MAURİCE BARRÈS (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1862 yılında Vosges, Charmes'da doğdu. 1883' de Paris'e gitti. 1888-91 yıllarında "Benlik Kültü" başlığı altında topladığı, benlik ve bireyciliği dile getiren üçlüsünü yayınladı :  "Barbarların Bakışları Altında", "Özgür Bir Adam", "Bérénice'in Bahçesi".

Siyasete girerek Nancy'den milletvekili seçildi. Hiçbir toplum baskısı tanımayan bireyciliğin yeni bir belirtisi diyebileceğimiz "Kanunların Düşmanı (1893)" sonra, "ateşli ideolojiler" derlemesi olan "Kan, Şehvet ve Ölüm Üzerine (1894)" adlı eseri yayınlandı. 

İspanya ve İtalya'ya yaptığı gezilerle hayâl gücünü zenginleştirdi. Bireyciliği, özellikle Jules Soury'nin etkisiyle milliyetçilik ve gelenekçiliğe dönüştü. Yine bir üçlü olan "Millî Enerji Romanı"nda, Fransa'nın birliğinin bozulmasına isyan eder:  "Köksüzler (1897)", "Askere Çağrı (1900)", "Onların Yüzü (1902)". 

BERTRAND FRANÇOİS BARRÊME (matematikçi)

FRANSIZ  matematikçi, 1640 yılında Lyon'da doğdu. Paris'de matematik okuttu. Basit bir aritmetik el kitabı olan "Çözümlü Problemler"in yayınlanması (1682) ile tanındı. 

Faizlerin hesaplanması, yabancı paralar, kambiyo vb. hakkında benzeri el kitapları da vardır. 

Bertrand François Barrême, 1703' de Paris'de öldü.

HENRY BARRAUD (bestekâr)

FRANSIZ  bestekâr, 1900 yılında Bordeaux'da doğdu. Fransız Radyo-Televizyonu program müdürü oldu (1944-65).

Eserleri : "Numance (trajik opera)", "Farce de Maître Pathelin (komik opera)", "Astrolog (bale)".

Senfonik eserler :  "Oda Konçertosu (1935)", "Piyano Konçertosu (1939)", "Lânetlenmiş Bir Şâir İçin Hayâller (1954)". 

Ses için eserler, oda müziği, dinî müzik (Masum Azizlerin Gizemi - 1946, Te Deum -1955, Lavinia Operası -1961), yaylılar için "Sinfonia (1955)", üçüncü senfoni (1957), "Descartes Rapsodisi (1961)", "Dionysos Rapsodisi (1962)".

İki de kitap yazmıştır : "Berlioz" ve bir estetik incelemesi olan "Fransa ve Batı Müziği". Henry Barraud, 1997' de Saint-Maurice'de öldü.

MİCHEL BARON (tiyatrocu)

FRANSIZ  tiyatrocu ve oyun yazarı (Michel Boyron), 1653 yılında Paris'de doğdu. 12 yaşında öksüz kaldı. "Veliahtın Küçük Komedyenleri" topluluğuna, sonra da Molière'in tiyatrosuna girdi (1670) ve burada parladı. "Psyché" oyununda "Cupidon", "Tite et Bérénice" oyununda "Domitien" rolünü oynadı.

1672' de "Alceste" oyununda Molière'in dublörü oldu. Molière'in ölümü üzerine, "Hotel de Bourgogne"a geçti ve "İphigénie" oyununda "Achille", "Phèdre" oyununda "Hippolyte" rollerini canlandırdı. 

Yazdığı komediler : "Aşkta Talihli Adam (1680)", "Yosma ile Namuslu Geçinen Kadın (1687)".

Ayrıca; Terentius'dan "Andria" ve "Adelphae"yi manzum olarak çevirerek sahneye koydu. Michel Baron, 1729' da Paris'de öldü.

PİO BAROJA (yazar)

İSPANYOL  yazar, 1872 yılında San Sebastian'da doğdu. Kısa bir süre "hekimlik" yaptıktan sonra edebiyata yöneldi. İlk eserleri doğduğu bölgeyle ilgilidir. 

"Bask Toprağı" adlı roman trilogyası :  "Aizgorri Evi (1900)", "Labraz Beyi (1903)", "Maceracı Zalacain (1909)" den meydana gelmiştir. 

Bir başka ünlü trilogyasında, sosyal töre ve geleneklerle mücadele eden şamatacı maceracıları sahneye çıkardı :  "Arama", "Kötü Ot", "Pembe Şafak".

Başkahramanı "Sylvestre Paradox" olan seri eserlerinde anarşik romantizme tutkuyla bağlı bir kişilik oluşturdu. Sayısı 20' ye varan son romanları (1918-1935) "Bir Eylem Adamının Hâtıraları" adı altında toplandı. Bu eser, onun dinamik kişiliğiyle gerçeğe karşı duyduğu tutkuyu dile getirir. 

Kendi neslinin en iyi hikâye anlatıcısıydı. Kilise aleyhtarı ve Nietzsche taraftarı olan Pio Baroja, 1956' da Madrid'de öldü.

MAURİCE BARİNG (yazar)

İNGİLİZ  yazar, 1874 yılında Londra'da doğdu. Lord Revelstoke'un 4. oğlu. Eton'da ve Trinity college'de okudu (Cambridge). 1898' den 1904' e kadar diplomatik vazifelerde bulundu. 1904' den 1. Dünya savaşına kadar gazetecilik yaptı. 

Tiyatro oyunları, sanat incelemeleri, eleştiri denemeleri (Punch and Judy - 1924), bir anı kitabı (Kukla Oyunları - 1922) ve Rusya üstüne eserler yazdı. Daha çok romancı olarak tanındı.

Romanları :  "Geçerken (1921)", "Gözden Kaçmış (1922)", "Üçgen (1923)". Daha sonra "C (1924)" ve "Kedi Beşiği (1925)" adlı, kozmopolit ve incelmiş bir toplumu ele alan 2 uzun roman yayınladı. Asıl ününü, daha kısa ve kusursuz bir roman olan "Daphne Adeane (1926)" ile kazandı. 

