EKREM HAKKI AYVERDİ (mimar-mühendis)

TÜRK  mimar-mühendis, 1899 yılında İstanbul'da doğdu. Vefa lisesini (1915),  Teknik Üniversite Yüksek Mühendislik okulunu bitirdi (1920). 

Önce, İstanbul belediyesinde memur, sonra serbest müteahhit mühendis olarak çalıştı.  İstanbul, Bursa, Edirne'de çok sayıda inşaat, ayrıca tarihî binaların tamirat ve tadilâtını yaptı. 1950' den beri "mimarî tarihi" araştırmaları yapmıştır. 

Bazı Kitapları :  "18. Asırda Lâle (1950)", "Fatih Devri Mimarîsi (1953)", "Fatih Devri Mimarî Eserleri (1953)", "19. Asırda İstanbul Haritası (1958-1978)", "Osmanlı Mimarîsinin İlk Devri (1966)", "Avrupa'da Osmanlı Mimarî Eserleri (1982)".

Çeşitli dergilerde yayınlanmış 80 kadar makalesi vardır. Millî ve manevî değerlere önem veren bir şahsiyet olan Ekrem Hakkı Ayverdi, 1984' de İstanbul'da vefat etti.

HAMİD AYTAÇ (hattat)

TÜRK  hattat, 1891 yılında Diyarbakır'da doğdu. Dedesi de hattattı. Yazıyı, daha ilk öğrenim sıralarında meşk etmeye başladı. Diyarbakır Askerî rüştiyesinde, hoca Vahid Efendi'den "rika" ve jandarma kolağası Ahmed Hilmi Efendi'den "sülüs" yazısı öğrendi. 

Abdüsselâm Efendi'den de ders gördü. Ayrıca ressam Hilmi Efendi'den resim yapmasını öğrendi. 1907' de Sanayii Nefise mektebi "resim ve hat" bölümüne girdi. 1908' de Haseki'de Gülşeni Maarif mektebinde hat ve resim hocalığı yaptı. 

1910' da Harbiye mektebi matbaası hattatlığında bulundu. Hocası, Erkânı Harbiye-i Umumiye başhattatı Mehmed Nazif Efendi'nin vefatı üzerine, onun yerine geçti. Burada 7 sene çalıştı. 1. Dünya savaşı sırasında bu matbaada çalışırken, Berlin Harita dairesine gönderildi. Orada 1 sene çalıştı.

MEHMED ALİ AYNÎ (maarifçi)

TÜRK  maarifçi ve idareci, 1869 yılında Manastır'da (Makedonya) doğdu. Muallimlik, maarif müdürlüğü, mektupçuluk gibi hizmetlerde bulundu. Taiz, Ammare, Lâzkiye, Trablus Şam "mutasarrıflığı", Mamuretul Aziz, Bitlis, Yanya, Trabzon "valiliği" yaptı. 

Dârülfünun İlâhiyat fakültesi "tasavvuf tarihi" müderrisliğine tayin edildi. "Umumî Felsefe" ve "felsefe tarihi" profesörü oldu. Bir ara Medresetül İrşad'da "felsefe" dersleri verdi.

1. Dünya savaşında, "Istılah encümeni" azalığına seçildi. Ankara'da Millî hükümetin kuruluşundan sonra, Tetkikat ve Telifatı İslâmiye heyetinde çalıştı. Harbiye mektebinde "ahlâk felsefesi" ve Harp akademisinde "siyasî tarih" okuttu. Mehmed Ali Aynî, 1945' de İstanbul'da vefat etti.

MARCEL AYMÉ (romancı)

FRANSIZ  roman ve tiyatro yazarı, 1902 yılında Joigny'de doğdu. Birçok roman ve hikâye yazdı :  "Yakacak Odun (1927)", "Adsız Sokak (1930)", şaheseri sayılan "Yeşil Kısrak (1933)", "Gustalin (1938)", "Yasadışı Öküz (1939)", "Duvargeçen (1942)", "Geride (1950)". Sert alaycılığını, belirli bir duyarlıkla bağdaştırır.

Eserlerinin çoğu; katı gerçekçiliği ve güzel diliyle, halk masallarını andırır. Buna karşılık "açık saçıklıkta" aşırılığa vardığı söylenebilir. 

Çağdaş toplumu büyük bir canlılıkla yerdiği eserleri :  "Seyahat (1941)", "Öğrenciler Yolu (1946)", "Uranus (1948)", "Kafa Rahatlığı (1949)", "Bilinmeyenin Çekmeceleri (1960)".

ANDRÉ AYMARD (tarihçi)

FRANSIZ  tarihçi, 1900 yılında Saint-Denis'de doğdu. 1923' de tarih ve coğrafya öğretmeni, 1938' de edebiyat doktoru (tezleri: "Akhaia Konfederasyonu Meclisleri", "Roma ile Akhaia Konfederasyonunun İlk Temasları") oldu.

Yunan medeniyetini çeşitli yönleriyle inceledi ve "Medeniyetlerin Genel Tarihi" adlı yayınları için, Jeannine Auboyer ile beraber "Doğu ve Eski Yunanistan - 1953)" ve "Roma ve İmparatorluğu" adlı eserleri yazdı.

"İlk Medeniyetler - (1950)" adlı eserinin büyük bölümünde düzeltmeler yaptı. Bu eser, kurucularının ölümünden sonra yönetimini üzerine aldığı "Halklar ve Medeniyetler" yayınlarının ilk kitabıdır. André Aymard, 1964' de Oradour-sur-Glane'de öldü.

FAZIL AHMET AYKAÇ (şâir, yazar)

TÜRK  şâir ve yazar, 1884 yılında İstanbul'da doğdu. Orta öğrenimini Gümüşhane rüştiyesinde, Musul idâdîsinde, İstanbul Fransız lisesinde yaptı. Bir süre Sanayii Nefise mektebi, "mimarlık" bölümüne devam etti. Derslerini mektupla takip ettiği Paris Siyasal Bilgiler fakültesini bitirdi.

Celâl Sahir'in yayınladığı "Seyyare" gazetesindeki "başmakaleleri" beğenilerek Dârülmuallimin'e (erkek öğretmen okulu), edebiyat ve felsefe öğretmeni tayin edildi (1910-18). Daha sonra; Sanayii Nefise, İstanbul ve Galatasaray liselerinde 20 seneye yakın öğretmenlik yaptı.

'AYIN TARİHİ' DERGİSİ

ANKARA'da  Başbakanlık Basın-Yayın ve Turizm Genel müdürlüğü tarafından çıkarılmış aylık resimli dergi.

