VENEDİK OKULU (resim, heykel, mimarî)

RESİMDE VENEDİK OKULU :

Venedik, resim tarihine 14. yy' da girmiştir denilebilir. Bundan evvel Venedik sanatçıları hep Bizans'ın tesirindeydi. Bizans geleneği, 1321 - 1358  yılları arasında resim yapan Paolo Veneziano'nun çıkış noktasıdır. Oğulları; Marco, Luca ve özellikle bir müddet Bologna'da oturan Lorenzo'nun eserlerinde gotik sanat ağır basar. 

1430' dan sonra, Mantegna'nın, Ucello'nun, Filippo Lippi'nin ve Castagno'nun tesiriyle yeni üslûplar gelişti. Oymacılara ve kuyumculara özgü bu çalışma metodu, C. Crivelli'nin eserinde tam mânâsıyla belirir. Mantegna'nın, Bellini'ler üstünde büyük etkisi oldu.

Giorgione, eserin renk birliğini ışığın mekânda dağılımıyla sağladı ve bu üslûpla yoğun bir şiire vardı. İhtiyar Palma ile Sebastiano del Piompo'nun eserleri, bazı küçük ayrılıklar bir yana, doğrudan doğruya Giorgione'nin sanatından çıkar. Bu sanatın en olgun örneği ise Tiziano'nun eserlerindedir.

Venedik'de, Tintoretto, Michelangelo'nun etkisiyle büsbütün artan ve göz kamaştırıcı ışık oyunlarıyla coşan, son derece çapraşık ve ince bir üslûp geliştirdi. Veronese, süslemeci, dengeli ve eşsiz bir saydamlığa yöneldi.

HEYKELDE VENEDİK OKULU :

Venedik okulu
"kasım ve aralık çalışmaları"
(13 ve 14. yy.)

Mimarîye sıkı sıkıya bağlı olan heykeltraşlık, her şeyden evvel süslemeci maksatlar güdüyordu. Venedik Cumhuriyeti gemilerinin getirdiği yağma eşyalar, yerli zanaatçılara örnek oldu. Bizans etkisi, daha sonraki yüzyıllarda, özellikle süsleme kabartmalarında görüldü. Roma üslûbu ise, 14. yy.'ın başlarında, San Marco'nun büyük kapısındaki; "Meslekler", "Erdemler", "Aylar" adlı panolarla kendini kabul ettirdi.

Nino Pisano'nun 1368' e doğru Venedik'e gelişi, yerli heykeltraşların gotik üslûbun inceliklerini kavramalarına imkân verdi (San Zanipolo'da Marco Gornaro'nun mezarı). İacobello'nun ve Pierpaolo Dalle Masegne'nin (San Marco'daki dinî eserler) çalışmalarında yeni bir heykeltraşlık anlayışı gelişti. 

Matteo Raverti gibi Lombardiyalılar, Lamberti gibi Toscanalılar, Venedik dukalarının saraylarında çalışmaya başladılar. Bu sanatçıların etkisiyle Venedik atölyeleri hareketlendi. Bu atölyelerin en mühimleri; Giovanni ile Bartolomeo Bon'un atölyeleridir.  

Andrea Bregno'nun sanatı Antonio Rizzo ile devam etti (dukalar sarayında "Adem ile Havva" heykelleri) ile devam etti. Pietro Lombardo, büyük ölçüde Donatello'nun etkisinde kaldı. Pietro Lombardo'nun oğulları Antonio ve Tullio, verimli ve ince bir süsleme üslûbunu geliştirdiler. Tullio Lombardo, özellikle Yunan ve Roma sanatına yöneldi. 

16. yy.'ın ikinci yarısında İ. Sansovino ağır basar. Sansovino'nun Roma'da tatbik ettiği zarif üslûp, sanatçının Venedik'e yerleşmesiyle güçlü bir şekilde canlandı. Venedik'te barok heykeltraşlığı ikinci derecede ustalar temsil eder. 1650' den sonra ortaya çıkan yenilik; Flaman G. Le Court (Santa Maria della Salute'nin mihrabı) veya Alman Melchior Bartel gibi yabancılardan gelir. 

Cabianca ve Corradini'nin eserleri, yeni klâsik üslûbun habercileri sayılabilir. Bu üslûbun en büyük temsilcisi Venedikli Antonio Canova'dır.

DİEGO RODRİGUEZ DE SİLVA VELAZQUEZ (ressam)

İSPANYOL  ressam, 1599 yılında Sevilla'da doğdu. 1613' den sonra F. Pacheco'nun öğrencisi oldu. F. Herrera el Viejo ile de çalıştığı sanılır. 1619' da Pacheco'nun kızıyla evlendi. İlk dönemi olan Sevilla döneminde, Andalucialı ustalarınkine benzeyen pek çok tablo yaptı (natürmortlar, portreler, günlük hayattan sahneler, dinî tablolar).

Ribera'nın eserleriyle Sevilla'yı etkileyen "karanlıkçılık"ın tesirinde kalan genç ressam; çevre çizgilerinin yumuşatılması, renk zenginliği ve şahsî havasıyla yavaş yavaş karşılaştığı meselelere hâkim olmaya başladı. 1622-23' de Madrid'de Olivares dükünün himayesine girdi ve bir portresini yaptı. 

Bu portreyi beğenen kral 4. Felipe de bir portresini ısmarladı ve 1623' de Velazquez'i "pintor de camara" tayin etti. Kraliyet sarayına yerleşen ressam; kralın, ailesinin ve saray erkânının portrelerini çizdi. 

1627' de ilk büyük tarihî kompozisyonu olan "Magrıplılar'ın Kovulması"nı (kaybolmuştur) ve mitolojiden bir sahne olan "İçki İçenler"i yaptı. Yarı gölgeyi yavaş yavaş terkederek grileri artırdı. 

1628' de diplomatik bir vazifeyle Madrid'e gelen Rubens'in tavsiyesiyle İtalya'ya gittiği sanılır (1629-31). Cenova, Venedik, Ferrara, Napoli (orada Ribera ile karşılaştı) ve Roma'yı ziyaret etti. Roma'da "Vulcanus'un Demirhanesi" ile "Yusuf'un Cübbesi"ni çizdi.

Bu seyahatten dönünce; dinî tablolar, portreler yaptı. 1652' de, kral evinin süslenmesi ve düzenlenmesi görevine (aposentador) tayin edildi. 4. Felipe'nin yaşlılık ve aile yakınlarının portrelerini ve üç şaheserini (Aynalı Venüs; Las Meninas; Yün Eğiren Kızlar) yaptı. 

Açık ve nüanslı bir renkçi olan Velazquez, basit yollarla aydınlığı ve uzaklığı belirtmekte son derece ustadır ve modern sanatın, özellikle "empresyonist" okulun öncülerinden biri sayılır. Velazquez, 1660' da Madrid'de öldü. 

Velazquez  -  Vulcanus'un Demirhanesi

VLADİMİR YOSİFOVİÇ VEKSLER (fizikçi)

RUS  fizikçi, 1907 yılında Jitomir'de (Ukrayna) doğdu. Moskova nükleer araştırmalar enstitüsü profesörü oldu. Kozmik ışınlar ve (X) ışınları uzmanıydı. Özellikle yüksek enerji üretimi üstünde incelemeler yaptı. Parçacık hızlandırıcıları üzerine yaptığı bir incelemeden sonra, Mc Millan ve Oliphant ile aynı zamanda "senkrotron" ilkesini ortaya koydu. 