Son eserleri :  "Rahatsız Edici Hâtıra (1928)", "Dikişsiz Ceket (1929)", "Robert Peckham (1930)", "Cuma Çalışması (1933)", "Dulwich'li Yalnız Kadın (1934)". Maurice Baring, 1945' de İskoçya, Beauly'de öldü.

HENRİ BARBUSSE (yazar)

FRANSIZ  roman yazarı, 1873 yılında Asnières'de doğdu. Şâir Catulle Mendès'in damadı. Önce gazetecilik yaptı, şiirler ve gerçekçi romanlar : "Cehennem (1908)" yazdı. 

1. Dünya savaşına katıldı. Kendisine Goncourt ödülünü kazandıran, aynı zamanda sert tepkiler uyandıran "Ateş (1916)" adlı romanını yayınladı. 

"Enternasyonalizm"i benimseyerek, komünizmi öven eserler yazmaya başladı :  "Aydınlık (1919)", "Zincirlemeler (1925)", "Lénine (1934)", "Staline (1935)". Sık sık Rusya'ya giden Henri Barbusse, 1935' de Moskova'da öldü.

EUGEN BARBU (yazar)

ROMANYALI  yazar, 1924 yılında Bükreş'de doğdu. Bükreş üniversitesi edebiyat fakültesini bitirdi.  "Luceafarul" dergisi başyazarıydı. Hikâyeler; "Üç Eyerli Altın Bisiklet (1956)" ve romanlar; "Onbir (1956)" yazdı.

Eserlerinde spor dünyasını çizer veya Bükreş banliyösü ile Romanya köylerinin yaşantısını anlatır : "Boşalma (1957)", "Pazar Yemeği (1962)", "Yaratma (1964)".

Birkaç film senaryosu da yazan Eugen Barbu, 1993' de Bükreş'de öldü.

JULES BARBEY D'AUREVİLLY (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1808 yılında Saint-Sauveur-le-Vicomte'da doğdu. Eski rejim geleneklerine bağlı bir ailede yetişti. Orta öğrenimini Paris, Stanislas kolejinde, hukuk tahsilini Caen'de yaptı.

Önce 1933' de, sonra yerleşmek üzere 1937' de Paris'e geldi. Oldukça hareketli ve züppece bir hayat sürdü. Edebî çevrelere girerek gazeteciliğe ve edebiyatçılığa başladı. Bu arada "d'Aurevilly" adını da aldı. 

1841' de Katolikliğe döndü, ama Montanusçuluğu ve toplumsal tutuculuğu şiddetle savunması, yeni inançlarına rağmen, aşırılıktan vazgeçmediğini gösterdi. 45 yıllık edebî hayatında farklı konularda birçok eser yazan Jules Barbey d'Aurevilly, 1889' da Paris'de öldü. 

 Eserleri :  "Dandicilik ve G. Brummel Üzerine (biyografi denemeleri - 1845)", "Yaşlı bir Metres (roman - 1851)", "Büyülenmiş Kadın (roman - 1854)", "Des Touches Şövalyesi (roman - 1864)", "Evli Bir Rahip (roman - 1865)", "Adsız Bir Hikâye (1862)", "Şeytanlı Hikâyeler (1874)". 1860 ve 1909 yılları arasında yayınlanmış 20 cilt tutarında edebiyat ve tiyatro incelemeleri vardır. 

SAMUEL BARBER (bestekâr)

AMERİKALI  bestekâr, 1910 yılında Pennsylvania, West Chester'da doğdu. Öğrenimini Curtis İnstitute'ta yaptı. 1931' den başlayarak, Amerikan müziğinde gittikçe önem kazanan bir yeri oldu.

Türlü çalgılar, insan sesi, koro ve orkestra (Kierkegaard için Dualar -1954) için besteler yaptı. "Yeni-romantikler" arasında sayılmasına karşılık, öncü unsurlara başvurmaktan da geri kalmadı. 

Klâsik anlayışı yansıtan keman konçertosundan (1940), karşıt ritimli ve aşırı çoktonlu "Medea Suiti"ne, atonal sistemi uyguladığı piyano sonatına (1948) kadar, eserleri devamlı bir gelişim gösterdi. Samuel Barber, 1981' de New-York'da öldü.

Son eserleri :  "Vnessa Operası (1958)", "Briç Partisi (1959)". 

Senfonik eserler : "Medea'nın Meditasyonu ve İntikam Dansı (1955)", "İsa'nın Doğduğu Gün (1961)".

Oda müziği :  "Yaz Müziği (1956)", "Notturno (piyano için - 1959)", "Anılar (dört el piyano için)", "Geçici Melodiler (1951)", "10 Keşiş Şarkısı (1953)".

THÉODORE DE BANVİLLE (şâir)

FRANSIZ  şâir ve yazar, 1823 yılında Moulins'de doğdu. "Sanat sanat içindir" görüşünü, 1830 yılının büyük tutkularına üstün tutan 2. romantik kuşağı temsil eder. "Heykel Sütunlar (1842)" ve "Sarkıtlar (1846)" adlı eserlerden sonra, "Tuhaf Kasideler (1857)" ile bu edebî okulun şaheserini verdi. 

Daha sonra, "Paris'ten Çizgiler, Hayattan Sahneler (1859)", "Diana Ormanda (1863)" ve "Nérine'in Dolapları (1864)" adlı manzum komediler yazdı. "Les Camées Parisiennes (1866-73)" dizisinde bazı çağdaş kişileri canlandırmaya çalıştı. 

"Gringoire (1866)" adını taşıyan kısa komediden, "Yeni Tuhaf Kasideler (1869)" ve "Florise (1870)" adlı manzum komediden sonra "Fransız Şiiri Üzerine Küçük İnceleme (1872)" yayınladı. Bu eserinde kılı kırk yaran ve yapmacığa kaçan özentili bir nazım teorisini ortaya koydu. Bu nazım biçimi, 15. yy. retorikçilerinin şiirlerindeki zengin kafiye ve ritm ustalığını akla getirmektedir.