Eylül 1923' den, ağustos 1957' ye kadar, 85+285  sayı çıkarıldı. Dergi, mayıs 1931 ile aralık 1933 tarihleri arası yayınlanmadı.

Ocak 1934 tarihinden sonra, ilk sayıdan başlayarak yeniden yayınlandı. "Ayın Tarihi" dergisinin tam koleksiyonu Millî kütüphanededir.

ŞEVKET SÜREYYA AYDEMİR (yazar)

TÜRK  yazar, iktisatçı, 1897 yılında Edirne'de doğdu. Edirne Muallim mektebini bitirdi (1918). Rusya'ya gitti (1919). Azerbaycan, Dağıstan ve Gürcistan'da bir süre öğretmenlik yaptı. Moskova üniversitesini bitirdi (1924). 

Türkiye'ye döndükten sonra, siyasî faaliyet sebebiyle, Ankara İstiklâl mahkemesince 10 sene hapis cezası aldı (1925). 1,5 sene sonra "genel aftan" yararlandı. 

Devlet hizmetine alındı :  Yüksek ve Teknik Öğretim Umum müdür muavini (1928-30), Ankara Belediyesi İktisat müdürü (1930-36), Ankara Ticaret Lisesi müdürü (1936-38), İktisat Vekâleti Sanayi Tetkik heyeti reisi (1938-47) ve Başbakanlık Yüksek Murakabe Heyeti üyesi (1947-51) olan Şevket Süreyya Aydemir, 1976' da Ankara'da vefat etti.

AYÇİÇEĞİ (bitki)

AYÇİÇEĞİ,  büyük sarı çiçekli, gösterişli otsu bir bitkidir. "Günebakan" ya da "gündöndü" de denilir. Bileşikgiller familyasından (helianthus annuus). Tohumlarından yağ elde etmek için yetiştirilir. 

Çıkartılan sıvı yağ, düşük asitli sarımtrak renklidir. Yaygın olarak kızartmalarda ve yemeklik olarak kullanıldığı gibi; margarin, sabun ve yağlıboya yapımında da kullanılır. Süs bitkisi olarak yetiştirilen türleri de vardır.

Ayçiçeğinin anayurdu Orta Amerika'dır. 16. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa'ya getirilmiş, önce Fransa'da sonra diğer Avrupa ülkelerinde süs bitkisi olarak yetiştirilmiştir.

YENİŞEHİRLİ AVNÎ (şâir)

DİVAN  şâiri (Hüseyin Avnî), 1826 yılında Yenişehir'de (Bursa) doğdu. Fener eşrafından Sıdkî Ebu Bekir Paşa'nın oğludur. Devrinde Avrupalılaşan Türk edebiyatına rağmen "divan tarzı" söyleyişe sadık kaldı ve bu tarz şiirleriyle haklı ve büyük bir şöhret kazandı. 

Öğrenimini memleketinde yaptı, sonra memuriyet hayatına girdi. Bağdat'ta "divan kâtipliği", İstanbul'da "Bidayet mahkemesi" azalığı yaptı. "Mevlevî" tarikatına mensuptu. 1883' de vefat edince, İstanbul, Eyüp'te "Bahariye mevlevîhanesine" defnedilmiştir. 

Türkçe şiirlerinde; Nef 'î, Fuzulî gibi büyük divan şâirlerine hayranlığı hissedilen Avnî, divan tarzı söyleyişin bütün inceliklerini ve tekniğini bilen kuvvetli bir şâirdi. Devrinde, Muallim Naci'den başlayarak, bu tarz şiiri devam ettirmeye çalışan bütün geçmişe bağlı şâirler tarafından ilgi görmüştü.

GEORGES AURİC (bestekâr)

FRANSIZ  bestekâr, 1899 yılında Lodève'de doğdu. Paris konservatuarında, Caussade'ın "kontrpuan" ve "füg" sınıfında ders gördü. Schola Cantorum müzik okulunda, Vincent d'İndy'nin derslerine devam etti. "Altılar grubu"na katıldı.

Eserlerinde; Chabrier, Messager, Satie ve Stravinski'nin etkileri görülür. İlk yazdığı eserlerde, halk sanatının etkisiyle aristokratça zevk birbirine karışmış haldedir (piyano için sonatinler, pastoraller, doğaçlamalar, insan sesi için melodiler; "Les Fâcheux", "Gemiciler", "la Pastorale" gibi baleler).

İkinci grup eserlerinde, daha geniş, güçlü ve üstün bir estetiğe ulaşır (fa tonunda piyano sonatı, "Phèdre" balesi, "Ressam ve Modeli").

Çok sayıda film müziği besteledi : "Ebedî Dönüş", "Güzel ve Çirkin", "Orphée", "Picasso Esrarı", "Lola Montes", "Günaydın Hüzün", "Brahms'ı Sever misiniz", "Clèves Prensesi". En tanınmış melodisini "Kırmızı Değirmen" filmi için besteledi.

'AYDEDE' GAZETESİ

İSTANBUL'da  yayınlanmış haftalık "bîtaraf, hoşsohbet" gazete. 2 ocak 1922  ilâ  1 ekim 1949  tarihleri arasında 125 sayı yayınlandı. 

Başyazarı Refik Hâlid (Karay). Başyazarının, 9 kasım 1922' de "İstiklâl harbine muhalefeti" dolayısıyla Türkiye'den Suriye'ye firarı üzerine 1923 ilâ 1947 yılları arasında gazete çıkmadı.

Millî kütüphanede tam koleksiyonu vardır. 

JANE AUSTEN (romancı)

İNGİLİZ  kadın romancı, 1775 yılında Hampshire, Steventon'da doğdu. Protestan papazı olan babası tarafından yetiştirildi. 1797-98' de iki roman yazdı : 1811' de yayınlanan "Sağduyu ve Duyarlık" ve 1813' de yayınlanan "Gurur ve Önyargı" adlı romanları, üzerinde yazarın ismi olmaksızın basıldı. 

Daha sonraki "Mansfield Park (1814)", "Emma (1816)" ve "Northanger Manastırı (1817)" adlı eserleri de aynı şekilde yazarın ismi konulmadan basılmıştır. 

1817 yılında Winchester'da verem hastalığından öldüğü zaman (yaş 42), ismi pek az kimse tarafından biliniyordu. 

İngiliz orta sınıf insanının yaşayışını ustalıkla anlatan romanları, ancak ölümünden 20 sene sonra büyük bir ün kazandı. Jane Austen, derinliğe inebilen, keskin görüşlü bir psikologdu. Roman kişilerinin karakterlerini büyük bir incelik ve kesinlikle yansıtmıştır. 

