1 GÜNLÜK İDRARDA ALYUVAR SAYISI

BİR günlük (24 saatlik) toplam idrardaki alyuvar, akyuvar ve silindir şekilli mukoprotein kütlelerinin sayısını ölçmek; pek çok böbrek ve idrar yolları hastalığı, idrardaki alyuvar ve akyuvarların sayısını artırdığından, hastalığın durumunu ve gidişini anlamak için bu incelemeden istifade edilir.

Normal değerler: 24 saatlik idrarda; alyuvarlar 2 milyona kadar, akyuvarlar 2 milyona kadar, silindir kütleler 10 bine kadardır.

İDRARIN TAMAMEN DURMASI (anüri)

İDRAR  çıkışının tamamiyle durması; akut nefrit gibi böbrek hastalıkları, taş, tümör gibi idrar yollarını tıkayan engeller veya vücutta şok hali, genel zehirlenmeler, kan uyuşmazlığı durumlarında ortaya çıkar.

İdrarın eksik atılması, normalde idrar yoluyla atılan zehirli metabolizma artıklarının kanda birikmesine yol açar. Bu da bir kaç gün sonra ağır belirtiler ortaya çıkarır. Üremi oluşarak kanda azot ve üre seviyesi yükselir; bulantı, halsizlik, ödem, çevreye duyarsızlık ve uyuklama eğilimi görülür.

Bunlara ilâve olarak; ruhî bozukluk, kalp ve nefes ritminde bozulma, komaya ve ölüme sebep olabilecek su-tuz dengesi bozuklukları görülebilir.

AMELİYAT KOMPLİKASYONU

AMELİYAT edilen bir hastanın fizyolojik dengesini bozabilecek tüm durumlara "komplikasyon" denir. Ameliyattan sonra hasta, gelişebilecek komplikasyon tehlikesine karşı dikkatli bir bakıma alınmalıdır. Aslında ameliyat, insanın fizyolojik bütünlüğünü bozan bir travma gibi ele alınabilir.

Buna, anestezide kullanılan ilâçların zehirli etkileri ve hastanın ameliyat sırasında kâfi oksijen alamaması da eklendiğinde ameliyatın hasta için oldukça ağır bir yük olduğu anlaşılır. Bütün bu etkenler ameliyat sonrasında görülebilecek hastalıklara zemin hazırlayabilir.

Ateş, idrar zorluğu veya böbreklerin yeterince idrar üretememesi, beyindeki solunum merkezlerinin durması, kalp atışının hızlanması, tansiyon düşmesi, kanda pıhtılaşma bozukluklarına bağlı emboli ve tromboz, bronş salgısının aşırı ölçüde artarak bronş-akciğer iltihabına yol açması gibi durumlar ameliyat sonrasında görülebilir.

Hastanın ameliyattan sonra dikkatle izlenerek klinik ve laboratuar bulgularının hemen değerlendirilmesi, muhtemel enfeksiyonlara karşı koruyucu antibiyotik tedavisi, ameliyat yarasının sürekli kontrol edilmesi ve hastanın erken aşamada yürütülmesiyle ameliyat komplikasyon tehlikesi en aza indirilebilir.

ÇOCUKTA GECE İŞEMESİ

ÜÇ - dört yaşından sonra devam eden istemsiz idrar kaçırmaya "enürezi" denilir. Bu vaka hemen her zaman gece uykuda meydana gelir. Çocuklarda nadir olarak siyek, mesane kusurları veya omurilik lezyonları gibi yapısal bir sebebe bağlıdır.

Daha sık olarak; psikolojik streslere, uzun süren ve güçsüz düşüren bir hastalığa ya da aile ortamının uyumsuzluğuna bağlı geçici bir durumdur. Gece idrar kaçırma çoğunlukla ergenlikte düzelir. Yetişkinlikte, sadece yapısal bozukluğu olan hastalarda görülür.

Çocukta, soğuk algınlığı, yatmadan evvel çok sıvı alma, mesaneyi boşaltmadan yatağa girme, gece işemesine davetiye çıkarır. Ebeveyn, gecenin belli bir saatinde çocuğu tuvalete kaldırmalıdır. Bazen çocuk gece tuvalete kalksa dahi sabaha karşı tekrar yatağa idrar kaçırabilir. 

EPİSPADİAS nedir?

ERKEKTE idrar yolu çıkışının, normalde olduğu gibi penisin tam ucuna değil, üst yüzeyine açılmasıyla belirlenen doğuştan bir oluşum bozukluğudur. İdrar yolu çıkışının penisin alt yüzeyinde bulunması ise diğerine göre çok daha nadir rastlanır. Bu tür bozukluklar çoğunlukla idrar ve üreme sisteminin diğer başka bozukluklarıyla beraber görülür. 

