayıda türü bulunur. Kroton meyveleri üçer kabuklu ve tek tohumlu kozalaklardır.

Tohumlarından "kroton yağı" denilen bir yağ elde edilir. Açık sarı renkte, keskin, kötü kokulu, koyu kıvamlı ve zehirli bir yağ olan kroton yağı, eskiden müshil olarak kullanılırdı.

Krotonun "codiaeum" türü küçük boylu bir ağaç gibidir. Derimsi yaprakları, içindeki antosiyaninden dolayı genellikle yeşil sarı, beyaz, turuncu, pembe, kırmızı ve mor renklerden oluşan alacalı bir görüntü verir. Görüntüsü sebebiyle süs bitkisi olarak yetiştirilir.

LİPOM (iyi huylu yağ uru)

LİPOM, habis olmayan yağ dokusu tümörüdür. En sık görülen tümörlerdendir. Erişkin kadınlarda daha sık rastlanır. Sebebi bilinmemektedir. Vücudun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir, ama çoğunlukla derialtı dokularda görülür. Lipom özellikle ense, önkol, koltukaltı, sırt, göğüs duvarı gibi bölgelerde olur.

Lipomlara, mide, karaciğer, kalınbağırsak gibi iç organlarda da rastlanmıştır. Lipom genellikle farklı ebatta bir kütledir, normal yağ dokusu gibi sarı renklidir ve ince fibroz dokudan bir kapsülle sınırlanmıştır.

Tedavisi, ameliyattır. Lokal anesteziyle yapılır. Belirgin büyüklüğe ulaşan lipomlar cerrah tarafından çıkarılır. İlerleyen zaman içinde yeni lipomlar oluştuğunda ameliyat tekrarlanır. Tek seansta birden fazla lipom çıkarılabilir.

LİPOSARKOM (habis yağ doku tümörü)

AZ veya çok farklılaşmış ve atipik yağ dokusu hücrelerinden oluşan kötü huylu tümöre "liposarkom" denir. Genellikle erişkinlerde ve derin dokularda ortaya çıkar. Daha çok bacaklarda, karın zarı arkası dokularda, omuz ve koltukaltında, bağırsak askısında görülür. Genellikle yavaş büyür, yakın dokulara yayılır ve büyük boyutlara ulaşabilir.

YAĞ İLTİHABI (oleoma)

OLEOMA, çok zor emilebilen yağlı maddelerin, dokuların içine girmesi neticesinde gelişen kronik iltihaptır. Özellikle derialtı ve kas dokularında gözlenir. İyotlu yağ, kâfurlu yağ, bizmutlu yağ gibi yağlı ilâçların enjekte edilmesinden sonra veya göğüs estetiği gibi, plastik cerrahi uygulamalarında kullanılan parafin verildikten sonra ortaya çıkar.

Dokuların içindeki yağlı madde, yabancı bir cisim gibi davranır ve nodüller veya sert plaklar biçiminde ortaya çıkan granülomların oluşmasına sebep olur. Bunlar irinleşebilir ve fistüllere dönüşebilir.

DERİALTI YAĞ DOKUSU

DERİNİN altında bulunan yağ dokusu (panniculus adiposus), yağ lobcukları ile bunları ayıran kollajen ve esnek lif kümelerinden oluşur. İyi bir ısı yalıtımı sağlar ve lüzumunda kullanılabilecek depolanmış gıda işlevi görür. Mekanik darbelere karşı koruyucu etkisi vardır. Ayrıca, derinin, alttaki tabakalar üzerinde daha kolay hareket etmesini sağlar.

Derialtı yağ dokusunun miktarı; kişinin yapısına, hormon dengesine, beslenme alışkanlığına, cinsiyetine ve yaşına bağlıdır. Kalınlığı vücuttaki yerine göre değişir. En kalın olduğu yer kalçalardır. Kadınların gövdesinde erkeklere nazaran daha fazla bulunur. Yağ dokusu 40-50 yaşlarına doğru artma eğilimi gösterir.