AYASOFYA TAMİR MADALYASI

MADALYA  altın, gümüş ve bakırdan yapılmıştır. Sultan Abdülmecid, Reşit Paşa'nın aracılığıyla, Ayasofya'nın esaslı bir biçimde tamir edilmesine karar verdi. 

Bu sıralarda Şeyhülislâm Mekkîzade Mustafa Asım Efendi vârissiz vefat etti. Hazineye geçirilen serveti paraya çevrilerek Ayasofya'nın tamirine tahsis edildi. Bu arada bir de "madalya" çıkartılarak, tamire iştirak maksadıyla para verenlere tahsis edildi. 

Ayasofya'nın tamiri, mimar Gaspare Fossati'nin (d. 1809 - ö. 1883)  nezaretinde 2 sene kadar sürdü. 1849 yılında büyük bir merasimle yeniden ibadete açılarak selâmlık resmi yapıldı.

ÉMİLE AUGİER (tiyatro yazarı)

FRANSIZ  tiyatro yazarı, 1820 yılında Drôme, Valence'de doğdu. Önce Ponsard ile "sağduyu okulu"nun etkisinde kalarak, bir çeşit Yunan taklidi olan "Baldıran (1844)", "Flütçü (1851)" ile konusu Rönesans İtalya'sında geçen "Macera Kadını (1848)" adlı oyunları vardır. Sonra, çağının törelerini yansıtan "Gabrielle (1850)" adlı komedisiyle yolunu buldu.

Tiyatro eserleri iki gruba ayrılır : Örf ve âdet komedileri, sosyal komediler. Birinci grupta yer alan eserler : "Olimpos'un Düğünü (1855)" (kontes olduktan sonra geçmişin özlemini çeken bir saray yosmasını sahneler),  "Yaldızlı Kemer (1855)" (Dumas fils'ten önce para konusunu ele alır), "Yoksul Dişi Aslanlar (1858)" (burjuva toplumundaki fuhşu işler), "Yaman Bir Evlenme (1859)" (zengin evlenmelerini ve gösteriş merakını yerer), "Noter Guérin (1865)" (yerine göre saf yerine göre kurnaz bir taşra noterini inceler), "Madame Caverlet (1876)" (boşanmayı savunur), "Les Fourchambault (1878)" (evlilik dışı çocuklar konusunu işler).

CLAUDE AUGÉ (sözlük yazarı)

FRANSIZ  yayıncı ve sözlük yazarı, 1854 yılında L'İsle-Jourdain'de doğdu. Larousse kitabevine girmek için öğretmenliği bıraktı. 1885' de bu kitabevinin müdürlerinden biri oldu. 

Önce "müzik" eğitimi için açık ve net bir metotla eserler yazmaya başladı. Ortaöğretim için "Tarih Dersleri" ve "Dilbilgisi Dersleri" adıyla kitaplar yazdı (1890-95). Daha çok Pierre Larousse'dan sonra, yetkiyle yönettiği sözlüklerle tanındı :

7  ciltlik "Nouveau Larousse İllustré (1879-1904)", "Dictionnaire Complet İllustré (1889)", "Petit Larousse İllustré (1906)". 1907' de "Larousse Mensuel İllustré"yi kurdu. "Larousse Pour Tous (1907)", "Larousse Universel (1922)", "Nouveau Petit Larousse İllustré (1924)". 

Çalışkan, geniş görüşlü, iradeli ve takipçi bir yazar olan Claude Augé, 1924' de Fontainebleau'da öldü.

KARL AUER (kimyager)

AVUSTURYALI  kimyager, 1858 yılında Viyana'da doğdu. Heidelberg üniversitesinde, Bunsen'den "kimya" öğrendi. "Nadir toprak elementleri" üzerine araştırmalar yaptı. "Seryum" gibi bazı madenleri saf olarak elde etmeyi başardı. 

"Praseodim" ve "neodim"i de ayırdı. Bu elementlerin spektroskopik incelenmesi neticesi, kendi adını taşıyan "toryum oksitli" gömlekleri keşfetti (1895).

"Osmiyum", sonra da "tugsten" telli elektrik ampulü ve "ferroseryum"un yanıcı özellikleri üzerine de çalışmaları olan Karl Auer, 1929' da Kärnten'de Welsbach şatosunda öldü.

JACQUES AUDİBERTİ (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1899 yılında Antibes'de doğdu. Şiirlerinde Mallarmé'nin etkisi görülür. Romanlarında; ilginç lirik, kimi zaman da gülünç istiareler ve benzetme bolluğu içinde gerçek ile hayâl birbirine karışır. 

Şiir ve romanları : "İnsan Soyu (1937)", "Tonlarca Tohum (1941)", "Daima (1944)", "Kale (1935)", "Abraxas (1938)", "Katliam (1942)", "Tanrısalın Dönüşü (1943)", "Marie Dubois (1942)", "Bahçeler ve Irmaklar (1954)". Bu eserlerinde; destan, trajedi, duygululuk veya mizah gibi her tarz ve türü denedi.

Piyesleri : "Quoat, Quoat (1946)", "Kötülük Kol Geziyor (1947)", "Öküzün Karıları ve Kara Bayram (1948)", "Kızoğlan Kız (1950)", "Vücuttaki Karınca (1961)", "La Brigitta (1962)". Dil zenginliği, coşkun hayâl gücü ve her zamanki mizah duygusu bu eserlerinde de yer alır. Hayat ve aşkı yüceltir.

TONY AUBİN (bestekâr)

FRANSIZ  bestekâr ve orkestra şefi, 1907 yılında Paris'de doğdu. Paris konservatuarında, Noël Gallon ile "füg", Paul Dukas ile "kompozisyon" çalıştı. 

1930' da "Actéon" adlı bestesiyle Roma ödülünü kazandı. Eserlerindeki geniş ve dengeli kuruluş Franck ve Dukas'nın etkilerini taşır. Ustalıklı armoni anlayışı ve zarif yazısı onu Fauré ve Ravel'e yaklaştırır. 

Eserleri :  Senfoniler (1935 - 1961), "Tema ve Çeşitlemeler", piyano ve orkestra için sonat, "Amansız Takip" adlı senfonik scherzo, "Danimarka Suiti", Suarès'in eserinden esinlenen "Cressida".

1946' dan beri Paris konservatuarında "kompozisyon" öğretmenliği yapan Tony Aubin, 1981' de Paris'de öldü. 