MATTEO BANDELLO (hikâyeci)

İTALYAN  hikâyeci, 1485 yılına doğru Tortona, Castelnuovo Scrivia'da doğdu. Keşiş, diplomat, asker ve saray adamı oldu. 50 yaşında, prenses Lucrezia di Gonzaga'nın eğitmenliğini yaptı. Onu platonik bir aşkla sevdi. 

Avrupa'nın büyük bir kısmını ve İtalya'nın tamamını dolaştı. Ömrünün son yıllarını, Fransa'nın Guyenne bölgesinde, Bassens şehrinde geçirdi. Orada, koruyucusu Cesare Fregoso'nun dul eşinin çevresinde, gerçek bir İtalyan sarayı ortamı meydana gelmişti. 

1550' de Agen piskoposu seçilince huzura kavuştu, "Hikâyeler" derlemesini yazdı. Bu eserin ilk 3 cildi 1554' de Lucca'da, son cildiyse 1573' de Lyon'da yayınlandı. Bu hikâyelerin dili her zaman saf değildir, bazen lâubalileşir, ama ifadesi canlıdır. Rönesans döneminin şatafatlı, güleryüzlü, bazen de zorlu İtalyan toplumunu büyük bir başarıyla yansıtır. 

1561' de Agen'de ölen Matteo Bandello'nun hikâyeleri; Shakespeare'in "Romeo ile Juliet",  Musset'nin "Barberine" oyunlarına kaynak oldu. 

JEAN-LOUİS GUEZ DE BALZAC (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1597 yılına doğru Angoulême'de doğdu. Öğrenimini Cizvit okulunda yaptı. Hollanda'yı gezdi, sonra İtalya'ya geçti. Roma'da büyük yankı uyandıran mektuplarını kaleme aldı.

1622' de memleketine döndü, 1654' de ölümüne kadar Charente'daki malikhanesinde yaşadı. 1624' de yayınlanan ilk mektuplar derlemesi, tüm Avrupa'da olağanüstü başarı kazandı. 

1631' de "Hükümdar"ı yayınladı. Sorbonne bu eseri "yasak kitaplar" arasına koydu. "Hristiyan Sokrates (1652)" başlıklı kitabı, ahlâk ve din üzerine derin bir incelemedir. "Görüşmeler (1657)" ve şaheseri sayılan "Aristippos (1658)", ölümünden sonra yayınlandı. 

JACQUES BALMAT (rehber)

FRANSIZ  rehber, 1762 yılında Chamonix'de doğdu. Dr. Paccard ile beraber  7 Ağustos 1786' da ilk defa, Avrupa'nın en yüksek tepesi olan Mont Blanc'a çıkmayı başardı. 

Alexandre Dumas, bu konuyla ilgili hikâyelerinde, Mont Blanc'a çıkışta önemli rol oynayan kişi olarak Balmat'yı gösterir. Dr. Paccard'ın da en az Balmat kadar rolü olduğu kabul edilmiştir. 

Jacques Balmat, 1834' de Sixt vâdisinde (Sixt-Fer-à-Cheval), değerli maden yatakları ararken kayboldu.  

MİCHAEL BALİNT (hekim)

MACAR  asıllı ruh hastalıkları hekimi, 1896 yılında Budapeşte'de doğdu. Berlin Organik Kimya enstitüsünde (1921-22), sonra Budapeşte üniversitesinde "asistan" oldu.

1926' dan 1939' a kadar, önce asistanlığını, sonra da müdürlüğünü yaptığı Budapeşte Psikanaliz enstitüsünde psikanaliz uyguladı. 

İngiltere'ye geçince, özellikle Londra'da (Tavistock Clinic, Üniversity College Hospital) ruh hastalıkları hekimliği yaptı. 

Psikanaliz incelemeleri onu, insan ilişkilerinin gelişmesinde "ilk aşk" adını verdiği çok ilkel bir duygunun varlığını iddiaya götürdü. "Temel hata" kavramını, ruh hastalıklarının meydana gelmesinde önemli bir etken olarak ele aldı. 

JAMES MARK BALDWİN (psikolog)

AMERİKALI  psikolog ve sosyolog, 1861 yılında Columbia'da (Güney Carolina) doğdu. 1913' den sonra birçok Avrupa kurumlarında ders verdi. "American Psychological Association"un kurucusudur. 

Uluslararası psikoloji kongrelerinde önemli rol oynadı ve bu kongrelerden birine 1909' dan 1913' e kadar başkanlık etti. 1918 ve 1919' da Fransa'da Hautes Etudes Sociales'de ders verdi. Çalışmaları "psikofizyoloji"nin ilerlemesine katkıda bulundu:

"Çocukta ve Irkta Zihin Gelişmesi (1896)", "Felsefe ve Psikoloji Lûgatı (1901-05)", "Gelişme ve Tekâmül (1903)", "Fert ve Cemiyet (1910)", "Psikoloji Tarihi (1913)". James Mark Baldwin, 1934' de Paris'de öldü.

LEV SAMOYLOVİÇ ROSENBERG (ressam)

RUS  ressam ve dekoratör (Léon Bakst), 1866 yılında Petersburg'da doğdu. Önce Moskova, sonra Paris Güzel Sanatlar okulunda okudu (1893). 

Tiyatro dekorlarını gerçekçilikten uzak olarak yenileyen Rus sanatçıları arasında yer aldı. Sanatında Doğu sanatının etkisi vardır. 

1909 ile 1921 yılları arası, Sergey Diaghilev'in "Rus Baleleri" için hazırladığı dekorlar çok ünlüdür. "Şehrazat" için yaptığı dekor ve kostümler (1910), "Rus Baleleri" üslûbunun belli başlı örneklerindendir. 