Elektron hızlandırıcı olan "mikrotron"u buldu. Üretim kapasitesi  10 Be V'luk Dubno "senkrofazotron"u onun yönetimi altında yapıldı ve geliştirildi. 

1959' da Lenin ödülünü, 1963' de Amerika'da Atom Barış ödülünü aldı. Vladimir Yosifoviç Veksler, 1966' da Moskova'da öldü.

GİORGİO VASARİ (ressam)

İTALYAN  ressam, mimar ve yazar, 1511 yılında Arezzo'da doğdu. Floransa'da, Michelangelo ve Andrea del Sarto ile tanıştı. Roma'da Vatikan'ın bir salonu için "3. Paulus'un Hayatından Sahneler"i çizdi. Floransa'da Uffizi sarayını bitirdi ve Palazzo Vecchio'nun duvarlarını fresklerle süsledi.

1571' de Roma'da Vatikan'ın kraliyet salonunda "İnebahtı Şavaşı"nı ve 1572' de "Saint-Barthélemy'den Sahneler"i (3 tane) çizdi. "En İyi Ressam, Heykeltraş ve Mimarların Hayatı" adlı bir eser yazdı. Giorgio Vasari, 1574' de Floransa'da öldü.

Giorgio Vasari  -  Otoportre

VİCTOR VASARELY (ressam)

MACAR  asıllı ressam ve nazariyeci, 1908 yılında Pecs'de doğdu. 1928-29 yıllarında Budapeşte'de Mühely akademisinde okudu. 1930' da Paris'e yerleşti. Reklamcılık ve dekorasyon alanlarında grafik eserler verdi. 1935-44 yılları arasında ilk şahsî plastik kompozisyonunu yaptı (Zebralar Dizisi).

1947' de geometrik eğilimli bir soyutlamaya yöneldi (kristal devri - 1948-55)). Kısa sürede, gerek çeşitli bildiri ve önsözlerde açıkladığı estetik ve sosyoloji meselelerine dönük düşüncesiyle, gerek eserleriyle modern sanatın başlıca temsilcisi oldu. 

Eserlerinde, şekillerin çok değerli kinetik bir yapı yararına yavaş yavaş çözüldüğü arı bir plastiği gerçekleştirmeye çalışır (Derin Kinetik Eserler -  1954-60). Vasarely, halıcılık ve mimarlık alanında da önemli teşebbüslere girişti (Caracas üniversite sitesi - 1954). 1965' de iki yılda bir verilen São Paulo ödülünü kazandı.

1970' de "Didaktik Müze" adlı eseri Gordes şatosuna konuldu. 1976' da mimarî etkinliğe adanmış "Vasarely Vakfı " açıldı. Victor Vasarely, 1997' de Paris'te öldü.

Victor Vasarely  -  Triond  (1973)

JEAN VARİN (heykeltraş)

FLAMAN  asıllı heykeltraş ve madalyacı, 1604' de Liége'de doğdu. Paris'e yerleşince; ayar damgaları ve paralar genel denetimcisi oldu. 13. Louis, Richelieu, İsveç kraliçesi Kristina, Mazarin, Colbert, Conti gibi birçok kişinin madalyasını yaptı.

Başlıca heykelleri arasında; 14. Louis'nin Roma imparatoru kıyafetindeki heykeli, Richelieu ve 13. Louis'nin büstleri sayılabilir. Jean Varin, 1672' de Paris'te öldü.

Jean Varin  -  Richelieu'nün büstü

BERNARD VAN ORLEY (ressam)

FLAMAN  ressam, 1488' e doğru Brüksel'de doğdu. 1515' de Furnes için bir mihrap arkalığı ve Danimarka kralı için, Güzel Philippe'nin 6 çocuğunun portresini yapma siparişi aldı. 1518' de Avusturyalı Margherita'nın, 1532' de Macaristan kraliçesi Marika'nın hizmetine girdi. 

Vasat bir ressam, fakat meraklı, yaratıcı, modern düşünceli olan Van Orley, 16. yy. ilk yarısındaki Brüksel resmine hâkim oldu ve özellikle gravür sayesinde tanıdığı İtalyan sanatına yöneltti. Dinî tabloları, özellikle "Eyyub'un Geçirdiği Felâketler (1521)", "Son Yargı (1525)", Raffaello ve Michelangelo'dan taklit ettiği şatafatlı eserlerdir. 

Van Orley'in gerçek değeri büyük bir süslemeci olmasından gelir. Sainte-Gudule vitrayları da onun eseridir. Özellikle kendisini, 1518' den önce Raffaello'nun "Havarilerin Eylemleri" adlı İncil ilâvesinin dokunmasına nezaret etmekle görevlendiren Brükselli perdahçılar hesabına çalıştı. Bernard van Orley, 1541' de Brüksel'de öldü. 

Şaheseri; 1521-30 yılları arasında yaptığı "Maximillian'ın Avları" adlı 12 parçalık duvar kaplamasıdır. Başlıca tabloları: "Son Yargı", "G. Zelle", "Eyyub'un Geçirdiği Felâketler", "Avusturyalı Margherita", "Kutsal Aile (2 ayrı tablo)". 

Bernard van Orley  -  Maximillian'ın Avları

ADRİAEN VAN OSTADE (ressam)

HOLLANDALI  ressam ve gravürcü, 1610 yılında Haarlem'de doğdu. 1634' de Haarlem gild'ine girdi ve 1662' de başkan oldu. "Bir Aileden Portreler" adlı iki resim bıraktı, fakat özellikle günlük konuların ressamı olarak ün kazandı. 

Biçim ve konu bakımından Brouwer'den, renk, ışık ve gölge oyunları bakımından ise Rembrandt'tan yararlandı. 1640-65 arası, kahveleri ve kabareleri canlandıran mizah dolu resimler yaptı. "Kabare", "Handa Köylüler", "Öğretmen", "Atelye" adlı tabloları, üslûbu konusunda fikir verir. 

1665' den sonra, gerek Jan Steen ile rekabet etmek gerek yeni zevklere uymak için paletini ışıklandırmakla beraber, çok inceltilmiş boyalarla, gerçeğe uygun motifler çizdi. Bu dönemin en ilginç eseri "Köy Kemancısı"dır. Kardeşi İsaac'da ressam olan Adriaen van Ostade, 1684' de Haarlem'de öldü.

Adriaen van Ostade  -  Köy Kemancısı

LOUİS MİCHEL VAN LOO (ressam)

FRANSIZ  ressam (İspanyalı van Loo), 1707 yılında Toulon'da doğdu. Jean-Baptiste van Loo'nun büyük oğlu. 1725' de Akademi büyük ödülünü aldı. 1727-32 yılları arasında Roma'da yaşadı ve portreci olarak isim yaptı. İspanya kralı 5. Felipe'nin baş ressamı oldu. Meslek hayatının ikinci kısmını Paris'te geçiren ressam 1771' de Paris'te öldü.

Bazı eserleri :  "15. Louis Kral Kıyafetiyle", "Cochin", "Choiseul Kardinali", "Diderot".

Louis Michel van Loo  -  Diderot

VANİLYA (bitki)

VANİLYA,  salepgillerden hafif kokulu bir bitkidir (vanilla). Bu bitkinin Amerika, Afrika ve Asya'da yetişen birçok çeşidi vardır. Özellikle ikisi meyvaları için yetiştirilir, (vanilla fragrans ve vanilla pompona). Keskin kokulu olan vanilla pompona türü ise en çok Guadeloupe'da yetiştirilir. 