LOUİS AUBERT (bestekâr)

FRANSIZ  bestekâr, 1877 yılında Paramé'de doğdu. Öğrenimini; Lavignac, Diemer ve Fauré'nin yanında yaptı. Çok genç yaşta "piyanist" oldu. 

1956' da Paris Güzel Sanatlar akademisi üyeliğine seçildi. Louis Aubert, 1968' de Paris'de öldü.

Orkestra eserleri : "Habanera (1919)", "Teklifler", "Şatobrian'ın Mezarı". 

Sahne eserleri : "Mavi Orman (1909)", "Büyülü Gece".

Sinema eseri : "Güzel Helen (1955)".

Çalgı eseri : "Dümen Suları".

Vokal eserler : "Altı Arap Şiiri", "Sonbahar Şafakları".                                    

ESPRİT AUBER (bestekâr)

FRANSIZ  bestekâr, 1782 yılında Caen'de doğdu. Enstitü üyesi (1829), Paris Konservatuarı müdürü (1842), İmparatorluk kilisesi müzik yönetmeni (1857) oldu. 

İngiltere'de ticaret hayatına atıldıktan sonra, türlü çalgılar için "konçertolar" besteledi. Sonra tiyatroya yöneldi. İlk büyük başarısını "Şatolu Çoban Kızı (1820)" ile elde etti. 1823' den sonra, Scribe ile işbirliği yaptı (Leicester). 

Boieldieu'dan sonra, "opera-komik"in son büyük temsilcisidir: "Duvarcı (1825)", "Fra Diavolo (1830)", "Tacın Elmasları (1841)", "Manon Lescaut (1856)" bu türden eserlerdir. 

Şaheserinin "Portici'li Dilsiz Kız (1828)" operası olduğu söylenebilir. Wagner, bu operanın "orkestrasyonuna" ve "korolarına" hayran kalmıştı. Esprit Auber, 1871' de Paris'de öldü.

THÉODORE AUBANEL (şâir)

PROVANS  diliyle yazan Fransız şâir, 1829 yılında Avignon'da doğdu. Yayıncılık yaptı. Provans dilinin yeniden canlandırılması maksadıyla yapılan çalışmalara katıldı, ama 1878' den sonra bu akımdan ayrıldı. 

Eserleri :  "Yarı Açılmış Nar (övgü, ağıt, soneler - 1860)", "Avignon Kızları (şiirler - 1885)", "Günah Ekmeği (oyun)", "Çoban (oyun)".

Başpiskoposluğa "dinsiz" diye ihbar edilince, kilisenin emirlerine boyun eğdi ve "Avignon Kızları (li Fiho d'Avignoun)" adlı eserinin nüshalarından çoğunu yaktı. Théodore Aubanel, 1886' da Avignon'da öldü.

Dr. NEVZAD ATLIĞ (koro şefi)

TÜRK  koro şefi, 1925 yılında Denizli'de doğdu. İstanbul Tıp fakültesini bitirdi. "Röntgen teşhis" ihtisası yaptı. İlk müzik bilgilerini, bestekâr olan babası Nazmi Atlığ'dan öğrendi.

İstanbul radyosunda "Türk musıkîsi şefi", sonra "radyo müdürü", İstanbul konservatuarı "icra heyeti şefi", radyo Küçük "koro şefi", Üniversite korosu "şefi" oldu.

Mesud Cemil'in vefatından beri, İstanbul radyosunda "klâsik koro"yu yönetti. İstanbul konsevatuarında ve radyoda "solfej" ve "repertuar" okuttu. 

1976' da kurulmasına önayak olduğu Devlet Klâsik Türk Müziği korosunun "şefi" oldu. Koro, İstanbul Atatürk Kültür merkezinde düzenli konserler verdi. 

1979' da bir müddet, Ercüment Berker'in görevden çekilmesi üzerine İstanbul Devlet Türk Musıkîsi Konservatuarı "müdürlüğü" yaptı. TRT üyesi seçildi. 1987' de profesör olarak "Devlet Sanatçısı" unvanını aldı. 

CELÂL ATİK (sporcu)

TÜRK  güreşçi (Celâl Doğan) 1918 yılında Yozgat, Gürden köyünde doğdu. Güreşe küçük yaşta "karakucak" ile başladı. 1937' de Ankara'da askerlik yaparken "minder" güreşine çıktı. 

Kısa zamanda büyük varlık gösterdi. Aynı yıl Fin ve Macarlar'la yapılan güreşlerde ay-yıldızlı mayoyu giydi.

1940' da "yarı orta" sıklette "Balkan ikinciliği" kazandı. 1946' da "Avrupa şampiyonluğu"nu kazandıktan sonra, 1948 Londra Olimpiyat oyunlarında "altın madalya" aldı. Yaptığı 6 güreşin 5' ini "tuşla", 1' ini "ittifakla" kazanarak Olimpiyat oyunlarında hemen hiçbir güreşçiye nasip olmayan parlak bir şampiyonluk elde etmişti.

1949' da yine Avrupa birincisiydi, 1950' de Dünya "greko-romen" ikinciliğini aldıktan sonra, 1951' de Dünya "serbest güreş" şampiyonluğunu kazandı. Aynı yıl güreşi bıraktı. 

1956' da Millî Güreş takımının antrenörlüğüne getirildi. Uzun yıllar bu vazifede kalan Celâl Atik, 1979' da Ankara'da vefat etti.

AHMET ATEŞ (ilim adamı)

TÜRK  ilim adamı, 1917 yılında Birecik'te doğdu. 1939' da Edebiyat fakültesini bitirdi. Aynı yıl asistan oldu ve prof. Helmut Ritter'in yanında "Arap-Fars" filolojisi çalışmalarına başladı. 

1953' de "profesör" oldu. "Arap-Fars" filolojilerini yeniden teşkilâtlandırdı, "Şarkiyat" enstitüsünün resmî kuruluşunu sağladı. "İslâm Ansiklopedisi" yazı kurulunda bulundu. Yabancı ilim adamlarıyla beraber "Şark Tetkikleri Cemiyeti"nin kurulmasını sağladı. 

"Sinbadnâme (Muhammed bin Ali-el-Semerkandî - 1948)", "Tercuman-ül-Belaga (Muhammed bin Ömer-el-Raduyanî - 1949)", "Mevlid (Süleyman Çelebi - 1954)", "Cami-üt-Tevarih (Reşidüddin - 1957, 1960 iki cilt)" adlı eserlerle birlikte bazı eski eserleri de Türkçe'ye çevirdi. 

Ahmet Ateş, 1966' da (yaş 49) İstanbul'da vefat etti.