Lev Samoyloviç Rosenberg (Léon Bakst), 1924' de Paris'de öldü.

MİLİ ALEKSEYEVİÇ BALAKİREV (bestekâr)

RUS  bestekâr, 1837 yılında Nijni-Novgorod'da doğdu. Kendi kendini yetiştirdi. Rus müziğinin en güçlü kişilerindendir. "Beşler Grubu"nu kurdu. 

Rus müziği, Balakirev'in etkisiyle, halk müziği, Glinka ve romantik dönem bestecilerine karşı duyulan hayranlık üzerine kuruldu. 

Titizlikle bestelediği eserlerinde; İslâvlar'dan ve Doğu'dan esinlendi. Mili Alekseyeviç Balakirev, 1910' da Petersburg'da öldü. 

Eserleri :  Scherzo'lar, noktürnler, valsler, "İslamey (1868)", bir piyano sonatı, 2 senfoni, "İspanyol Uvertürü", 2 senfonik şiir (Rusya ve Tamar), Kral Lear için sahne müziği v.b.

sir SAMUEL WHİTE BAKER (gezgin)

İNGİLİZ  gezgin, 1821 yılında Londra'da doğdu. 1864' de, Yukarı Nil bölgelerine yaptığı geziler sırasında nehrin, Victoria gölünden çıktıktan sonra içinden geçtiği Albert gölünü keşfetti.

Daha sonra, 1873' e kadar, Hıdiv İsmail Paşa (Osmanlı Mısır valisi) tarafından Mısır Sudan'ında, esir zenci ticaretini önlemekle vazifelendirildi.

Sir Samuel White Baker, 1893' de Devonshire, Sanford Orleigh'de öldü. 

ALEXANDER BAİN (filozof)

İSKOÇYALI  filozof, 1818 yılında Aberdeen'de doğdu. Aberdeen kolejinde burslu olarak okudu. 1860' dan 1880' e kadar, Aberdeen üniversitesinde mantık ve İngiliz edebiyatı okuttu. 1876' da "Mind" dergisini kurdu. İngiliz pozitivist okuluna bağlıdır. 

Psikoloji, fizyoloji ve patoloji alanındaki buluşlardan yararlandı. Beynin kendiliğinden çalışması üzerinde durarak, "çağrışımcılık"ı diriltmeye çalıştı. Psikofizyolojiye, Stuart Mill'in "birlikte değişimler" yöntemini uyguladı:

Kanın beyne etkisi, zekâ ile beyin ağırlığı arasındaki bağlantı, akmadde ile bozmadde arasındaki işlev farkı, beynin etki-tepki süresinin ölçülmesi vb. Bununla beraber felsefede "idealizme" bağlı kaldı. Alexander Bain, 1903' de Aberdeen'de öldü.

Başlıca eserleri :  "Duyular ve Zekâ (1855)", "Heyecanlar ve İrade (1859)", "Karakter'in İncelenmesi (1861)", "Dedüktif ve İndüktif Mantık (1870)", "Ruh ve Beden (1873)", "Bilim Olarak Eğitim (1879)". Otobiyografisi 1907' de yayınlandı. 

BENJAMİN BAİLLAUD (astronom)

FRANSIZ  astronom, 1848 yılında Chalon-sur-Saône'da doğdu. Önce Toulouse (1879-1907), sonra Paris rasathanesini yönetti (1908-25). 

1887' de bir gök haritası hazırlanması için çalışanların başında gelir. Uluslararası saat bürosunun kurulmasına (1910), ilk defa radyo ile meridyen tespitine, Uluslararası İlmî birliğin (1919) ve Uluslararası astronomi birliğinin kurulmasına büyük ölçüde yardımı oldu ve bu kurumun başkanlığını da yaptı (1919-22).

Benjamin Baillaud, 1934' de Toulouse'da öldü.

JEAN ANTOİNE DE BAİF (şâir)

FRANSIZ  şâir, 1532 yılında Venedik'te doğdu. Lazare de Baif'in evlilik dışı oğlu. Dorat'nın öğrencisiydi. La Pléiade'a (7 şâirden oluşan edebî grup) katıldı. 

1570' de bestekâr Thibault de Courville ile beraber bir müzik ve şiir akademisi kurdu. Bu kurum sonraları 3. Henry tarafından "Saray Akademisi" haline getirildi. 

Eserleri :  Petrarca'nın etkisinde yazdığı "Melina'nın Aşkları (1552)" ve "Francine'in Aşkı (1555)". Plautus'un, Miles Gloriosus'dan uyguladığı "Yiğit" adlı komedi. 

Martial'ın etkisi altında yazdığı "Eğlencelik (1573)" ve "Taklitler, Hikmetler ve Atasözleri (1576)". Bu son eserdeki özdeyişli şiirleriyle büyük bir yenilik getirmiştir. Bilgin yanı, şâirliğinden daha ağırdır. Vezin bakımından başarılı buluşları oldu. 

Fransız imlâsında, fonetik bakımdan reform yapmak istediyse de başarılı olamadı. Jean Antoine de Baif, 1589' da Paris'de öldü.

JENS BAGGESEN (yazar)

DANİMARKALI   yazar, 1764 yılında Korsör'de doğdu. Yazı hayatına "Gülünç Hikâyeler (1785)" ile başladı. Uzun süre bu türde yazdı. "Labirentler (1792-93)" adlı gezi notlarında romantizmi müjdeler.

Danimarka romantik okulunun şefi Oehlenschläger'in üslûbuna özendi ve bu maksatla "Nurettin'den Alâettin'e" adlı manzum bir mektup yazdı. "Knud Sjoellandsfar'ın Şiirleri"nde yurt sevgisini dile getirdi. 

Uzun müddet yurt dışında dolaştı. 1800-11 yılları arası Paris'de, 1811-13 arası Kiel'de (Almanya) kaldıktan sonra, yurda dönünce, Oehlenschläger ile açık açık çatışmaya başladı. "Movagaardlı Thora" adlı destan (1814-16 yarım kalmıştır) ile "Şiir Üzerine Mektuplar (1814)"ı yayınladı. 