Vanilya; etli, yeşil, silindir saplı sarılgan bir bitkidir. Yaprakların tam karşılarından çıkan tutucu uzantılarla destek alarak tutunur. Salkım halindeki çiçekleri, sapta bürgülerin dibinden çıkar. Kapsül şeklindeki meyvesinin belirli belirsiz üç yüzü vardır. 15-25 cm uzunlukta ve serçe parmak kalınlığındadır. 

Vanilyanın ana yurdu Meksika'dır. Normal gelişimi için sıcak ve nemli iklim ister. Çiçekleri çabuk dökülür ve salep kokusunu andırır. Vanilyaya özel kokusunu veren madde "vanilin"dir. Bunun yanısıra "piperonal" denilen bir madde daha vardır. 

İspanyollar, vanilyayı Meksika'da çikolataya katılan bir bahar olarak gördüler ve Avrupa'ya getirdiler. Vanilya; tatlı, pasta, çikolata yapımında kullanılır ve beyaz alkolle konyak ve rom yapımında kullanılan maddeler arasına katılır. Vanilya likörü ise; vanilya badıçlarının alkolde bekletilmesiyle elde edilir.

VİNCENT VAN GOGH (ressam)

HOLLANDALI  ressam, 1853 yılında Hollanda Brabant'ı, Groot Zundert'de doğdu. Bir rahibin oğlu, fakat zengin tablo tacirlerinin yeğeniydi. 1869' da Paris'in Goupil galerisi tarafından La Haye'de açılan şubeye satıcı olarak girdi. Buradan galerinin Brüksel, sonra da Londra şubesine nakledildi.

İlk evlilik talebi reddedilince, ruhî bunalım geçirdi. Yerinin değiştirilmesini istedi ve 1875' de Paris'e yerleşti. İşinden ayrıldı. 1876' da Ramsgate'e giderek özel bir öğretim kurumunda çalıştı. 1877' de Dordrecht'te bir kitabevine girdi. Babası gibi rahip olmayı aklına koyduğu için düzenli bir çalışma gösteremedi.

Brüksel'de bir rahip okuluna giren Van Gogh, Borinage'a gönderildi. Orada kendisine çok acı veren bir olaya şahit oldu. Maden işçilerinin sefaletini gördü ve onlar için varını yoğunu harcadı. Gerçekle teması, ona Tanrı inancını kaybettirmişti. Bu umutsuzluk günlerini Belçika'nın güneyi ve Fransa'nın kuzeyini yaya dolaşarak ve resim çizerek geçirdi. Sıkıntılı ve yalnızdı, bitkin düşmüştü.

MAERTEN VAN HEEMSKERCK (ressam)

HOLLANDALI  ressam ve gravürcü, 1498 yılında Heemskerk, Alkmaar'da doğdu. Jan van Scorel'in öğrencisiydi. Michelangelo'nun hayranıydı. 1532-36 yılları arası Roma'da kaldı. Yağlıboya, halı taslakları, vitraylar, gravürler ve ölçekli resimler gibi bütün teknikleri tatbik etti. Maerten van Heemskerck, 1574' de Haarlem'de öldü.

Maerten van Heemskerck  -  Erkek portresi

VAN DER WEYDEN (ressam)

FLAMAN  ressam (Rogier de la Pasture), 15. yüzyıl başlarında Tournai'de doğdu. Zengin bir burjuva ailesinden gelen sanatçı önce Flémalle Ustası'nın yanına çırak girdi. 1432' de Brüksel'e yerleşti. 1435' de şehrin resmî ressamı oldu ve aslı kaybolan fakat halıya işlenen kopyalarıyla bilinen "Trajan'ın Adaleti" adlı iki pano yaptı.

1450' de İtalya'ya gitti, Roma'da, Floransa'da kaldı. Bir müddet Ferrara'da Leonel d'Este için çalıştı. Cosimo Tura ve Francesco Cossa gibi İtalyan ressamlarını etkiledi. Yurduna döndükten sonra da İtalya ile ilişkisini kesmedi.

Herhangi bir tabloyu Weyden'e kesinlikle mal etmemizi sağlayabilecek bir tarih, bir imza veya sağlam bir belge yoktur. "Miraflores Mihrap Arkalığı", "Çarmıhtan İndiriliş ve Çarmıha Geriliş", "Braque Triptiği", "Méliaduse d'Este"nin portresi gibi gerçekliği akla uyan eserlerden hareket eden sanat tarihçileri, ressama ait olan eserlerin listesini hazırlamak için çok çaba sarfetmişlerdir.

Weyden'in üslûbunu, birbirini tamamlayan şu iki özelliğinden tanımak mümkündür; "coşkunluk" ve "şefkat". Weyden, Tanrı'nın yarattığı dünyaya hayran bir hümanist olmaması, ışığın ortaya çıkardığı görünüşlere bağlı kalmaması bakımından, Flémalle Ustası'ndan da Van Eyck'den de ayrılır. 

Kesin çizgilerle, beyazların ve mor-grilerin ağır bastığı, kalın fakat açık renkli boya tabakalarıyla çalışmıştır. Portrelerinde, şahsın psikolojisini yansıtmayı bilmiştir. Yüzyılın bütün sanatçılarını etkileyen Van der Weyden, 1464' de Brüksel'de öldü.

Van der Weyden  -  Çocuklu Meryem

HUBERT VAN EYCK (ressam)

FLAMAN  ressam, 1370 yılına doğru Maaseik'de (?) doğdu. Eserlerini kardeşi Jan van Eyck'in eserlerinden ayırt etmek zordur. "Kuzunun tapınması" çokkanatlısına Hubert'in başladığı sanılır. Flaman okulunun kurucusu sayılan ressamın yaşayıp yaşamadığı konusunda tartışma vardır. 1426 yılına doğru Gand'da (?) öldü.

Hubert van Eyck  -  Saint-Baron
mihrap arkalığı (bütün)

Hubert van Eyck  -  Saint-Baron mihrap arkalığı (detay)
          "Agneau Mystigue"

ANTOON VAN DİJCK (ressam)

FLAMAN  ressam (Anthony van Dyck), 1599 yılında Anvers'de doğdu. Anvers'li bir tacirin oğluydu. Meslek hayatı kısa fakat göz kamaştırıcıdır. Prenslerin ve kralların gözdesiydi. İngiliz portre okulunu kurdu ve bir renge adını verdi: "Van Dijck kahverengisi". 

1609-12 yılları arası Van Balen'in yanında çıraklık yaptı. "İhtiyar" adlı bir resmi 1613 tarihini taşır. Jordaens ve Rubens ile çalıştı, 1618' de usta oldu. 1620' de koleksiyoncu Howard tarafından İngiliz sarayına sokuldu ve Howard'ın sayesinde Venedik resmini tanıdı.

1622-27 arası İtalya'da oturdu. Roma'da kardinal Bentivoglio'nun misafiri oldu, sonra Cenova'ya yerleşti ve özellikle portreler çizdi. 1627-30 arası Anvers'de kiliseler için çalıştı ve portreler yaptı. 1630' da Paris'e gitti, meşhur kemerlerin gravürlerini yaptı (Van Dijck'in ikonografyası).

1632' de 1. Charles ona "şövalye" ünvanını verdi, lutuflara ve paraya boğdu. Van Dijck, o tarihten sonra İngiliz soylularının resimlerini çizdi ve kır evinde lüks bir hayat geçirdi.