FALİH RIFKI ATAY (gazeteci, yazar)

TÜRK  yazar ve gazeteci, 1894 yılında İstanbul'da doğdu. Rehberi Terakki ilk ve orta kısmını, Mercan idadîsini ve Edebiyat fakültesini bitirdi. "Tanin" gazetesinde yazarlık yaptı (1913). Bir ara, Babıâli ve Dahiliye vekâleti kalemlerinde çalıştı. 

1. Dünya savaşında, yedeksubay olarak Suriye'ye gitti (1914). Cemal Paşa'nın özel kâtipliğini yaptı. Paşa, Bahriye nâzırı olunca, kalemi mahsus müdür muavinliğine getirildi (1918). Çarkçı okulu edebiyat öğretmeni oldu. 

"Akşam" gazetesinde, "Günün Fıkraları" başlığı altında, Millî mücadele karşısında olanları yeren yazılar yazdı. Divanı harbe verildi, İnönü zaferinden sonra kurtuldu. 1922' den sonra, Bolu ve Ankara milletvekilliğinde, "Hâkimiyet-i Milliye", "Milliyet" gazeteleri başyazarlığında bulundu.

İBRAHİM ŞEVKİ ATASAĞUN (hekim)

TÜRK  hekim, 1899 yılında İstanbul'da doğdu. İstanbul Tıp Fakültesi Askerî Tıbbiye bölümünden mezun oldu (1921). Kurtuluş savaşına katıldı. Savaştan sonra, "iç hastalıkları" ihtisası yaptı. 

İstanbul Tıp fakültesinde "hijyen" doçenti sonra, aynı dersin profesörü oldu. Tekrar ordu hizmetine dönerek çeşitli illerin askerî hastanelerinde "iç hastalıkları" uzmanlığı ve başhekimlik yaptı. 1957' de "Tümgeneral" rütbesiyle emekli oldu. 

1961 seçimlerinde, Cumhuriyetçi Köylü Millet partisinden, Cumhuriyet Senatosu Nevşehir üyeliğine seçildi. Daha sonra Adalet partisine geçti. 2 Aralık 1965' den itibaren senato başkanlığı ve  Cumhurbaşkanı vekilliği yaptı. İbrahim Şevki Atasağun, 1984' de Ankara'da vefat etti.

Bakteriyoloji tekniği, difteri, kızıl, tetanos, tüberküloz aşıları ve korunma tedbirleri hakkında kitapları vardır. 

BEDROS HERONİMOS ATAMYAN (tiyatrocu)

TÜRK  tiyatro oyuncusu, 1849 yılında İstanbul'da doğdu. Ankaralı bir Ermeni ailedendir. Shakespeare'i oyunlarıyla en iyi şekilde tanıttı. Bu eserleri oynamadan evvel, olayların geçtiği yere gidip o havanın içine girmek için çabaladığı söylenir. Adolf Talasso adlı bir yazar ondan övgüyle bahseder.

Sahne hayatına, 1863' de Konak otelinin yerindeki "Şark tiyatrosunda" başladı ve 5 sene Ermenice temsiller verdi. Güllü Agop'un "Osmanlı tiyatrosu"na girdi. "Fasulyacıyan" trupunda çalıştı. Tiflis'de (Gürcistan); "Othello", "Hamlet" ve "Kral Lear"i oynadı (1879).

NURULLAH ATAÇ (yazar)

TÜRK  deneme yazarı ve eleştirmen, 1898 yılında İstanbul'da doğdu. "Hammer"i dilimize çeviren Atâ Bey'in oğlu. Galatasaray lisesini bitirdi. Bir süre Edebiyat fakültesine devam etti. 

Nişantaşı lisesinde Fransızca okutarak öğretmenlik hayatına başladı. Ticaret bakanlığında çalıştı (1925-26). İstanbul, Adana ve Ankara'da 1945' e kadar öğretmenlik yaptı. Gazi Eğitim enstitüsünde "Batı Edebiyatı" dersleri okuttu. 

Emekli olana kadar "Cumhurbaşkanlığı mütercimi" olarak kaldı. Nurullah Ataç. 1957' de Ankara'da vefat etti.

Eserleri : "Mitoloji (1932)", "Günlerin Getirdiği (1946, 1957)", "Karalama Defteri (1952)", "Sözden Söze (1952)", "Ararken (1954)", "Diyelim (1954)", "Söz Arasında (1957)", "Okuruma Mektuplar (1958)", "Günce (1960)", "Prospero ile Caliban (1961)", "Söyleşiler (1964)".

GALİP ATAÇ (hekim)

TÜRK  hekim, yazar, 1880 yılında İstanbul'da doğdu. "Hammer"i dilimize çeviren Atâ Bey'in büyük oğlu. Fransa, Montpellier Tıp fakültesinde "sinir ve iç hastalıkları" mütehassısı oldu. İstanbul Tıp fakültesinde görev aldı. 

1. Dünya savaşında, Medine, Amman ve Şam hastanelerinde "başhekimlik" yaptı. 1918 Mondros mütarekesinden sonra, İstanbul Tıp fakültesinde "tıp tarihi" okuttu. Hudut ve Sahiller sıhhiye müdürü, Haydarpaşa hastanesi "başhekimi" oldu. 

"Vakit", "Ulus" gazetelerinde ve dergilerde, çeşitli konularda yazılar yayınladı. Ankara radyosu redaksiyon şefliği sırasında, "Evin Saati" ve "Posta Kutusu" gibi çok ilgi uyandıran programlar hazırladı. "Evin Saati" konuşmalarını kitap olarak yayınladı.

REŞİT SAFFET ATABİNEN (tarihçi, yazar)

TÜRK  yazar ve tarihçi, 1884 yılında İstanbul'da doğdu. Kadıköy Saint-Joseph lisesini, Paris Siyasal Bilgiler fakültesini bitirdi (1902). "İnhisar"da tercümanlık, "Levant Herald" gazetesinde yazarlık yaptı.

Bükreş, Washington, Madrid, Tahran büyükelçiliklerinde "başkâtip" ve "müsteşar" olarak görevlendirildi (1906). Maliye Vekâleti "özel kalem müdürü", Şûrayı Devlet üyesi, Lozan konferansı "genel kâtibi" (1922), Memaliki Şarkıye Fransız bankası "müşaviri" oldu (1923).

1927-32 yılları arası iki kez milletvekili seçildi. İstanbul ve Paris'de yayınlanan bazı gazetelerde çalıştı. Kurduğu "Türk Turing Otomobil Kulübü" başkanıydı. Harf inkılâbına paralel olarak rakam inkılâbını, 24 Mayıs 1928  tarihli önergesiyle kabul ettirdi. 