1820' de tekrar Paris'e gitti. Orada zorluklarla karşılaştı. 1826' da dönüşte Hamburg'da öldü. Jens Baggesen, Danimarka edebiyatında; klâsisizmle romantizmin, akılla duygunun birbiriyle çatıştığı bir dönemi temsil eder.

ADOLF VON BAEYER (kimyager)

ALMAN  kimyager, 1835 yılında Berlin'de doğdu. Bunsen ile Kekule'nin öğrencisi oldu. Strasburg ve Münih üniversitelerinde profesörlük yaptı. 

Organik kimya uzmanı olarak önce "üre" ile "kakodil"in karışımları üzerinde araştırmalar yaptı. Sonra, 1871' de "ftalein"i keşfetti. 1880' de "indigo sentezi"ni gerçekleştirdi. 

1905' de Kimya Nobel ödülünü kazandı. 1910' da Fransız İlimler Akademisi'ne üye seçilen Adolf von Baeyer, 1917' de Bavyera, Starnberg'de öldü.

ROGER BACON (filozof, bilgin)

İNGİLİZ  filozof ve bilgin, 1214 yılında Somerset, İlchester'de doğdu. "Doctor Admirabilis" diye tanınırdı. Paris'e gitmeden evvel öğrenimini Oxford'da yaptığı söylenir. 1236 - 1251 yılları arası Paris'de kaldı. Fransisken tarikatına girdikten sonra, Aristoteles'in eserlerini yorumladı. Bu arada 1247' den sonra kendini ilmî incelemelere verdi.

1251' de Oxford'a dönerek; "De Speculis", "De Mirabili Potestate Artis et Naturae", "Metaphysica", "De Multiplicatione Specierum", "De Computo Naturali" adlı kitapları yazdı. 1257' de ders vermesi yasaklanınca, Paris'e döndü.

1265' de papa olan koruyucusu 4. Clemens, kendisinden eserlerinin bir kopyasını istedi. Bacon, o devrin bilginlerini ele alan "Communia Naturalium" adlı eserini hazırlamaya başladı ise de, bunu yarıda bırakarak, "Opus Majus (1267-68)"u yazdı. Bu eseri, "De Multiplicatione Specierum", "Opus Minus", ve "Opus Tertium" adlı kitaplarla beraber papa'ya gönderdi.

İNGEBORG BACHMANN (edebiyatçı)

AVUSTURYALI  kadın edebiyatçı, 1926 yılında Klagenfurt'ta doğdu. Yazılarında, Heidegger'in ve 2. Dünya savaşında edindiği tecrübelerin etkisi görülür. 

Lirik derlemeleri :  "Saatlere Bölünmüş Zaman (1953)", "Yerler ve Âhenk (1955)", "Büyük Ayının Çağrısı (1956)".

Hikâyeleri :  "Otuzuncu Yıl (1961)".

Radyofonik oyunları :  "Ağustos Böcekleri (1955)", "Manhattan'ın Yüce Tanrısı (1958)".

Bale özetleri :  "Budala (1954)".

İngeborg Bachmann, 1973' de (yaş 47) İtalya'da, evinde geçirdiği bir kaza neticesinde öldü.

GASTON BACHELARD (filozof)

FRANSIZ  filozof, 1884 yılında Bar-sur-Aube'da doğdu. Dijon Edebiyat fakültesinde (1930-40), sonra Sorbonne'da tarih ve bilim felsefesi okuttu. "Genel felsefe", "bilim felsefesi" ve "genel psikanaliz" üzerine pek çok eser yazdı. 1955' de Ahlâkî ve Siyasî İlimler akademisi üyesi olan  Gaston Bachelard, 1962' de Paris'de öldü.

Eserleri :  "Göreliliğin Tümevarımsal Değeri (1929)", "Sürenin Diyalektiği (1933)", "Yeni İlim Kafası (1934)", "Ateşin Psikanalizi (1937)", "İlim Kafasının Oluşumu (1938)", "Su ve Düşler (1940)", "Hava ve Düşler (1942)", "İradenin Düşleri ve Toprak (1945)", "Dinginliğin Düşleri ve Toprak (1945)", "Uygulamalı Akılcılık (1949)", "Çağdaş Fiziğin Akılcı Eylemi (1951)", "Uzayın Şiirselliği (1958)", "Düşün Şiirselliği (1960)", "Bir Mumun Alevi (1961)".

FRANZ BABİNGER (türkolog)

ALMAN  türkolog ve tarihçi, 1891 yılında Weiden'de doğdu. Würzburg ve Münih'de "islâm sanatı tarihi" okudu. 

"Hindoloji" ve "semitik filolojisi"nde doktora yaptı (1914). Aynı yıl Türkiye'ye geldi ve Türk ordusunda çeşitli cephelerde vazife aldı.

Berlin üniversitesinde "islâm ilimleri" doçenti, sonra da profesörü oldu (1924). Naziler görevine son verince (1933), misafir profesör olarak Bükreş ve Yaş şehirlerinde (Romanya) kaldı (1943). 

1947' de Münih'de, "yakındoğu tarih ve kültürü" ile "türkoloji" enstitülerinin başına getirildi.

Türk tarihi, kültür tarihi ve edebiyat tarihi sahasında yazdığı eser ve makalelerinden başlıcaları :  "18. yüzyılda İstanbul'da Kitapçılık (1919)", "Şeyh Bedreddin (1912)", "Hans Dernschwams'ın 1553-1555 İstanbul ve Küçük Asya'ya Bir Seyahatinin Ruznâmesi (1923)", "Oruc'un İlk Osmanlı Devrine Ait Vakayinâmesi (1925)",

ZAHİRÜDDİN MUHAMMED BÂBUR (devlet kurucu)

HİNDİSTAN'da  büyük Müslüman-Türk devletinin kurucusu, 1483 yılında Fergana'da doğdu. Timur'un 5. göbekten torunudur. Annesi, Cengiz'in soyundan Kutlug Nigâr hanımdır. Fergana emîri olan babası Ömer Şeyh'in vefatından sonra tahta geçti (1494).