Sanatçı, önceleri Caravaggio ile Jordaens'in etkisi arasında kararsız kaldıktan sonra, yaygın fırça vuruşunu ve parlak renklerini benimsediği Rubens'in üslûbuna kendini kaptırdı fakat bu üslûbu kendi mizacına uydurdu. Rubens gibi, edebî ve mitolojik konuları işledi.

KEES VAN DONGEN (ressam)

HOLLANDA asıllı ressam, 1877 yılında Rotterdam, Delfshaven'de doğdu. Rotterdam Güzel Sanatlar akademisinde öğrenim gördükten sonra, 1899' da Paris'e yerleşti. Geçinmek için meydanlarda yaptığı portreleri çok ucuz fiyatlara sattı ve gazetelere resimler çizdi.

Daha sonra, "yeni-izlenimciler"in, "nabiler"in ve özellikle Toulouse-Lautrec'in etkisinde yağlıboya çalışmalarına başladı. 1904' de, "Bağımsızlar Salonu" ve "Sonbahar Salonu"nda toplu sergilere katıldı. Aynı yıl, Ambroise Vollard galerisinde ilk şahsî sergisini açtı. 

1905' de "Fovlar" grubuna katıldı. İtalya, İspanya ve Fas'ı dolaştıktan sonra, özellikle Paris yüksek sosyetesinin zarif kadınlarını gösteren soyutlamalı bir üslûba yöneldi: "Anna de Noailles", "Edmonde Guy", "Boni de Castellane". Ayrıca, Proust'un eserlerini (1947) ve "Binbir Gece Masalları"nı (1955) resimledi. Kees Van Dongen, 1967' de Monaco'da öldü. 

Kees van Dongen  -  Montparnasse Blues

ADRİAEN PİETERSZ VAN DE VENNE (ressam)

HOLLANDALI  ressam, 1589 yılında Delft'de doğdu. Şair Jacop Cats'in dostuydu. Anvers'de Kadife Bruegel'in yanında yetişti. 1614 - 1625 arası Middelburg'da, sonra La Haye'de yaşadı. Orange ailesiyle Danimarka prenslerinin resmî ressamı oldu. 

Tahta üzerine yapılmış küçük ebatlı, eşya ve şahıslarla dopdolu tabloları, konuları (mevsimler, peyzajlar) ve minyatürcü üslûplarıyla Kadife Bruegel'inkilere benzer. Ressam, Orange ailesi ve Birleşik Eyaletlerin bağımsızlığıyla ilgili tarihî konuları da işlemiştir. Van de Venne, 1662' de La Haye'de öldü.

Adriaen Pietersz van de Venne

WİLLEM VAN DE VELDE [Küçük] (ressam)

HOLLANDALI  ressam, 1633 yılında Leiden'de doğdu. Büyük Willem'in oğlu ve öğrencisi. Kardeşi Adriaan ile beraber 2. Charles'ın sarayına gitmek için 1673' de Hollanda'dan ayrıldı. Hollanda'nın en iyi deniz ressamlarından biridir. Küçük Willem, 1707' de Greenwich'de öldü. 

Bazı eserleri : "Solibay Savaşı", "Kurumlar Savaşı", "Sakin Sular", "Fırtınalar".

Willem van de Velde [Küçük]  -  Sakin Sular

WİLLEM VAN DE VELDE [Büyük] (ressam)

HOLLANDALI  ressam, 1611 yılında Leiden'de doğdu. Ressam Esaias'ın kardeşidir. Tüyle çizilmiş deniz savaşları resimlerinde ustalaştı. Sanatçı, 1693' de Greenwich'de öldü. 

Bazı eserleri : "11-14 Haziran 1666 Deniz Savaşı", "Gemileriyle Deniz Kuvvetleri".

Willem van de Velde [Büyük]  -  11-14 Haziran 1666 Deniz Savaşı

ESAİAS VAN DE VELDE (ressam)

HOLLANDALI  ressam, 1591 yılına doğru Amsterdam'da doğdu. 1610-18 arasında Haarlem'de çalıştı, sonra La Haye'de Orange sarayının ressamı oldu. Haarlem ile Leiden'e yaptığı kısa yolculuklar dışında ölene kadar orada yaşadı. 

Van Goyen'in öğretmeni oldu. Tabiatı dikkatle gözlemleyen bir sanatçıdır. Işığın etkileri ve yansımalar aracılığıyla, atmosferin şiir dolu görünüşünü eksiksiz vermeye çalıştı. Köy, ırmak veya kumul manzaraları yaptı. 

En güzel tabloları şunlardır: "Kar Partisi", "Le Bac", "Kumullar", "Öğle Yemeği", "Orman Manzarası", "Zierikzee Peyzajı". 

Esaias van de Velde, 1630' da (yaş 39 civarı) La Haye'de öldü.

Esaias van de Velde  -  Le Bac

HENRY VAN DE VELDE (ressam)

BELÇİKALI  mimar, süslemeci ve ressam, 1863 yılında Anvers'de doğdu. Önce Julian akademisinde, sonra Paris'te Carolus-Duran'ın yanında yetişti. 1890' dan sonra kendini sanata verdi. Almanya'da villalar, özellikle Essen'de Folkwang müzesinin iç süslemelerini (1898-1902), Köln'de Werkbund tiyatrosunu yaptı (1914).

Weimar büyük dükünün sanat danışmanı oldu ve Süsleme Sanatları okuluna profesör tayin edildi. Sonra İsviçre ve Hollanda'da kaldı. Belçika'ya dönünce Gand Üniversitesinde ders verdi ve 1938' e kadar École de la Cambre'ı yönetti. Gand üniversitesi kütüphanesini, Kröller-Müller müzesini inşa ettirdi. 

H. van de Velde, zanaatçılara; sayısız mobilya, seramik, kuyumculuk işleri, kumaş, elbise, cilt örnekleri yaptırmıştır. Modernsi akımın başlıca öncülerinden biri sayılır. "Pages de Dodrive (Öğreti Üstüne) - 1942" adlı bir eseri vardır. Sanatçı, 1957' de Zürih'de öldü.

Henry van de Velde  -  Meleklerin Gece Toplantısı  (1893)

AERT VAN DER NEER (ressam)

HOLLANDALI  ressam, 1603 yılında Gorinchem'de doğdu. 17. yüzyılın en iyi peyzajcılarından biri kabul edilir. Daha çok güneşin batışını, mehtabı ve yangınları resimlemiştir. Sanatçı, 1677' de Amsterdam'da öldü.

Aert Van Der Neer  -  Ay Işığı

CORNEİLLE VAN CLEVE (heykeltraş)

FRANSIZ  heykeltraş, 1645 yılında Paris'te doğdu. Michel Anguier'nin öğrencisiydi. 1671' de Roma ödülünü aldı. Fransa'ya döndükten (1677) sonra Akademi'ye girdi ve şehir bahçeleri için çalıştı; ("Bir Kurdu Yere Seren Aslan", "Su Dolabı", "Loire ve Loiret"). Corneille Van Cleve, 1732' de Paris'te öldü.

Corneille Van Cleve  -  Bir Kurdu Yere Seren Aslan

HUGO VAN DER GOES (ressam)

FLAMAN  ressam, 1440 yılına doğru Gand'da (?) doğdu. Van Wassenhov'un arkadaşıydı. Brugge ve Gand'daki dekorasyon çalışmalarından dolayı 15. yüzyıl sonu arşivlerinde çokca ismi geçer. 1475' de Auderghem'de, Roode Kloster manastırına girdi ve orada büyük bir coşkuyla çalıştı.