İDRARDA GLİKOZ BULUNMASI (glikozüri)

İDRARDA glikoz olması, her zaman bir hastalık belirtisidir. Normal şartlarda, böbrek glomerüllerinden idrara süzülen şeker, borucuklar tarafından tamamen geri emildiği için idrarda şeker görülmez. Kan şeker seviyesi, aşırı alıma veya çoğunlukla bir şeker metabolizması bozukluğuna bağlı olarak belirli bir seviyeyi aşarsa, glomerüllerden süzülen şeker miktarı artar ve borucuklar, süzülen şekerin hepsini geri ememez. Böylece idrarda glikoz çıkmaya başlar. Bu durum, şeker hastalığında kan şekeri seviyesinin yükseldiğini gösterir.

Böbrek kökenli glikozüride ise, kan glikoz seviyeleri ve böbreğin süzme yükü normal olsa bile idrarla glikoz atılır. Böbrek kökenli glikozüri, genetik ve iyi huylu bir bozukluktur. "Böbrekten kaynaklanan şeker hastalığı" adıyla da bilinen bu bozukluk ile şeker hastalığının gelişme ihtimâli arasında bir bağlantı yoktur ve tedavi gerektirmez.

Bunun dışında. glomerülonefrit, piyelonefrit gibi böbrek iltihaplarında, şok veya zehirlenmelere bağlı böbrek hasarı durumlarında glikozüri görülür. Hamilelikte, böbrekten süzülen glikoz miktarının artışına bağlı olarak idrarda glikoz çıkabilir.

İDRARDA KAN GÖRÜLMESİ (hematüri)

İDRARDA kan, böbreklerde ve idrar yollarının herhangi bir bölgesinde, çeşitli hastalık süreçlerinden kaynaklanabilir. Böbreklerde taş, verem, tümör, akut glomerülonefrit, enfarktüs; idrar borusunda taş, tümör; mesanede tümör, verem, taş, iltihap; siyekte (penis) taş, iltihap gibi sebeplerden kanama olabilir. Görülen kan miktarı hastalık şekline göre değişir.

Kan bazen idrarda canlı kırmızıdan soluk kırmızıya kadar değişen renk farklılıklarına yol açar. Bazı vakalarda ise, kanama ancak mikroskopla incelenen idrar çökeltisinde alyuvarların görülmesiyle veya kimyevî testlerle belirlenebilir.

ÜÇ BARDAK TESTİ

İdrarda kanın gözle farkedilecek miktarda çıktığı vakalarda, kanamanın kaynağını belirlemek için "3 bardak testi" kullanılır. Hastanın idrarını 3 bardağa bölerek çıkarması istenir. Kan sadece ilk bardakta görülürse siyekte, yalnız son bardakta görülürse mesanede kanama vardır. Mesanede kanama olduğu hallerde, dibinde göllenmiş olan kan işemenin en sonunda dışarı çıkar. Her 3 bardakta da kan görülüyorsa, kanama böbreklerde veya idrar borusundadır.

İDRARIN ENGELLENMESİ

GENELLİKLE idrarın, idrar borusuna veya mesaneye (idrar torbası) geçişini engelleyen bir sebebe bağlı olarak (taş veya doğuştan bozukluk) böbrek havuzunun veya böbrek çanağının genişlemesine "hidronefroz" denilir.

Bu durum, bel bölgesinde dolgunluk hissiyle beliren ağrılı bir tabloya yol açar. Tedavi yoluna gidilmezse, tablo ağırlaşarak enfeksiyona veya böbrek dokusunda yıkıma yol açabilir.

KANDA ÜRE ARTIŞI

KANDAKİ üre miktarı, litrede 0,4 gramın üzerine çıkması durumunda artmadan söz edilir. Bu durum; böbreklerin süzme faaliyetini bozan ağır su kayıplarında, şokta, kalp kifayetsizliğinde, akut veya kronik nefrit ve idrar akımını engelleyen hallerde belirir.

İDRAR SAĞLIK GÖSTERGESİ

İDRAR normal şartlarda berrak, limon sarısı renginde ve asidik karakterdedir. Günde yaklaşık 1,5 litre idrar vücuttan atılır, ama bu miktar normal şartlarda bile beslenme türüne, içilen sıvı miktarına ve terlemenin derecesine göre önemli ölçüde değişebilir. İdrarın % 95' i sudan, geri kalanı da çeşitli organik ve inorganik maddelerden oluşur.

