ÇOCUKTA GECE İŞEMESİ

ÜÇ - dört yaşından sonra devam eden istemsiz idrar kaçırmaya "enürezi" denilir. Bu vaka hemen her zaman gece uykuda meydana gelir. Çocuklarda nadir olarak siyek, mesane kusurları veya omurilik lezyonları gibi yapısal bir sebebe bağlıdır.

Daha sık olarak; psikolojik streslere, uzun süren ve güçsüz düşüren bir hastalığa ya da aile ortamının uyumsuzluğuna bağlı geçici bir durumdur. Gece idrar kaçırma çoğunlukla ergenlikte düzelir. Yetişkinlikte, sadece yapısal bozukluğu olan hastalarda görülür.

Çocukta, soğuk algınlığı, yatmadan evvel çok sıvı alma, mesaneyi boşaltmadan yatağa girme, gece işemesine davetiye çıkarır. Ebeveyn, gecenin belli bir saatinde çocuğu tuvalete kaldırmalıdır. Bazen çocuk gece tuvalete kalksa dahi sabaha karşı tekrar yatağa idrar kaçırabilir. 

İDRARDA KAN GÖRÜLMESİ (hematüri)

İDRARDA kan, böbreklerde ve idrar yollarının herhangi bir bölgesinde, çeşitli hastalık süreçlerinden kaynaklanabilir. Böbreklerde taş, verem, tümör, akut glomerülonefrit, enfarktüs; idrar borusunda taş, tümör; mesanede tümör, verem, taş, iltihap; siyekte (penis) taş, iltihap gibi sebeplerden kanama olabilir. Görülen kan miktarı hastalık şekline göre değişir.

Kan bazen idrarda canlı kırmızıdan soluk kırmızıya kadar değişen renk farklılıklarına yol açar. Bazı vakalarda ise, kanama ancak mikroskopla incelenen idrar çökeltisinde alyuvarların görülmesiyle veya kimyevî testlerle belirlenebilir.

ÜÇ BARDAK TESTİ

İdrarda kanın gözle farkedilecek miktarda çıktığı vakalarda, kanamanın kaynağını belirlemek için "3 bardak testi" kullanılır. Hastanın idrarını 3 bardağa bölerek çıkarması istenir. Kan sadece ilk bardakta görülürse siyekte, yalnız son bardakta görülürse mesanede kanama vardır. Mesanede kanama olduğu hallerde, dibinde göllenmiş olan kan işemenin en sonunda dışarı çıkar. Her 3 bardakta da kan görülüyorsa, kanama böbreklerde veya idrar borusundadır.

İDRARIN ENGELLENMESİ

GENELLİKLE idrarın, idrar borusuna veya mesaneye (idrar torbası) geçişini engelleyen bir sebebe bağlı olarak (taş veya doğuştan bozukluk) böbrek havuzunun veya böbrek çanağının genişlemesine "hidronefroz" denilir.

Bu durum, bel bölgesinde dolgunluk hissiyle beliren ağrılı bir tabloya yol açar. Tedavi yoluna gidilmezse, tablo ağırlaşarak enfeksiyona veya böbrek dokusunda yıkıma yol açabilir.

İDRAR ÇÖKELTİSİ (sedimenti)

İDRARDA erimemiş halde bulunan maddelere "idrar çökeltisi (sedimenti)" adı verilir. Normal şartlarda bu maddeler çok az olur. Değerleri beslenmeye göre değişen ürat, fosfat ve karbonat gibi tuzlardan, mesane ile siyek yollarından düşen az sayıda hücreden ve kadınlarda dölyolundan düşen hücrelerden oluşur.

Bu maddelerin değerleri, böbrek ve idrar yolu hastalıklarında çok değişir. Hastalık şartlarında, çökeltide; kandan gelen alyuvarlar, akyuvarlar, "silindir" denilen böbrek borucuklarının şeklini almış protein ve akyuvar oluşumları, amorf tuzların çökeltileri veya kristalleri, mukoza epitelinden düşen ve sayıları aşırı yüksek olan hücreler ile mesane veya idrar yolları tümörleri olan hastalarda tümör hücreleri görülür.

İSKÜRİ nedir?

İDRARIN, idrar akım yollarında oluşan engeller sebebiyle boşaltılamamasından dolayı mesanede birikmesine "isküri" denilir.

En sık görülen sebepleri; prostatın aşırı büyümesi, siyek daralması, bazı tümörler ile idrar torbası taşlarıdır. Bazen tamamen işlevsel vakalar da burada rol oynayabilir. Bunlar arasında mesane sinirlerinin bozuklukları veya mesane ve siyeğin iltihaplanmasına bağlı spazmlar sayılabilir.

İŞEME REFLEKSİNİN OLUŞUMU

İŞEME refleksi, mesanedeki idrarın dışarı boşalmasını sağlayan ve istemli olarak kolaylaştırılıp-engellenebilen bir reflekstir. Yetişkin insanda bu refleks, mesanede 0,3 - 0,4 litre idrar toplandığında çalışmaya başlar.