Saltanatının başlangıcından itibaren; amcası Sultan Ahmed, dayısı Mahmud Han ve Özbek hanı Muhammed Şeybanî ile uzun mücadeleler yaptı. Sonunda, emrindeki çok az bir kuvvetle Hindikuş'u geçerek Kâbil'i zaptetti (1504). Böylece Babur, Afganistan'ın yüksek ve sarp bölgesinde yeni devletini kurdu.

Kâbil'e yerleştikten sonra Hint seferlerine başladı. Sind kıyılarına kadar ilerledi, bazı Afgan kabilelerini cezalandırdı (1505). Horasan'da kışlamak istediyse de, Kâbil'de çıkan isyan sebebiyle geri döndü (1506). Şeybanî Han'ın öldürülmesinden sonra, metbu tanıdığı Safevîler'in yardımıyla Semerkand ve Buhara'ya girdi (1511).

JOSEPH BABİNSKİ (hekim)

POLONYA  asıllı hekim, 1857 yılında Paris'de doğdu. Paris hastanelerinde hekimlik yaptı (1890). Özellikle, "sinir sistemi hastalıkları" üzerindeki çalışmalarıyla tanınır. 

Beyin ve omuriliğin organik hastalıklarını nevrozlardan ayırmaya yarayan birçok belirti keşfetti. En önemli çalışmaları; refleksler, beyincik fizyopatolojisi, kafatasını basınçtan kurtarma ameliyatı, tabes hastalığı, pil akımından doğan baş dönmesiyle ilgilidir.

"İsteri" hakkındaki görüşleri değiştirdi. İsteriyi, telkinle meydana gelebilen ve giderilebilen olaylar olarak niteledi. Joseph Babinski, 1932' de Paris'de öldü.

BABANZÂDE MUSTAFA ZİHNİ PAŞA (idareci)

TÜRK  idareci ve fikir adamı, 1848 yılında Süleymaniye'de (Irak) doğdu. Midhat Paşa'ın Bağdat valiliği zamanında "mühürdarlık" yaparak idare hayatına girdi. 

Irak, Yemen, Doğu Anadolu, Şam Trablus'u, Antalya, Bolu'da mutasarrıflık, Yanya, Adana, Hicaz'da valilik yaptı. 

Yanya'da iken, Balkan harbine yakın günlerde sadarete yolladığı bir mesajda; "harbe girilmemesini çünkü Osmanlı ordusunun durumunun memleketi zafere ulaştırmaya uygun olmadığını" bildirdi. Bu ikaz iktidarın hiç hoşuna gitmedi.

Latin harflerini kullanmak isteyen Arnavutlar'a karşı İttihat hükümeti tarafından askerî sevkiyat yapıldığı ve Kuzey Arnavutluk ateş içinde kıvrandığı sırada, Güney Yanya'da vali olarak bulunan Mustafa Zihni Paşa; "latin harflerinin kullanılmasına engel olmayacağını" ilgililere bildirdi. Bu bildiriyle ateş güneye sıçramadı.

BABA TAHİR (gazeteci)

TÜRK  gazeteci ve yazar, 1864 yılında doğdu (doğum yeri ?). "Mutlakiyet" devrinin jurnalcilerinden (jurnalci: kişi hakkında gizli kötüleme yazısı gönderen). "Malûmat" ve "Servet" dergilerini çıkardı. 

Matbaasında, o devirde yasak sayılan evrakı basıp, "Mısır'dan geliyor" diye  2. Abdülhamid'e gönderdi. İtalya'dan hakkâk getirerek taklit nişan ve beratlarını basıp Avrupalılar'a sattı. 

Bunları öğrenen 2. Abdülhamid, Baba Tahir'i İstanbul'dan sürdürdü. 2. Meşrutiyet'te affedilerek geri döndü. Baba Tahir, 1909' da İstanbul'da (yaş 45) vefat etti.

HÜSEYİN ŞÜKRÜ BABAN (iktisatçı)

TÜRK  iktisat profesörü ve gazeteci, 1890 yılında Bağdat'ta doğdu. Galatasaray lisesinde, Paris Hukuk fakültesinde ve Siyasî İlimler okulunda okudu. 

İlk vazifesini, Matbuat Genel müdürlüğünde aldı. Kısa bir süre sonra, Mısır Fevkalâde Komiserliği sekreteri olarak Kahire'ye gitti. Orada misyon şefliği yaptı.

1. Dünya savaşı başlarken, İngilizler tarafından Mısır'dan çıkarıldı. "Brest-Litovsk" barışından sonra, Moskova'ya gönderilen heyetle beraber savaş sonuna kadar orada kaldı (1918). "Mütareke"den sonra, kısa bir süre Dahiliye Nezareti özel kalem müdürlüğünde bulundu. 

İstanbul'da "Tercümanı Hakikat" gazetesinin 1944' e kadar sahip ve başyazarlığını yaptı. 1926' da Mülkiye Mektebi İktisat Doktrinleri ve Sosyal Ekonomi kürsülerine seçimle geldi ve 6 yıl müdürlük yaptı. 1,5 yıl da Ankara Yüksek Tedrisat Genel müdürlüğünde görev aldı.

CİHAD BABAN (gazeteci)

TÜRK  gazeteci, 1911 yılında İstanbul'da doğdu. Galatasaray lisesini, İstanbul Hukuk fakültesini bitirdi (1934). 

Son Posta, Doğu (Erzurum), Yeni Sabah, Cumhuriyet, Tasviriefkâr, Tercüman, Ulus gazetelerinde, muhabirlikten başyazarlığa kadar çeşitli vazifelerde bulundu, kurucu ve ortak oldu. 