"Economiste d'Orient" adlı dergiyi çıkardı. Fransızca yazılmış bazı eserleri, Türkçe çeşitli broşürleriyle "Osmanlı Tarih-i Mali Dersleri (1913)", "Türklük ve Türkçülük İzleri (1931)" gibi kitapları vardır. Reşit Saffet Atabinen, 1965' de İstanbul'da vefat etti. 

TAYYARZÂDE ATÂ BEY (tarihçi)

OSMANLI  devlet adamı ve tarihçi (Ahmed Atâullah), 1810 yılında İstanbul'da doğdu. 1825' de 2. Mahmud, kendisini "Enderun"a aldı ve "Hasekiler" koğuşuna yazıldı, "süvari onbaşısı" oldu. 2. Mahmud'un İstanbul içindeki gezileri sırasında yanında bir süre "muhafızlık" yaptı. 

1828' de Okmeydanı tekkesinde kabza kavradı ve 700 adıma yakın ok attı. 1834' de saraydan ayrıldı. Bir süre dolaştıktan sonra, Dârı Şûrayı Askerî'ye "yazıcı" tayin edildi. Sonra Girit'te, vali Mustafa Nailî Paşa'nın "divan kâtipliği"ni yaptı. 

1843' de "serasker mektupçusu" oldu. 1848' de İstanbul Orduyu Hümayunu "muhasebeciliğine" tayin edildi. Bu arada özel bir görevle Tunus ve Trablus'a gönderildi. Çeşitli yerlerde "mutasarrıflık" yaptı. Hiçbir vazifede uzun müddet kalamadı.

FRANCİS WİLLİAM ASTON (fizikçi)

İNGİLİZ  fizikçi, 1877 yılında Harborne'da doğdu. Birmingham ve Cambridge üniversitelerinde öğrencilik, 1909' da Birmingham üniversitesinde asistanlık, sonra da Cambridge'de profesörlük yaptı. 

Başlangıçtaki çalışmalarını, "genleşmiş gaz içinde boşalma" olayını incelemeye ayırdı. Neon gazı üzerine bir araştırmasında "izotopların varlığı"nı keşfetti.

1. Dünya savaşı sırasında araştırmalarına ara verdi. Bu süre içinde, "teknik asistan" olarak çalıştı ve özellikle meteorolojik faktörlerin uçaklar üzerinde etkisini inceledi.

MUSTAFA ASLIER (grafik sanatçısı)

TÜRK  ilustrasyon ve gravür sanatçısı, litograf, 1926 yılında Kırcaali'de (Bulgaristan) doğdu. Resim öğrenimini Ankara Gazi Eğitim enstitüsünde yaptı. 

Münih Grafik Sanatlar akademisi ve Stuttgart Grafik Sanatlar Yüksek okulunda çalıştı. 

Devlet Tatbikî Güzel Sanatlar Yüksek okulunda "grafik bölüm başkanlığı" yaptı. Yurtiçi ve yurtdışı sergilere katıldı. Kişisel sergilerini açtı.

1985' de Güzel Sanatlar Akademisi'nde profesör ünvanı alarak dekan oldu. Mustafa Aslıer, 2015' de İstanbul'da vefat etti.

Eserleri, İstanbul Resim ve Heykel müzesinde, Amerika'da "Ben and Abby Grey Foundation"da, yerli ve yabancı özel koleksiyonlardadır.

ÂSAF DERVİŞ PAŞA (hekim)

TÜRK  doğum ve kadın hastalıkları hekimi, 1868 yılında İstanbul'da doğdu. Askerî Tıbbiye'den mezun olduktan kısa bir süre sonra "tabur hekimi" olarak Yemen ve Trablus'a gönderildi.

Bu görevlerden dönüşünde, Tıbbiye muallim muavini oldu. 1896' da 4 arkadaşıyla beraber, Mektep nazırı Zeki Paşa tarafından Almanya'ya gönderildi. Berlin'de Olshausen'in yanında 5 sene çalıştı. 

Dönüşünde, Gülhane'nin yeni kurulmuş olan "doğum ve kadın hastalıkları" muallimliğine tayin edildi. 1909' a kadar Gülhane'de çalıştı ve aynı yıl kurulan Tıp fakültesi "emrazı nisaiye" muallimliğine getirildi.

SÜLEYMAN ÂSAF BEY (gazeteci, şâir)

TÜRK  gazeteci ve şâir, 1841 yılında Bağdat'da doğdu. Bursa valisi Ahmed İzzet Paşa'nın oğlu ve Rumeli valisi Koca Hakkı Paşa'nın torunu. Soyunda, Sokullu Mehmed Paşa'ya kadar çıkan ünlü vezirler vardır.

Özel öğrenim gördü. Sadaret Mektubî kaleminde, babasının vali bulunduğu illerde; "mektupçu", "muavin" ve "mümeyyiz" olarak vazife aldı.

İstanbul'a dönünce, "Basiret", "Tarik" ve "Vakit" gazetelerinde yazılar yazdı. Hürriyet hakkındaki yazıları ve davranışlarından ötürü uzun süre sürgünde kaldı. 

"Ali Suavi" olayıyla ilgili görüldüğü için, 3 sene "kalebentlik" cezasıyla Sakız Adası'na gönderildi. Mahkûmiyeti bittikten sonra İzmir'de oturdu. 1908 Meşrutiyet'inden sonra, İstanbul'a döndü. 

Şiirleri heyecanlı, üslûbu sâdedir. Süleyman Âsaf Bey, 1913' de İstanbul'da vefat etti.

RAHMİ ARTEMİZ (heykeltraş)

TÜRK  heykeltraş, 1911 yılında Manastır'da doğdu. İstanbul Güzel Sanatlar akademisinde; İbrahim Çallı ve Nazmi Ziya atölyelerinde resme çalıştı.

Sonra "heykel" bölümüne geçti. Mahir Tomruk, Nijad Sirel ve Rudolf Belling'in yanında çalıştı. 

Uşak'ta, İstanbul Radyoevinde, Kuleli Askerî Lisesinde "Atatürk" büstleri, İstanbul Yüksek Deniz Ticaret okulu ve Haydarpaşa lisesinde; "Hamit Naci" ve "Saffet Şav" büstleri, Kırklareli'nde "Atatürk Anıtı" vardır.

ANTONİN ARTAUD (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1896 yılında Marsilya'da doğdu. Sinir buhranlarıyla geçen bir gençlikten sonra, "gerçeküstücü" gruba katıldı. "Bulanıklığın Orta Yeri (1925)" ve "Sinir-Ölçer (1927)" adlı şiir kitaplarını çıkardı. 