Hastalık durumunda, idrarın başta görünümü ve rengi olmak üzere, fiziksel özellikleri önemli ölçüde değişir. Kan idrarın rengini koyulaştırır. İltihaptan oluşan cerahat idrarı bulanıklaştırır. 

İDRAR ÇÖKELTİSİ (sedimenti)

İDRARDA erimemiş halde bulunan maddelere "idrar çökeltisi (sedimenti)" adı verilir. Normal şartlarda bu maddeler çok az olur. Değerleri beslenmeye göre değişen ürat, fosfat ve karbonat gibi tuzlardan, mesane ile siyek yollarından düşen az sayıda hücreden ve kadınlarda dölyolundan düşen hücrelerden oluşur.

Bu maddelerin değerleri, böbrek ve idrar yolu hastalıklarında çok değişir. Hastalık şartlarında, çökeltide; kandan gelen alyuvarlar, akyuvarlar, "silindir" denilen böbrek borucuklarının şeklini almış protein ve akyuvar oluşumları, amorf tuzların çökeltileri veya kristalleri, mukoza epitelinden düşen ve sayıları aşırı yüksek olan hücreler ile mesane veya idrar yolları tümörleri olan hastalarda tümör hücreleri görülür.

HAMİLELİKLE BAŞLAYAN HCG ARTIŞI

HCG (insan koryonik gonadotropini) hormonu, hamileliğin ilk dönemlerinde salgılanmaya başlayan bir hormondur. Döllenmiş yumurtanın dölyatağında yuvalanmasından  7 - 14 gün sonra kanda belirmeye başlar.

Kanda HCG aranması, hamileliğin erken dönemde belirlenmesini sağlayan modern yöntemlerin temelini oluşturur. Hamilelik ilerledikçe önemli ölçüde artan HCG, hamileliğin sonlarına doğru sabit bir seviyeye düşerek azalır.

Dış gebelik teşhisi konulması ve ilk üç ayda hamileliğin gelişiminin takip edilmesi için kandaki miktarının belirlenmesi çok faydalıdır. Kanda HCG bulunması bazı erbezi tümörlerinin bir belirtisi olarak da kabul edilir. HCG nin kandaki normal değerleri erkekte; 0 - 5 mUI/ml dir.

HCG incelemesi kanda veya idrarda yapılır. Bebek özlemi çeken bayanların, "acaba hamile miyim?" diyerek eczaneden aldıkları HCG ye duyarlı ucuz ve pratik aparata, sabah ilk idrarını damlattıklarında gördükleri "çift çizgi" hamile olduklarının habercisidir. Tek çizgi varsa, hamilelik yoktur.

Hamile kadında HCG değerleri şöyle oluşmaktadır:

3.  haftada  10 - 2.000  mUI/ml
4  ilâ  5. haftada  500 - 10.000  mUI/ml
6  ilâ  12. haftada  5.000 - 15.000  mUI/ml
13  ilâ  24. haftada  10.000 - 30.000  mUI/ml
25  ilâ  42. haftada  5.000 - 15.000  mUI/ml

İSKÜRİ nedir?

İDRARIN, idrar akım yollarında oluşan engeller sebebiyle boşaltılamamasından dolayı mesanede birikmesine "isküri" denilir.

En sık görülen sebepleri; prostatın aşırı büyümesi, siyek daralması, bazı tümörler ile idrar torbası taşlarıdır. Bazen tamamen işlevsel vakalar da burada rol oynayabilir. Bunlar arasında mesane sinirlerinin bozuklukları veya mesane ve siyeğin iltihaplanmasına bağlı spazmlar sayılabilir.

İŞEME REFLEKSİNİN OLUŞUMU

İŞEME refleksi, mesanedeki idrarın dışarı boşalmasını sağlayan ve istemli olarak kolaylaştırılıp-engellenebilen bir reflekstir. Yetişkin insanda bu refleks, mesanede 0,3 - 0,4 litre idrar toplandığında çalışmaya başlar.

İdrar kesesinin duvarlarının gerilmesi, gerilim alıcılarını uyarır. Alıcılar bu uyarıyı omuriliğin kuyruk sokumu bölgesine iletir. Bu bölgeden çıkan uyarılar da idrar kesesinin dış tabakasındaki itici kasa ulaşır. Bu itici kasın kasılmasıyla mesane boşalmaya başlar.

Yenidoğanlarda, bebeklerde işeme yalnızca bir reflekstir ve yetişkinde olduğu gibi istemli olarak kontrol edilemez.

İşeme çeşitli hastalıklardan etkilenir. Bunlar; taş, akut veya kronik iltihaplar, iyi-kötü huylu tümörler, beyin kanaması, omurilik yaralanmaları gibi merkezî sinir sistemi hastalıkları, ruhî bozukluklar olabilirler.