1946, 1950, 1954 seçimlerinde Demokrat Parti'den milletvekili seçildi. Kurucu meclis üyesi, Millî Birlik iktidarının Basın Yayın ve Turizm bakanı (1960-61), ve Cumhuriyet Halk Partisi milletvekili oldu (1961-65).

Yayınlanan kitapları :  "Hitler ve Nasyonal Sosyalizm (1933)", "Yüzyılın Büyük Kavgası Çin-Rus Anlaşmazlığı (1968)", "Adenauer (1968)", "Ho-Şi-Minh (1968)", "Politika Galerisi (1970)", "İsa Öncesinden Günümüze Kadar Çin Tarihi (1983)".

Bazı roman ve biyografiler de tercüme eden Cihad Baban, 1984' de Ankara'da vefat etti. 

JOSE MARTİNEZ RUİZ AZORİN (yazar)

İSPANYOL  yazar, 1874 yılında Monovar'da doğdu. Eserleri :  "Don Kişot'un Yolu", "İrade (1902)", "Küçük Bir Filozofun İtirafları (1906)", "Castilla (1912)", "Don Juan (1924)", "Şafak Sökmeyen Ada (1944)".

Bütün romantik unsurları bir yana bırakarak, İspanya'nın gerçek ruhunu, ilginç tiplerini göstermeye çalıştı. Eleştiri denemeleri, ince zevkini, ustalığını ortaya koyar :  "Klâsikler ve Modernler (1913)", "Edebî Değerler (1913)", "Racine ve Moliére (1925)".

Son eserlerinde, insanın iç dünyasını inceler (Felix Vargas). Eleştirilerini, romanlarını ve hikâyelerini bir araya getirdi :  "Obras Completas (1947 - 1954)". Jose Martinez Ruiz Azorin, 1967' de Madrid'de öldü.

AZMÎ PİR AHMED (şâir)

DİVAN  şâiri ve bilgin, İstanbul'da doğdu (doğum yılı ?). Kınalızâde'den okudu. Rusçuk, Edirne ve İstanbul'da "müderrislik" yaptı. Kıbrıs adası "teftiş memuru" oldu. Şehzâde 3. Mehmed'e hocalık etti.

Hüseyin Vâiz'in "Ahlâk-ı Muhsinî" adlı eserini, bazı bölümlerini kısaltıp, bazı bölümlerine ilâveler yaparak "Enis-ül Ârifin" adıyla Türkçe'ye çevirdi. 

Fars şâiri Hoca Muhammed Assar'ın "Mihr-ü Müşteri" adlı mesnevîsinin ancak bir kısmını Türkçe'ye çevirebildi. Azmî Pir Ahmed, 1582' de vefat etti. "Azmî" divan edebiyatında birçok şâirin ortak adıdır. 

ŞEYH AZİZÎ (şâir)

TEKKE  şâiri, (halvetî, şeyh). Doğum yılı ?.

İlâhîlerine "mecmualarda" rastlanır. 

Bunların bazıları bestelenmiş ve meşhur olmuştur. 

Şeyh Azizî, 1594' de vefat etti. 

"Azizî", bazı divan şâirlerinin ortak adıdır. 

Resim, Ali Emirî kütüphanesinden (İstanbul).

AZİZ EFENDİ (hattat)

TÜRK  hattat, 1871 yılında Trabzon, Maçka'da doğdu (Mehmed Abdülaziz). Hattatlar arasında; "Aziz Efendi" veya "Aziz Rifaî" diye tanınırdı. Küçük yaşta İstanbul'a geldi. Sıbyan mektebinde iken yazıya olan istidadıyla dikkati çekti.

Hattat bakkal Ârif Efendi ile reisülhattatin Muhsinzâde Abdullah Bey'den "sülüs" ve "nesih" yazılarını öğrendi. 1896' da "icazetnâme" aldı. "Tâlik" yazıyı da Karinâbâdlı Hasan Hüsnü Efendi ile çalıştı.

Medresetülkuzat ve Mahmudiye merkez rüştiyesinde yazı hocalığı yaptı. Meşihat dairesinde, tâlik yazı çalıştırdığı sırada, yazısının güzelliğinden dolayı 4. dereceden "mecidî nişanı" ve "mahrec" payesini kazandı. 

Bu dairede memurluğu sırasında, Mısır kralı Fuat'ın daveti üzerine 1927' de, bir "Kur'an" yazmak üzere 1 yıl izinle Kahire'ye gitti. Yazdığı Kur'an'ın tezhibini de kendisi yaptı.

MEDENÎ AZİZ EFENDİ (bestekâr)

TÜRK  musıkî hocası, bestekâr ve hanende, 1842 yılında Medine'de doğdu. Bu yüzden, "Medineli" mânâsına gelen Medenî lâkabıyla meşhur oldu. Fakir bir din adamının oğludur. 

9  yaşında İstanbul'a geldi. Feriye sarayına kapılandı. Hâfız oldu. Kazasker Mustafa İzzet Efendi, sonra Lâtif Ağa'dan musıkî öğrendi. Sesinin güzelliğiyle dikkat çekti. 20  yaşında padişahın ikinci imamı oldu. 

Mısır'a gidip geldi. Birtakım vazifelerde, öğretmenliklerde, müfettişlik ve müdürlüklerde bulundu. Tanbur, ud, lavta ve piyano çalardı. Musıkî hocası ve hanende olarak büyük ün yapmıştı. Medenî Aziz Efendi, 1895' de İstanbul'da vefat etti.

Bir "ısfahan" beste dışında; ilâhî, semaî, beste ve kâr formlarında bestelediği parçalardan hiç biri zamanımıza gelmemiştir. Elimizde 43 şarkısı vardır. Bazı şarkıları, özellikle "hüzzam" makamında olanı çok güzeldir. 