Tiyatro oyuncusu olarak; Ch. Dullin, G. Pitoeff ve L. Jouvet ile beraber çalıştı. "Zulüm Tiyatrosu Bildirisi (1932)" adlı eseri yayınladı, fakat piyeslerini halk tutmadı. 

Meksika (1936-37) ve İrlanda'ya yaptığı gezilerden sonra, 1946' ya kadar tımarhanede kalan Antonin Artaud, 1948' de Ivry-sur-Seine'de öldü.

Açık görüşü ve ateşli coşkunluğu, bütün eserlerinde kendini gösterir :  "Héliogabale veya Taçlı Anarşist (1934)", "Tiyatro ve Sureti (1938)", "Rodez'den Mektuplar (1946)", "Van Gogh, Toplumun İntihar Edeni (1947)", "Kabbale'ye Karşı Mektup (1949)", "Ateş-Şeytan'ın Hayatı ve Ölümü (1953)".

SADRİ MAKSUDî ARSAL (tarihçi)

TÜRK  tarihçi, 1880 yılında Kazan'da Taşsu kasabasında doğdu. İlk ve orta öğrenimini Rus okullarında yaptı. Paris Hukuk fakültesini bitirdi (1906).  2. ve 3. Rus parlamentosunda (Duma), Kazan Türkleri'ni temsil etti.

1917 Rus ihtilâlinden sonra Kazan bölgesinde, muhtar Türk devletinde milletvekili ve "Millî İrade" başkanı seçilerek İdil-Ural devletinin ilk cumhurbaşkanı oldu. 

1918' de Bolşevikler, bu teşkilâtı kaldırınca, Finlandiya'ya, oradan da Paris'e gitti. 1923-25 yıllarında, Sorbonne'a bağlı "Islav Ülkeleri Enstitüsü"nde, Orta Asya Türk tarihiyle ilgili dersler verdi.

SVANTE ARRHENİUS (fizikçi)

İSVEÇLİ  fizikçi ve kimyacı, 1859 yılında Uppsala yakınında Wyk'de doğdu. Öğrenimine Uppsala'da başladı, Stockholm'da devam etti. Daha sonra, burslu olarak çeşitli Alman üniversitelerinde derslere girdi.  

Stockholm üniversitesinde önce fizik profesörü sonra rektör oldu (1897). 1902' de "Nobel Enstitüsü" müdürlüğüne getirildi. 

En çok "elektrolitlerin iyonlaşması" teorisiyle tanınır. Bu teori, elektrolizin fizik kanunlarını ve maden eriyiklerinde "Raoult kanunları"na göre beliren aykırılıkların anlaşılmasını kolaylaştırdı. Bundan da elektrolitlerin kimyevî özelliklerini açıklayan "iyonlar teorisi" doğdu.

ARNOLD MATTHEW (şâir)

İNGİLİZ  şâir ve tenkitçi, 1822 yılında Staines yakınında, Laleham'de doğdu. Thomas Arnold'un oğlu. Rugby ve Oxford'da okudu. 1843' de büyük şiir ödülünü Oxford'da kazandı. 1851' de Millî Eğitim müfettişliğine, 1857' de Oxford üniversitesi edebiyat profesörlüğüne atandı. 

"A."  imzasıyla iki şiir derlemesi yayınladı :  "Yoldan Çıkmış Zevk Düşkünü ve Başka Şiirler (1849)", "Empedokles Etna'da (1852)". 

1853' de gerçek adıyla yeni bir şiir kitabı çıkardı : "Poems". 1858' de önsözünde Yunan trajedisinin ilkelerini açıkladığı "Merope" trajedisini, 1861' de "Homeros"un nasıl çevrilmesi gerektiğini inceleyen "On Translating Homer: Last Words"ü yayınladı.

NEİL ARMSTRONG (astronot)

AMERİKALI  astronot ve "aya ilk ayak basan insan",  1930 yılında Ohio, Wapakoneta'da doğdu. 16 yaşında "pilotluk" brövesi aldı. 1949-52 yılları arası  Amerika Deniz kuvvetlerinde pilotluk yaptı ve Kore savaşlarına katıldı.  

1955' de Purdue üniversitesinin "Havacılık mühendisliği" bölümünden "Fen lisans" diplomasıyla mezun olduktan sonra, öğrenimine Güney Kaliforniya üniversitesinde devam etti.

1955-62 yıllarında, "deneme pilotu" olarak, X-15 roket uçaklarıyla, 6400 km/h hızla 60 km yüksekliğe kadar çıktı. 1962' de Amerika Uzay Bilimleri enstitüsü tarafından verilen "Octave Chanute" ödülünü aldı.  Aynı yıl ordudan ayrılınca, "ilk sivil astronot" seçildi.

LUDWİG JOACHİM ARNİM (şâir, romancı)

ALMAN  şâir ve romancı, (Achim von Arnim), 1781 yılında Berlin'de doğdu. Prusyalı soylu bir taşra ailesinin çocuğu. Şiirli bir dille yazdığı romanlarıyla tanındı. 

Eserlerinde, hayâle ve şaşırtıcılığa önemli bir yer verdi :  "Kontes Dolores'in Yoksulluğu, Zenginliği, Günahı ve Pişmanlığı (1810)", "Mısırlı İsabella (1812-18)", "Krallığın Bekçileri (1817)".

Clemens Brentano ile beraber Alman halk şarkılarını, "Çocuğun Sihirli Borusu (1806-08)" başlığı altında topladı. Gerek bu derleme, gerek Brentano ile beraber kurduğu ve sonra, "Avutucu Yalnızlık" adıyla yeniden yayınladığı, "Yalnızlığa Çekilenlerin Dergisi (1808)", 19. yy. Alman şiirini etkiledi. 

Eşi Elisabeth Brentano (Bettina) da sosyal incelemelerde bulunan bir yazar olan Ludwig Joachim Arnim, 1831' de Wiepersdorf'da öldü.

LOUİS ARMSTRONG (müzisyen)

AMERİKALI  trompetçi, şarkıcı ve caz orkestrası şefi, 1900 yılında New Orleans'da doğdu. Çocukluğu sıkıntı içinde geçti. Sonradan New Orleans'ın en iyi müzikçilerinden biri oldu. Dixie Bell ile birçok turneye çıktı (1920-22). 

Fletcher Henderson, 1924' de onu New York'a çağırdı. Daha 1925' lerde caz çevrelerinde başı çeken biri olarak kabul ediliyordu. New Orleans geleneğiyle yoğurulmuş olmasına rağmen klâsik cazın babası sayılır.