İdrar kesesinin duvarlarının gerilmesi, gerilim alıcılarını uyarır. Alıcılar bu uyarıyı omuriliğin kuyruk sokumu bölgesine iletir. Bu bölgeden çıkan uyarılar da idrar kesesinin dış tabakasındaki itici kasa ulaşır. Bu itici kasın kasılmasıyla mesane boşalmaya başlar.

Yenidoğanlarda, bebeklerde işeme yalnızca bir reflekstir ve yetişkinde olduğu gibi istemli olarak kontrol edilemez.

İşeme çeşitli hastalıklardan etkilenir. Bunlar; taş, akut veya kronik iltihaplar, iyi-kötü huylu tümörler, beyin kanaması, omurilik yaralanmaları gibi merkezî sinir sistemi hastalıkları, ruhî bozukluklar olabilirler.

Belirtilen bu hastalıklar neticesinde idrar çıkarılamaz ve birikmeye başlar. Biriken idrar da; idrar tutamayıp altına kaçırma, sık sık idrara gitme, çok zor ve damla damla idrar yapma veya ağrılı idrar yapma şeklinde kendini gösterir.

KOLPOSEL (dölyolu sarkması)

KOLPOSEL, dölyolu duvarının dölyolu boşluğuna doğru çıkıntı yapmasıdır. Tek başına nadir gelişen kolposel, genellikle "dölyatağı sarkması" tablosu içinde yer alır.

Bundan başka; dölyolu ön duvarı sarkarsa, dölyolu ile mesane (idrar torbası) arasındaki sıkı ilişkiler sebebiyle mesanede de sarkma olur. Dölyolu arka duvarı sarkarsa, dölyolu duvarıyla düzbağırsak arasındaki ilişki sebebiyle düzbağırsakta da sarkma olabilir.

Kolposel, çoğunlukla karnın alt bölümünde duyulan bir ağrı ve beyaz renkli dölyolu akıntısıyla ortaya çıkar. Çoğu kez idrar tutamama olur veya nadir olarak dışkının tutulamaması olabilir.

MALAKOPLAKİ (mukoza iltihabı)

MALAKOPLAKİ, mukoza yüzeylerini, özellikle de mesane (idrar kesesi) ve idrar yolları mukozasını ilgilendiren nadir bir iltihap çeşididir. Yumuşak, yassı, az veya çok geniş, beyaz-sarımsı renkte, kabarık mukozayla çevrili plaklar halindedir. Sebepleri bilinmemektedir.

NİKTÜRİ NEDİR?

GECE boyunca üretilen idrar miktarında artış ve buna bağlı olarak mesaneyi boşaltma ihtiyacıyla ortaya çıkan rahatsızlıktır. Polikistik böbrek, akut nefrit, böbrek yetmezliği, mesane iltihabı, prostat hastalıkları, kalp yetmezliği, tansiyon yüksekliği gibi çeşitli hastalıkların belirtisi olabilir. Bazen niktüri, özel sinirsel gerilim durumlarıyla ilgili ikincil bir olay olarak da ortaya çıkabilir.

PARAPLEJİ (iki bacakta hareketsizlik)

HER iki bacağı ilgilendiren istemli hareketlerin yapılamamasına "parapleji" denir. Bu tip felçlerin büyük bölümü, omurilikteki lezyon veya patolojik süreçlere bağlıdır. Nadir olarak beyin lezyonlarından veya çevrel sinir sistemi lezyonlarından (sinir kökü iltihapları, polinevritler) kaynaklanır.

En sık rastlanan ve en önemli parapleji sebebi; omurga darbeleridir. Daha az olarak omurga veremi (Pott hastalığı), omurganın cerahat yapıcı mikroplara bağlı enfeksiyonları, omurların birincil tümörleri veya başka bir bölgeden sıçrayan tümörler de aynı neticeyi doğurabilir.

Diğer muhtemel sebepler; omurilik iltihapları, virüs enfeksiyonları (çocuk felci), MS hastalığı (multiple skleroz), spina bifida gibi doğum arızaları.

Omurilik lezyonları neticesinde, bu tip felcin yanısıra, hastada duyarlık ve mesanenin (idrar kesesi) çalışmasında da bozukluklar kendini gösterir.

POLLAKÜRİ (sık idrara çıkma)

BİR gün içinde idrara çıkma sayısının geçici veya kalıcı olarak artmasına "pollaküri" denilir. İdrar yollarıyla ilgili en sık görülen belirtidir. Çok sayıda sebebe bağlı olabilir. İdrar çıkışının artmasıyla ve mesanenin (idrar kesesi) kapasitesinin azalmasıyla ilgili biçimleri vardır.

İdrar çıkışının artmasıyla ilgili biçimler arasında, işlevsel biçimler (duygusal, histenik, psikojenik), şeker hastalığı ve şekersiz diyabet, böbrek yetersizliğiyle birlikte gelişen böbrek hastalıkları (piyelonefritler, piyonefroz, verem, nefritler vb) sayılabilir.