Köln'e yaptığı bir geziden döndükten sonra ruh sağlığı bozuldu (1481) ve bundan sonra ancak aklî dengesinin yerinde olduğu zamanlarda resim yapabildi. Eserleri, sıkıntılı bir ruhun ifadesidir. Çok yoğun tonlar, özellikle kırmızı ve mavilerden meydana gelen gölge ve ışık kontrastlarıyla büyük panolar çizdi. Hugo Van Der Goes, 1482' de (yaş 42 civarı), Auderghem'de öldü.

Ressamın şaheseri; Medici'lerin Brugge'deki temsilcisi Tommaso Portinari için yaptığı "Çoban Kralların Tapınması" adlı büyük triptiktir. Sanatçının gücü; "Meryem'in Ölümü", "Azize Anna'nın Ailesi", "Çobanların Tapınması", "Kâhin Kralların Tapınması" (2 tane), "İsa'nın Haça Gerildiği Tepe" gibi eserlerinde görülür.

Hugo Van Der Goes  -  Çobanların tapınması (1476' ya doğru)

JOOS VAN CLEVE (ressam)

FLAMAN  ressam (Joos Van Der Beke), 1485 yılına doğru Kleve'de doğdu. Uzun süre "Meryem'in Ölümü" tablosunun ressamı olarak kabul edildi. "Maniyerizmi" benimsedi. Büyük İtalyan ustalarının (Leonardo da Vinci, Luini, Raffaello) sanatını yorumladı : "Meryem'in Ölümü", "Çarmıhtan İndirilmiş İsa", "Kutsal Aile ve Çocukla Meryem".

Birkaç yıl Fransa sarayında yaşadı. Başlıca portreleri : "François I", "Maximilian", "Henry VIII", "Avusturyalı Elenora".

Joos Van Cleve, 1540' da Anvers'de öldü.

Joos Van Cleve  -  Meryem'in Ölümü

WİLLEM VAN AELST (ressam)

HOLLANDALI  ressam, 1627 yılına doğru Delft'de doğdu. Marseus Van Schrieck'in öğrencisiydi. Fransa'da (1645-49) ve İtalya'da kaldı. Meyve, kuş, çiçek natürmortları yaptı. Willem Van Aelst, 1683' e doğru Amsterdam'da öldü.

Willem Van Aelst  -  Üzüm ve Şeftaliler

FÉLİX VALLOTTON (ressam)

İSVİÇRE  asıllı ressam, 1865 yılında Lozan'da doğdu. 17 yaşında Paris'e giderek Julian akademisine devam etti. İlk eseri: "Bay Ursenbach'ın Portresi"ni 1885 Salonu'nda sergiledi. Avusturya ve İtalya'ya yaptığı bazı gezilerden sonra, 1900' de Fransa vatandaşı oldu. 

Ağaç üzerine gravürleri (Remy de Gourmont'un, "Livres des Masques"ı için yapılmış kazı işi sembolist portreler - 1896) ve "Revue Blanche", "Rire", "Courrier Français" dergilerindeki çalışmalarıyla kendini tanıttı. Resimde; gerçekçi bir üslûbu, kesin çizgileri ve donuk renkleri benimsedi.

Bu yanlarıyla, bağlı olduğu "Nabiler" grubuna (özellikle Vuillard'a) yakındır. Félix Vallotton, 1925' de Paris'de öldü.

Başlıca eserleri : 2 adet "Kendi Resmi", "Châtelet'de Üçüncü Galeri", "Ev İçi", "Taranan Kadın", "Nü", "Kırmızı Elbiseli Romanyalı Kadın", "Kırmızı Damlı Ev".

Félix Vallotton - Kırmızı Elbiseli Romanyalı Kadın

JEAN DE BOULLONGNE (ressam)

FRANSIZ  ressam (le Valentin), 1594 yılında Coulommiers'de doğdu. Simon Vouet'nin atölyesinde yetişti. İtalya'ya giderek orada Nicolas Poussin ile dostluk kurdu. Bu dostluğun etkisi "Din Kurbanı ve Aziz Martiniaus" adlı eserinde görülür. 

Kesin olarak Roma'ya yerleşince, "Caravaggio'culuğa" yöneldi. Eserlerinin çoğunu 14. Louis'nin Versailles'daki odasına yerleştirmesine rağmen, Fransa'da hiç etkili olamadı. Sanatçı, 1632' de (yaş 38) Roma'da öldü.

Başlıca eserleri : "Süleyman'ın Yargılaması", "Falcı Kadın", "Çalgı Çalan Askerler", "Hilekâr".

Jean de Boullongne (le Valentin)  -  Falcı Kadın

JUAN DE VALDES LEAL (ressam)

İSPANYOL  ressam, 1622 yılında Sevilla'da doğdu. Portekizli bir kuyumcunun oğludur. Cordoba'da, Antonio del Castillo'nun öğrencisiydi. 1656' da Sevilla'ya yerleşti ve 1663-66 arası akademiye başkanlık etti. Şiddetli tartışmalardan sonra bu görevden ayrıldı.

Cordoba, Madrid ve Sevilla'da yaşadı. "İki Ceset" ve "İnsanın Boşluğunu Belirten Sembollerle Kuşatılmış Ölüm" adlı tabloları, karanlık İspanyol natüralizminin çok iyi örnekleridir. 

Diğer bazı eserleri :  "Cellâtları Tarafından Kırbaçlanan İsa", "Aziz İldefonso Meryem'den Mucizeli Kaftanı Alırken", "Çarmıhın Yüceltilmesi", "Bir Manastıra Magrıplılar'ın Saldırısı".

Juan de Valdes Leal, 1690' da Sevilla'da öldü.

Juan de Valdes Leal  -  İn İctu Oculi  (1670-72)

MARİE CLÉMENTİNE VALADON (ressam)

FRANSIZ  kadın ressam (Suzanne Valadon), 1867 yılında Bessines-sur-Gartempe'da doğdu. Çok genç yaşta Paris'e gitti, sirk akrobatı oldu, bir kazadan sonra profesyonel modelliğe başladı. Toulouse-Lautrec, Degas ve Renoir için poz verdi. Seanslar arasında boş durmaz, vaktini resim yaparak geçirirdi.

Çizgisinin sağlamlığı, Degas'nın ilgisini çekti. Onun teşvikiyle 1894' de, Millî Güzel Sanatlar Dergisi salonunda sergi açtırdı. Annesi ve oğlu (Maurice Utrillo) ile Montmartre'da zor bir hayat sürdü. Sonra Paul Moussis adlı zengin bir tacirle evlendi. 

Degas'nın tavsiyelerini dinleyerek resim yapmaya devam etti. Başlangıçta, Gauguin'inkine benzeyen sanatı çok erkekçedir. 1909' da eşinden ayrıldı, ressam André Utter ile evlendi ve Montmartre'a yerleşti. Burada, oğlu Utrillo ile beraber düzensiz bir hayat sürdü.

Resimde bütün türleri hayret verici bir ustalıkla deneyerek birçok eser (nüler, natürmortlar, manzaralar) veren Marie Clémentine Valadon, 1938' de Paris'te öldü.

Marie Clémentine Valadon  -  Utrillo ve Büyükannesi

OTTO VAN VEEN (ressam)

FLAMAN  ressam (Vaenius), 1556 yılında Leiden'de doğdu. Liège'de Lampsonius'un atölyesine devam etti. İtalya'yı gezdi, Anvers'de bulundu (1594) ve Brüksel'e (1612) yerleşti. Alessandro Farnese'nin hizmetinde çalıştı. 1596' dan 1600' e kadar Rubens'e öğretmenlik yaptı.