Yorulmak bilmez bir sanatçı olan Armstrong, 1957, 1958, 1960, 1961 Newport festivallerine katıldı. Özellikle Doğu Avrupa'da 1965' de resitaller verdi. 

1961' de Duke Ellington ile işbirliği yaptı. Ayrıca birçok filmde de oynadı : "Newport'da Caz (1958)", "Beş Kuruş Versene (1959)", "Paris Blues (1960)", "Altın Trompet (1962)" vd. 

Eserleri ve etkisiyle caz tarihinin önemli bir kişisi olan Louis Armstrong, 1971' de New York'da öldü.

MARCEL ARLAND (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1899 yılında Varennes-sur-Amance'da doğdu. Önce öğretmendi. Çeşitli roman, masal ve hikâyeler yazdı.

Bunların başlıcaları : "Monique (1926)", "Acı Çeken Ruhlar (1927)", "Düzen (1929)", "Su ve Ateş (1956)", "Soluk Soluğa (1960)", "Büyük Af (1965)".

Arland, titiz bir yazardır :  "Canlılar (1934)", "Bağışlama (1941)" gibi hikâyeleri ve "Size Yazıyorum (1960-63)" adlı samimî denemelerinde üstün bir anlatıma ulaşır.

"Modern Resmin Kroniği (1949)", "Fransız Şiiri Antolojisi (1941)" ve "Fransız Nesri (1951)" adlı tenkitler de yayınladı. 

J. Paulhan ile Nouvelle Revue Française'in müdürlüğünü paylaşan Marcel Arland, 1986' da Sauveur-sur-École'de öldü.

LUDOVİCO ARİOSTO (şâir)

İTALYAN  şâir, 1474 yılında Reccio Emilia'da doğdu. Soylu bir ailedendi. Ercole I d'Este'nin hizmetinde olan babası ölünce, 9 kardeşine bakabilmek için Ercole I 'in kardinal oğlunun hizmetine girdi (1503). 

Kardinalin Canossa valisi, elçisi, habercisi, yol ve savaş arkadaşı oldu. "Satire" adlı eserinde, durumundan şikâyetçidir. Buda başpiskoposluğuna tayin edilen kardinal ile Macaristan'a gitmedi.

Yeni Este dükü Alfonso'nun hizmetine girdi ve Garfagnana valisi oldu. Özlediği "sessiz" hayata 1525 yılında kavuştu ve Ferrara'da karısıyla beraber yaşadı.

TRABZONLU ÂRİFÎ (şâir)

DİVAN  şâiri ve mutasavvıf, (doğum yılı ?). Bursa'da "müderrislik", İzmir ve Kahire'de "kadılık" yaptı. 

"Bayramî" tarikatına girdi. Bilgili ve şiirlerinde ilminin izleri görülen bir şâirdi. Bu yüzden kendisine; "Ârifî", "Maruf Çelebi" gibi unvanlar verilmişti.

Pâdişah 3. Murad adına "Reşehat Tercümesi"ni yazdı. Bir de "Kaside-i Bürde Şerhi" vardır. 

Trabzonlu Ârifî, 1583 yılında Kahire'de vefat etti.

YAKOVAKİ RONO ARİSTİDİ PAŞA (hekim)

RUM  asıllı Osmanlı hekim (D. 1836 - Ö. 1900 ?). 1858 yılında "binbaşı" rütbesiyle Tıbbiye'yi bitirdi. Cerrahî muallim yardımcılığına tayin edildi.

Sonra, "küçük cerrahî" ve "cerrahî" ameliyat hocası oldu. 

Klinik hocasıyken kullandığı ameliyathane, Demirkapı'daki (İstanbul, Sirkeci) Askerî Tıp mektebinin hamamıydı. 

HACI ÂRİF BEY (bestekâr)

TÜRK  mûsıkîsinin en büyük şarkı bestekârlarından, 1831 yılında İstanbul'da doğdu. Eyüp Şer-i mahkemesi kâtibi Ebubekir Efendi'nin oğlu. İlkokulda sesinin güzelliğiyle dikkat çekti. 

Zekâi Dede'den, Eyubî Mehmed Bey'den, İsmail Dede Efendi'den, Hâşim Bey'den eser meşketti. İyi mûsıkî ve nota bilgisi olmamakla beraber, binlerce eseri ezberledi ve gençlik yıllarından başlayarak pek parlak şarkılarıyla dikkati çekti.

13 yaşında Muzıka-yı Hümayun'a girdi. 20 yaşında Sultan Mecid'e "mabeynci" oldu. Sarayın Çerkes câriyelerinden üç kızla evlendi (Çeşmidilber, Zülfinigâr, Nigârnîk hanımlar). "Mabeyncilik" ve "serhanendelik" yaptı.

Hacca gitti. İran şahı tarafından Tahran sarayına davet edildiyse de, padişah izin vermedi. Hacı (Mehmed) Ârif Bey, 1884' de vefat etti, İstanbul, Beşiktaş'da "Yahya Efendi" dergâhına defnedildi.

ÂRİF PAŞA (ressam)

TÜRK  ressam, 1808 yılında İstanbul'da doğdu. Kapıçuhadarı İsmail Rıfat Efendi'nin oğlu. Önce Defterdarlık kaleminde bulundu, sonra yeniçeriliğin kaldırıldığı tarihte askerlik mesleğine geçti, "müşirlik" rütbesine kadar yükseldi (1854).

Atina, Üsküp, Kosova, Edirne ve daha birçok yerde vazifeyle bulunduğu sırada "resim" ile de ilgilendi. İlk ressamlarımız arasında şöhret yapan Ârif Paşa'nın "Mecmua-i Tesavir-i Osmaniye" adlı üç ciltlik bir eseri vardır. 

Kitabın 1. cildini Türkçe olarak, Şinasi'nin "Tasvir-i Efkâr" matbaasında, 2. ve 3. cildini de Fransızca olarak resimleriyle beraber Paris'de bastırdı (1862). 

Kitap, devlet teşkilâtında çalışan ressamları anlatmaktadır. İçinde 16 pafta ve suluboya resim vardır. Ârif Paşa, eserin önsözünde; bu kitabı yazmak için 40 sene çalıştığını, çeşitli kitap ve kıyafetleri incelediğini söyler. 

Askerî müzedeki yeniçeri devrinin ileri gelenleriyle, onların kıyafetlerini gösteren mankenleri, Türk müzelerinin kurucusu Ahmed Fethi Paşa'nın emriyle Viyana'da yaptırdı. Ressam Ârif Paşa, 1865 yılında İstanbul'da vefat etti.