İdrar kesesinin kapasitesinin azalmasıyla ilgili biçimler ise; mesanenin doğumsal olarak veya bir ameliyat neticesinde sıkışmasından, bakterilere bağlı olan-olmayan mesane iltihaplarından, mesanenin doğrudan veya refleks olarak tahrişinden, mesane üzerinde hamilelik, dölyatağı fibronları vb. sebebiyle olabilecek baskılardan kaynaklanabilir.

REFLÜ (geri akış)

KAPAKÇIK veya büzgen kası bulunan bir organ içindeki sıvının, organın bu yapılarının yetersizliği sebebiyle geriye sızmasına "reflü" denilir.

En tipik reflü örneği, mide-yemek borusu reflüsüdür. Mide içeriği yemek borusuna geçerek kişide yanma şikâyetlerine yol açar.

Onikiparmak bağırsağı reflüsünde, öğütülmüş gıdalar mideye tekrar geri döner. İdrar reflüsünde ise, idrar mesaneden dışarı akmayıp, idrar borusuna geçer.

SİSTEKTOMİ (mesanenin çıkarılması)

İDRAR kesesinin (mesanenin) bir kısmının veya tamamının çıkarılması ameliyatına "sistektomi" denir. İdrar kesesine yönelik ağır travmalarda (darbe vb), idrar kesesinin lezyonlarında (hastalık vb) uygulanır. Kısmi çıkarma; yıkıma uğrayan bölge, mesanenin kubbesiyle sınırlıysa ya da buradan karın boşluğuna uzanıyorsa yapılır. Bu durumda hasara uğrayan bölge çıkartılır. Mesanenin idrar toplama kapasitesi azalsa da zamanla uyum sağlanır.

Mesanenin alt bölümü veya tamamı yıkıma uğramışsa total sistektomi ameliyatı yapılır. Bu durumda kese, genellikle lezyonun yayıldığı kalınbağırsak, dölyatağı, dölyolu gibi mesaneye komşu dokularla beraber çıkartılır.

SİSTİT (idrar kesesi iltihabı)

MESANE (idrar kesesi) iltihabı, genellikle stafilokok, enterokok gibi mikropların sebep olduğu çok sık rastlanan bir hastalıktır. Mesane normal olarak enfeksiyonlara karşı dirençlidir, fakat bazı mikropların buraya yerleşmesini kolaylaştıran haller neticesinde sistit gelişebilir.

Mikropların idrar yapılan kısımdan yukarı doğru çıkarak mesane içine yerleşmesi, hamilelik süreci, mesane taşı, prostat hastalıkları gibi idrar akımını durduran veya yavaşlatan etkenler, uzun müddet idrar sondası kullanılması, sistit gelişimini kolaylaştırır.

Mikroplar, yukarıdan aşağıya doğru inerek böbrek veya böbrek pelvisinden mesaneye ulaşabilir. Bu vaka özellikle böbrek vereminin arkasından gelişen mesane vereminde önem kazanır.

Sistitin üç temel belirtisi olur: İdrar yapmadaki sıklık, idrar yaparken ağrı ve yanma, karnın alt bölgesinde ağrı.

Sistit, çoğunlukla mesaneyle sınırlı kalır ve çok çabuk iyileşir. Nadiren de olsa, iltihap idrar borusuna, böbrek havuzuna veya böbreğe yayılma gösterebilir. Bu duruma "sistopiyelit" denilir.

SİSTOPİYELİT (mesane-böbrek iltihabı)

AYNI zamanda hem mesaneye (idrar kesesine), hem de böbrek havuzuna yerleşen iltihaba "sistopiyelit" denilir. İltihap, çeşitli mikrop türlerine bağlı olarak gelişir. Mikroplar, böbrek havuzuna genellikle mesaneden bulaşır. Böbrek havuzundaki enfeksiyon, böbreğin tamamına da yayılabilir. Buna "sistopiyelonefrit" denir.

Hastalık mesanede ise; karnın alt bölgesinde dolgunluk hissi, işeme sırasında ağrı ve yanma, idrarla beraber cerahat ve bakteri çıkması olur. Hastalık böbrek havuzunda ise; bel bölgesinde sürekli bir ağrı, titreme, ara ara yükselen ateş, terleme ve genel fenalık hissi gibi belirtilerle kendini gösterir.

SİSTOSTOMİ (mesane ameliyatı)

MESANENİN (idrar kesesi) doğrudan deriye ağızlaştırılması ameliyatıdır. Bu ameliyat, prostat büyümesi, prostat tümörü, mesane tümörü veya idrar çıkışını tıkayan mesane taşı gibi durumlarda idrarın boşaltılması maksadıyla uygulanır.

Bu ameliyat geçici bir müddet için uygulandığı gibi kalıcı da olabilir. Geçici uygulaması, acil durumlarda veya daha sonra yapılacak köklü bir ameliyata hazırlık olarak yapılır. Kalıcı ameliyat ise, idrar çıkışındaki tıkanmanın sebebinin ortadan kaldırılamadığı hallerde uygulanır.