17. yy. sonlarında, Hollanda akademisinde moda olan; İtalyan üslûbundan Rubens çağına geçişi sağladı. Otto Van Veen, 1629' da Brüksel'de öldü.

Otto Van Veen (Vaenius)  -  Sanatçı ve Ailesi

ÜSKÜDAR ÇEŞMESİ

 

İSTANBUL'DA  Üsküdar iskele meydanında çeşme. Kayıkçı ve gemicilerin su alması için 1. Mahmud devrinde yaptırıldı (1732). "Lâle devri" üslûbunda, kare planlı ve mermer kaplamadır. Çatı, geniş saçaklı ahşap, üzeri kurşun kaplamadır.

İlk şeklinde, çatının üzerinde küçük bir kubbe vardı. Tamirinde bu kubbe kaldırıldı. Cephenin sağ ve solunda birer niş, köşelerde iki sütûn arasında küçük yalaklı musluklar yer alır. Muslukların üst tarafında oymalı bindirmelikler bulunur. Üsküdar iskele meydanının genişletilmesi sırasında zemini yükseltilmiştir. 

SÜHEYL ÜNVER (hekim)

 TÜRK  hekim, 1898 yılında İstanbul'da doğdu. 1920' de Tıp fakültesini bitirdi. Gureba ve Haseki hastanelerinde "dahiliye" asistanlığı yaptı. İhtisasını Paris Tıp fakültesinde yaptı (1927-29). Öğrenciliği sırasında ayrıca; minyatür, tezhib, ebru ve hat dersleri aldı.

Tıp Fakültesi Tedavi kliniği ve Farmakodinami müderris muavinliği (1930), tıp tarihi ve deontoloji doçenti ve o sırada kurulan Tıp Tarihi enstitüsü müdürü oldu (1933). 1938' de profesörlüğe yükseldi.

Güzel Sanatlar akademisinde Türk "minyatürü" öğretmenliği yaptı. Türk Tıp tarihi, Türk minyatürcülüğü, hat ve süsleme sanatıyla ilgili araştırmalar yayınladı. Süheyl Ünver, 1986' da İstanbul'da vefat etti.

Eserleri :  "İslâm Tababetinde Türk Hekimlerinin Mevkii ve İbni Sina'nın Türklüğü (1937)", "Anadolu Beylikleri ve Tıp Tarihimiz (1938)", "Yılan Remzi ve Selçuklular Tababeti (1939)", "İlim ve Sanat Bakımından Fatih Devri Albümü (1943)", "Türk Göz Hekimliği Tarihine Ait Notlar (1946)", "Ressam Nigârî (1946)", "Hattat Ahmed Karahisarî (1948)", "Ressam Levnî (1949)", "Amasyalı Hamdullah Efendi ve Tıp Tarihimizdeki Yeri (1953)", "56 Türk Motifi (1967)".

RUŞEN EŞREF ÜNAYDIN (yazar)

TÜRK  yazar, 1892 yılında İstanbul'da doğdu. Galatasaray Sultanîsi'ni ve Edebiyat fakültesini bitirdi (1914). Askerî Baytar Mektebi Âlî' sinde, Dârülmuallimîni Âlî' de Türkçe ve Fransızca öğretmenliği yaptı. Yazarlık hayatına 1914' de mütercimlikle başladı. 

1918' de "Yeni Gün" muhabiri olarak Kafkasya'ya, 1919' da "Tasviri Efkâr" muhabiri olarak Sivas'a gitti. Dergi ve gazetelerde mülâkat ve gezi türünde yazıları yayınlandı.

1920' de Anadolu hükûmetinin çağrısı üzerine, İnebolu yoluyla Ankara'ya gitti, Millî Mücadele'ye katıldı.

Ünaydın, Buhara elçiliği başkâtibi oldu (1922). Lozan konferansında matbuat müşavirliği yaptı. 2. Büyük Millet Meclisi'ne Afyonkarahisar mebusu seçildi (1923). 

Riyaseticumhur Umumî kâtipliğinde (1933), Tiran, Atina, Budapeşte elçiliğinde; Roma, Londra ve Atina büyükelçiliğinde bulundu. 1952' de emekliye ayrılan Ruşen Eşref Ünaydın, 1959' da İstanbul'da vefat etti.

"Serveti Fünun", "Donanma", "Tedrisat", "Türk Yurdu" ve "Yeni Mecmua"da yayınladığı mülâkat, mensur şiir ve hatıra türünde yazılarıyla tanındı. Mustafa Kemal Paşa'yı Türk basınında ilk defa Ruşen Eşref tanıttı.

Eserleri :  "Diyorlar ki (1918)", "Geçmiş Günler (1923)", "Damla Damla (mensur şiirler - 1929)", "Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal ile Mülâkat (1930)", "Boğaziçi Yakından (tasvirler - 1938)", "Atatürk'ün Hastalığı (mülâkat - 1959)".

ÜÇGÜL (çiçek)

ÜÇGÜL  bir veya çok yıllık otsu bitki (trifolium), "fasulyegiller"dendir. Bileşik yapraklı 3 küçük yapracıktan oluşur, ismi de buradan gelir. Kuzey yarıkürede, ılıman ve tropikal bölgelerde yetişir. 

Türüne göre çiçekleri; beyaz, pembe, kırmızı, mor veya nadiren sarı renk olur. Yem bitkisi olarak kullanılan birçok türü vardır, bu bakımdan önem taşır. 

Soğuktan çok etkilenen kırmızı üçgül, taze yem yapmak için "Landsberg" karışımında kullanılır (40 kg burçak, 20 kg kırmızı üçgül, 15 kg İtalyan çimi).

Mor üçgül veya çayır üçgülü  2 - 3 yıl yerde kalarak sunî çayırları meydana getirir. Bunun kökü 1,2 metreyi bulabilir. Yalnız yetiştirilir, yılda iki defa biçilir ve otlak olarak kullanılabilir. 

Melez üçgül, mor üçgülden daha az verimli olmakla beraber, tıpkı onun gibi yetiştirilir. Üçgül ekimi, toprağı azotça zenginleştirir. 

Üçgül, çimenlik yapımında da kullanılabilir, çimenlere sağlamlık verir; çim bitkileriyle oranı, toprağın yapısıyla bağlantılıdır. 

Kırmızı üçgül ve sürüngen üçgül bahçecilikte kenar süsü olarak yetiştirilir. 

BEHÇET UZ (hekim)

TÜRK  hekim ve siyaset adamı, 1893 yılında Buldan'da (Denizli) doğdu. Buldan ilkokulunda ve rüştiyesinde okudu (1908). İzmir ortaokulu ve lisesini, İstanbul Tıp fakültesini bitirdi. Şişli Çocuk hastanesinde asistan, Tıp Fakültesi Çocuk Hastalıkları kürsüsü muavini, İzmir Memleket hastanesinde Çocuk Servisi şefi oldu. 

İzmir'de "Verem Mücadele Cemiyeti" kuruculuğu yaptı. İzmir Belediye reisiyken fuarın kurulmasını sağladı (1932-42). Denizli mebusu (1942), Ticaret vekili (1942-43), Sağlık vekili (1946-48) oldu. 

Bornova'da Özel Dil kolejini kurdu (1952). İzmir mebusluğu ve Sağlık vekilliği yaptı (1956). "Sıhhat Mecmuası"nı çıkardı. Behçet Uz, 1986' da İzmir'de vefat etti.