Belirtilen bu hastalıklar neticesinde idrar çıkarılamaz ve birikmeye başlar. Biriken idrar da; idrar tutamayıp altına kaçırma, sık sık idrara gitme, çok zor ve damla damla idrar yapma veya ağrılı idrar yapma şeklinde kendini gösterir.

İDRAR BORUSU GENİŞLEMESİ

BİR veya her iki idrar borusunun anormal ölçüde genişlemesiyle ortaya çıkan patolojik duruma "megaüreter" denir. Doğuştan gelen genişlik vakalarında, idrar yollarının diğer bölümlerinde de gelişim bozuklukları görülebilir.

İdrar borusunun genişlemesi, idrar birikimine yol açan, idrar borusunu sıkıştıran veya idrar akımını engelleyen; taşlar, tümörler, nedbelere bağlı sertlikler gibi sebeplerle ortaya çıkar.

İdrar borusu genişlemesi, idrar yollarında, idrar akışında bozukluklara yol açarak, böbrekteki toplayıcı kanalların genişlemesine sebep olur. Ayrıca, idrar yollarında enfeksiyon gelişimini de kolaylaştırır.

İDRARDA ALBÜMİN VARLIĞI

24 saatlik idrarda yapılan idrar testinde az miktarda albümin bulunması, başlangıç aşamasında veya kötü gidişli böbrek yetmezliğinin belirlenmesine yardımcı olur. Albümin ölçümü 24 saatlik (bir gün) idrarda yapılır. Normal değeri; 24 saatte 3 ilâ 25 miligram'dır.

KOYU KIRMIZI İDRAR

İDRARDA, "miyoglobin" denilen maddenin varlığıyla idrar koyu kırmızı bir renk alır. Çizgili kas dokusunun yıkımla seyreden hastalıklarında, miyoglobin serbest hale gelir ve kana geçer. Molekül yapısının küçük olması sebebiyle, böbrekten de süzülmeden geçerek mesaneye ulaşır ve idrara karışır, idrarı koyu kırmızıya boyar.

İdrarın koyu kırmızı renk alması (miyoglobinüri), ağır kas ezilmelerine sebep olan yaralanmalardan sonra, bazı kas iltihabı türlerinde, farklı kas hastalıklarında, bazı zehirlenmelerde veya yoğun kas çalışmasından sonra ortaya çıkabilir. Ayrıca, genetik geçişli olup, herhangi bir belirgin hastalığa bağlı olmadan gelişen koyu kırmızı idrar tabloları da vardır.

NİKTÜRİ NEDİR?

GECE boyunca üretilen idrar miktarında artış ve buna bağlı olarak mesaneyi boşaltma ihtiyacıyla ortaya çıkan rahatsızlıktır. Polikistik böbrek, akut nefrit, böbrek yetmezliği, mesane iltihabı, prostat hastalıkları, kalp yetmezliği, tansiyon yüksekliği gibi çeşitli hastalıkların belirtisi olabilir. Bazen niktüri, özel sinirsel gerilim durumlarıyla ilgili ikincil bir olay olarak da ortaya çıkabilir.

OKSALÜRİ (idrarda oksalik asit)

İDRARDA oksalik asit bulunmasına "oksalüri" denir. Genellikle, oksalik asitçe zengin besinlerin fazlaca alınmasıyla (çay, kakao, bazı sebzeler) veya böbrek hastalıkları neticesinde artar. Yüksek oksalüri, idrardaki kalsiyum oksalatın dibe çökmesine sebep olur. Buna bağlı olarak tipik kristaller oluşur ve böbrek taşlarının meydana gelmesi kolaylaşır.

pH DEĞERİ NEDİR?

ÇÖZELTİLERİN asit, nötr veya alkali olma özelliğini gösteren değerdir. Nötr pH değeri 7,0 dır. Bunun altındaki değerler, çözeltilerin asit, üstündekiler ise alkali olduğunu ifade eder.

Organizmadaki sıvılar belirli pH değerleri taşırlar. Kanın pH değeri çok dar sınırlar içinde değişim gösterir. Büyük pH değişimleri yaşamla bağdaşmaz. Vücutta, pH' ın belirli limitler içinde tutulmasını sağlayan tamponlama sistemleri vardır.

İnsan vücudunda bulunan bazı sıvıların pH değerleri şöyledir: Kan ve serum 7,41 ; onikiparmak bağırsağı sıvısı 8,0 ; safra 7,4 - 7,7 ; idrar 4,8 - 7,9 ; mide sıvısı 1,77 ; anne sütü 6,5 - 6,9 ; tükürük 6,9