UYUZ BÖCEĞİ

UYUZ  hastalığını yapan böcek (Sarcoptes scabiei veya Acarus siro), uyuzböceğigiller familyasındandır. Uyuzböceği çok küçük bir böcektir. Derinin altında tüneller açarak uyuza sebep olur. Derinin yüzeyine paralel olan tünellerin içi dışkı, yumurta ve kurtçukla dolar. İnsanlarda ve hayvanlarda şiddetli kaşıntıya sebep olur, ciltte inci taneleri gibi kabarcıklar ve çizgiler yapar. Saçlı veya kıllı deri bölgelerinde şiddetli kaşıntı ve kabuklanmayla beraber geniş ölçüde kıl dökülmesi olur. 

Uyuzböceği çıplak gözle zor seçilir, dişisi erkeğinden daha büyüktür ve son iki çift bacağında uzun kıllar bulunur. Uyuzböceğini 1687' de Rodi keşfetti, hastalık yaptığını da 1834' de Renucci ortaya çıkardı.

Dişi uyuzböceğinin deri içindeki yumurtalarından 7 gün sonra altı ayaklı bir kurtçuk çıkar. Kurtçuk bulunduğu tünelden çıkarak derinin üzerinde yaşar. 16. gün deri değiştirir ve derinin altında sekiz ayaklı bir nemf halinde yerleşir. 28. gün yeniden deri değiştirir, ergin erkek ve dişi uyuzböcekleri meydana çıkar. Döllenen dişiler, 6. haftaya doğru son defa deri değiştirir, ondan sonra yumurtlamaya başlar.

MAURİCE UTRİLLO (ressam)

FRANSIZ  ressam, 1883 yılında Paris'te doğdu. Ressam Suzanne Valadon ile Boissy adlı bir bohemin oğlu olduğu sanılır. 8 yaşındayken, o tarihte Montmartre'da yaşayan ve kendisini evlât edinen Miguel Utrillo tarafından nüfusuna geçirildi. O sırada Suzanne Valadon, çeşitli atölyelerde modellik yapıyordu. Maurice Utrillo anneannesi tarafından büyütüldü.

Annesinin Paul Moussis ile evlenmesinden sonra Paris'in kuzey banliyösünde Pierrefitte'e yerleşti. Montmagny ilkokuluna ve Rollin lisesine devam etti. Alkolik oldu ve 18 yaşında alkolizm tedavisi görmek için hastaneye yattı. 

Tedavisi bitince, Pierrefitt'e döndü. Penceresinden gördüğü manzaraları çizmeye başladı. Sisley ve Pissarro'nun etkisinde kalarak resimle ilgilendi. Sonra açık havada çalışmaya başladı. 1902-03' de Montmagny'dan ve Pinson tepesinden birçok manzara resmi yaptı. Eski Montmartre sokaklarının resmini yaptı ve resim taslaklarını mahallenin şarapçılarına vererek karşılığında içki aldı.

1907' ye doğru "izlenimcilerin" etkisinden kurtuldu ve daha sonra "beyaz dönem" diye bilinen çok verimli (700 - 800 eser) bir döneme girdi. Sadece içki alabilmek için resim yapıyor ve sık sık da karakola düşüyordu. 

Beyaz dönemi, kırmızı ve mavilerin ağır bastığı diğer dönemler izledi; bir ara annesinin etkisinde kalan sanatçı, manzaralarında bazen küçük insan figürleri ve özellikle kadınlar çizdi, ayrıntı titizliğini aşırılığa vardırdı.

1912' de "Bağımsızlar" ve "Sonbahar" sergilerine eserlerini gönderdi ve ilk sergisini, 1913' de Richepanse sokağında, Eugène Blot galerisinde açtı. Artık herkes sarhoş Utrillo'nun gerçek bir ressam olduğuna inanmaya başlamıştı. İçki müptelâlığından kurtulamadığı için sık sık hastaneye ve tımarhaneye kaldırılıyordu. 

1926' da Rus baleleri için Barabau'nun, 1938' de Opera Comique için Louise'in dekorlarını yaptı. Ressam Lucie Velore ile evlenen ve banliyödeki villalarında çalışmaya devam eden Maurice Utrillo, 1955' de Dax'da öldü.

Maurice Utrillo  -  Mont-Cenis sokağı

KİTAGAVA UTAMARO (ressam)

 JAPON  ressam ve gravürcü, 1753 yılında Kawagoe'de doğdu. İlk albümü olan "Seçme Böcekler"i 1788' de yaptı. "Kuşlar Kitabı"nı yayınladıktan sonra (1790), tabiatı örnek alarak yaptığı eserlerden vazgeçerek, Tokyo'daki eğlence mahallelerinden sahneler ve ahlâkî kaygılarla kimi zaman modelden, kimi zaman da hayâlî hafifmeşrep kadın portreleri yapmaya başladı.

Özellikle "Yeşil Evlerin On İki Saati" (1798) adlı eseri önemlidir. Deseni, ifade gücü ve aynı zamanda eşyanın dış hatlarını, hacmini ve ağırlığını aslına uygun şekilde canlandırması bakımından beğenilir. Utamaro, Japon estampının en büyük ustalarından biri olarak kabul edilir. 

Eseri, tahta üzerine kazınmış binlerce parçayı kapsar. Renk bakımından aslına tamamen uygun olanlar, gerçekten Utamaro'nun elinden çıkmadır. Bu yönden pek başarılı olmayanlar ise, öğrencisi "Utamaro 2" ye maledilir. Bu sanatçı, Utamaro'nun ölümünden sonra onun dul karısıyla evlendi ve 10 sene atölyeyi yönetti. 

Utamaro, 1804' de estamplarından birinde diktatör Toyotomi Hideyoşi ile beş gözdesinin resmini yaptığı için hapsedilmişti. Kitagava Utamaro, 1806' da Tokyo'da öldü.

Kitagava Utamaro  -  Çocuklu Kadın

HALİD ZİYA UŞAKLIGİL (yazar)

 TÜRK  yazarı, 1866 yılında İstanbul'da doğdu. Mercan Mahalle mektebinden sonra, Fatih Askerî rüştiyesine devam etti. İzmir'e giderek Fransız "Mekhitarist" okulunda öğrenim gördü. İki arkadaşıyla beraber 1884' de "Nevruz" dergisini, 1886' da "Hizmet" gazetesini çıkardı. 

1893' de İstanbul'a gelerek Reji idaresinde başkâtiplik vazifesine başladı. 1896' da "Edebiyatı Cedide" topluluğuna katıldı. Meşrutiyet'ten sonra Dârülfünün'da Batı edebiyatı dersleri okuttu. 5. Mehmed'in mabeyn başkâtibi oldu (1909-12). Sonra Dârülfünün müderrisliğine döndü.

Hükümet tarafından 1913' de Fransa'ya, 1915' de Almanya'ya gönderildi. Cumhuriyet'ten sonra Yeşilköy'deki köşküne çekilerek gazetelerde yazmaya devam etti, hatıralarını tamamladı, 1945' de İstanbul'da vefat etti.

Halid Ziya, yazı hayatına her konuda yazı ve tercümelerle girdi. Yazdığı şiirler Muallim Naci tarafından ağır bir dille yerilince, mensur şiire yöneldi. 1885' den sonra yazmaya başladığı ilk romanları, Tanzimat romanının devamıdır. Bunlarda basit şemalarla duygusal aşk hikâyeleri anlatılır.

MAZHAR OSMAN USMAN ( hekim)

 

TÜRK  hekimi, 1884 yılında Sofulu'da doğdu. Askerî Tıbbiye'yi "hekim yüzbaşı" olarak bitirdi. Aynı okulda, Asabî ve Aklî hastalıklar müderris muavini oldu (1906). Münih ve Berlin'de ihtisas yaptı. Balkan savaşına katıldı. 

1. Dünya savaşında, Şişli Hastanesinde başhekim, Haydarpaşa hastanesinde sinir mütehassısı olarak çalıştı. Mütareke yıllarında Zeynep Kâmil hastanesinde başhekimlik yaptı. 1927' de Akıl hastanesini Bakırköy'e naklettirdi. 1932' de Psikiyatri kliniğine ordinaryüs profesör oldu.

Mazhar Osman, Akıl ve Sinir hastalıkları cemiyetinin ve İçki ile Mücadele cemiyetinin kurucusudur. Meşrutiyetten sonra, Kızılay cemiyetinin kurulmasına yardımcı oldu. Yayınladığı çeşitli kitaplar ve konferanslarla, tıbbî konularda halkı bilgilendirmeye çalıştı. "Sıhhî Sahifeler" ve "İstanbul Seririyatı" adlı dergileri yayınlandı. Mazhar Osman Usman, 1951' de İstanbul'da vefat etti.

Eserleri: "Sıhhat Almanakı (1933)", "Sinir Hastalıkları (1934-36, 2 cilt)", "Keyif Veren Zehirler (1934)", "Eugene, İdiş, Kısır (1935)", "İyi Çocuk Yetiştirme Hakkında İki Konferans", "Öjenik (1939)", "Lepra ile Mücadele (1941)", "Konferanslarım (1942)", "Psychiatria (1944)", "Heroinciler".

URNANŞE (ensi)

URNANŞE  veya "Urnina", milâttan önce  2500 - 2350  yılları arasında Mezopotamya'da hâkimiyeti ele geçiren "Lagaş" sitesinin ilk ensisi. 

1. Ur hanedanına son verdiği anlaşılan Lagaş sitesinin ilk ensisi ve sülâlenin kurucusu Urnanşe, tarihî ve arkeolojik belgeler bırakmıştır. 

Üzerinde kendisinin, vezirinin ve çocuklarının tasviri bulunan bir taş kabartmadaki yazıda: "... Lagaş kralı Gu-ni-du'nun oğlu Urnanşe, tanrı Ningirsu'nun tapınağını kurdu", "... Lagaş şehrinin duvarlarını inşa etti" sözleri vardır. 

Bu belge, Lagaş sitesi ensilerinin kendilerine kral (lugal) unvanını verdiklerini gösterir.

UNUTMABENİ (bitki)

BİR  veya çokyıllık otsu bitki (myosotis), "hodangiller"dendir. 

"Unutmabeni", basit yapraklı akrep kuyruğu şeklinde, toplu kömeç halinde, genellikle mavi, bazen beyaz veya pembe çiçekli küçük otsu bir bitkidir. 

Pek çok türü olan "unutmabeni", bahçelerde akarsuları ve havuzları süslemekte kullanılır. Tohum veya fide ile üretilir.

UNKEİ (heykeltraş)

NARA  asıllı Japon heykeltraş, 1148 yılına doğru doğdu. Nara'nın 1185' de "Tayralar" tarafından yıkılan tapınaklarının onarımına katıldı. "Kamakura" devrindeki heykel rönesansının öncülerindendir. Eserlerinde, bir çeşit gerçekçilik eğilimiyle 8. yy. tarzını yeniden canlandırdı. Unkei, 1225' e doğru öldü. Bazı eserleri; "Todayci'nin Muhafız Kralı (1203)", "Kofukuci Budha'sının Çömezleri (1208)".

Unkei  -  Todayci'nin Muhafız Kralı

REFİ CEVAD ULUNAY (yazar)

TÜRK  yazar, 1890 yılında Şam'da doğdu. Ankara valisi Ali Muhiddin Paşa'nın oğlu. Ortaöğrenimini İstanbul'da Şemsülmaarif adlı özel okulda yaptı. Mektebi Sultanî'yi (Galatasaray lisesi) bitirdi (1909). "Tanin" ve "İkdam" gazetelerinde yazarlığa başladı. "Şehrah" gazetesini yönetti. "Alemdar" gazetesini çıkardı.

Siyasî sebeplerle Sinop, Çorum ve Konya'ya sürüldü. İstanbul'a gelerek gazetesini tekrar çıkarmaya başladı. Millî Mücadele aleyhindeki yazıları yüzünden "Yüzellilikler" listesine alındı ve yurt dışına çıkarıldı (1922). 

1938' de aftan faydalanarak Türkiye'ye döndü. "Yeni Sabah" ve "Milliyet" gazetelerinde fıkra yazarlığı yapan (1953-68), Refi Cevad Ulunay, 1968' de İstanbul'da öldü.

Eserleri : "Köle (1942)", "Enkaz Arasında (roman, 1945)", "Sayılı Fırtınalar (roman, 1958)", "Dağlar Kralı (roman, 1963)", "Bir Başka Âlem (1964)", "İhtişam Diyarı Hindistan (gezi yazısı, 1962)". 

ULUĞ BEĞ (hükümdar)

TÜRK  hükümdarı ve astronomi bilgini (Alaüddevle Mirza Gürkan), 1394 yılında Semerkand'da doğdu. Timur'un torunu, Şahruh'un oğlu. Sarayda özel öğrenim gördü. Çağının öğretim geleneğine uyarak önce dinî bilgileri, sonra mantık ve astronomi konularını öğrendi.

Osmanlılar ile yakın ilişkiler kurdu. Çağının ünlü bilginlerini sarayında toplayan Uluğ Beğ, astronomi ve matematik alanındaki çalışmalarıyla ün kazandı. Eski Yunanlılar'ın ve Araplar'ın gökyüzü gözlemleriyle ilgili eserlerini inceledi ve bazı yanlışları düzeltti. Yıldızların ve ayın hareketlerini gösteren tablolar düzenledi.

Ülkesinde çıkan bazı ayaklanmaları bastırdı. Horasan halkının başına geçerek ayaklanan oğlu Abdüllâtif tarafından 1449' da Horasan'da öldürüldü. 

Yaptığı "zayiçe" kendisinden sonra gelenlerin başvurduğu ana kaynaklardan biri oldu. "Zîc-i Uluğ Beğ (Uluğ Beğ Zayiçesi)" adlı eseri Batı dillerine çevrildi.  

İBRAHİM ETEM ULAGAY (eczacı)

TÜRK  hekim ve eczacı, 1880 yılında İstanbul'da doğdu. Askerî tıbbiyeden hekim yüzbaşı olarak mezun oldu (1903). Aynı yıl kendi adını taşıyan laboratuarı kurdu. Deycke Paşa ile kandaki protein miktarını belirleyen metodu buldu. 

1907' de Hayatî Kimya laboratuarını, Müessesei Hayriye'de (Hıfzıssıha Enstitüsü) gıda tahlil laboratuarı, Haseki hastanesinde kimya tahlil laboratuarı kurdu. İstanbul Tıp fakültesinde, Farmakodinami enstitüsü laboratuar şefliğine getirildi (1909-13).

Haydarpaşa Numune hastanesinde biyokimya laboratuarı kurdu.  1938' den sonra çalışmalarını kendi özel laboratuarında sürdüren İbrahim Etem Ulagay, 1943' de (yaş 63) İstanbul'da vefat etti.