AZİZ İDRİS BEY (hekim)

OSMANLI  hekim (Kırımlı Aziz Bey), 1840 yılında İstanbul'da doğdu. Babası Kırımlı olduğu için bu lâkap ile meşhurdu. 1867' de Mektebi Tıbbiyei Mülkiyei Şahane'ye müdür oldu. Burada; "hikmeti tabiiye", "tıbbî kimya", "umumî emraz" ve "iç hastalıkları" derslerini okuttu.

Bazı arkadaşlarıyla Eyüp'te, Beşirağa medresesinde "Cemiyyeti Tıbbîyei Osmaniye" adlı bir dernek kurdu. 1873' de bu derneğin genel sekreterliğini, 1 yıl sonra da başkanlığını yaptı.

"Hilâli Ahmer" (Kızılay) cemiyetine temsilci seçildi. 1877' de bu cemiyetin başkanı oldu. Tıbbiye'de derslerin Türkçe verilmesini sağladı. Sonra, Askerî tıbbiyede de dersler Türkçe verildi (1871). 

"Kimya-yı Tıbbî (1869 -1873)", "Emrazı Umumiyye (1873)" adlı ders kitaplarından başka, "Lûgat-ı Tıbbî" adlı tercüme eseri de vardır. Ayrıca, "Mecmuai Fünun"a birçok makale yazan Aziz İdris Bey, 1878' (yaş 38) de İstanbul'da vefat etti.

EKREM HAKKI AYVERDİ (mimar-mühendis)

TÜRK  mimar-mühendis, 1899 yılında İstanbul'da doğdu. Vefa lisesini (1915),  Teknik Üniversite Yüksek Mühendislik okulunu bitirdi (1920). 

Önce, İstanbul belediyesinde memur, sonra serbest müteahhit mühendis olarak çalıştı.  İstanbul, Bursa, Edirne'de çok sayıda inşaat, ayrıca tarihî binaların tamirat ve tadilâtını yaptı. 1950' den beri "mimarî tarihi" araştırmaları yapmıştır. 

Bazı Kitapları :  "18. Asırda Lâle (1950)", "Fatih Devri Mimarîsi (1953)", "Fatih Devri Mimarî Eserleri (1953)", "19. Asırda İstanbul Haritası (1958-1978)", "Osmanlı Mimarîsinin İlk Devri (1966)", "Avrupa'da Osmanlı Mimarî Eserleri (1982)".

Çeşitli dergilerde yayınlanmış 80 kadar makalesi vardır. Millî ve manevî değerlere önem veren bir şahsiyet olan Ekrem Hakkı Ayverdi, 1984' de İstanbul'da vefat etti.

HAMİD AYTAÇ (hattat)

TÜRK  hattat, 1891 yılında Diyarbakır'da doğdu. Dedesi de hattattı. Yazıyı, daha ilk öğrenim sıralarında meşk etmeye başladı. Diyarbakır Askerî rüştiyesinde, hoca Vahid Efendi'den "rika" ve jandarma kolağası Ahmed Hilmi Efendi'den "sülüs" yazısı öğrendi. 

Abdüsselâm Efendi'den de ders gördü. Ayrıca ressam Hilmi Efendi'den resim yapmasını öğrendi. 1907' de Sanayii Nefise mektebi "resim ve hat" bölümüne girdi. 1908' de Haseki'de Gülşeni Maarif mektebinde hat ve resim hocalığı yaptı. 

1910' da Harbiye mektebi matbaası hattatlığında bulundu. Hocası, Erkânı Harbiye-i Umumiye başhattatı Mehmed Nazif Efendi'nin vefatı üzerine, onun yerine geçti. Burada 7 sene çalıştı. 1. Dünya savaşı sırasında bu matbaada çalışırken, Berlin Harita dairesine gönderildi. Orada 1 sene çalıştı.

MEHMED ALİ AYNÎ (maarifçi)

TÜRK  maarifçi ve idareci, 1869 yılında Manastır'da (Makedonya) doğdu. Muallimlik, maarif müdürlüğü, mektupçuluk gibi hizmetlerde bulundu. Taiz, Ammare, Lâzkiye, Trablus Şam "mutasarrıflığı", Mamuretul Aziz, Bitlis, Yanya, Trabzon "valiliği" yaptı. 

Dârülfünun İlâhiyat fakültesi "tasavvuf tarihi" müderrisliğine tayin edildi. "Umumî Felsefe" ve "felsefe tarihi" profesörü oldu. Bir ara Medresetül İrşad'da "felsefe" dersleri verdi.

1. Dünya savaşında, "Istılah encümeni" azalığına seçildi. Ankara'da Millî hükümetin kuruluşundan sonra, Tetkikat ve Telifatı İslâmiye heyetinde çalıştı. Harbiye mektebinde "ahlâk felsefesi" ve Harp akademisinde "siyasî tarih" okuttu. Mehmed Ali Aynî, 1945' de İstanbul'da vefat etti.

MARCEL AYMÉ (romancı)

FRANSIZ  roman ve tiyatro yazarı, 1902 yılında Joigny'de doğdu. Birçok roman ve hikâye yazdı :  "Yakacak Odun (1927)", "Adsız Sokak (1930)", şaheseri sayılan "Yeşil Kısrak (1933)", "Gustalin (1938)", "Yasadışı Öküz (1939)", "Duvargeçen (1942)", "Geride (1950)". Sert alaycılığını, belirli bir duyarlıkla bağdaştırır.

Eserlerinin çoğu; katı gerçekçiliği ve güzel diliyle, halk masallarını andırır. Buna karşılık "açık saçıklıkta" aşırılığa vardığı söylenebilir. 

Çağdaş toplumu büyük bir canlılıkla yerdiği eserleri :  "Seyahat (1941)", "Öğrenciler Yolu (1946)", "Uranus (1948)", "Kafa Rahatlığı (1949)", "Bilinmeyenin Çekmeceleri (1960)".

ANDRÉ AYMARD (tarihçi)

FRANSIZ  tarihçi, 1900 yılında Saint-Denis'de doğdu. 1923' de tarih ve coğrafya öğretmeni, 1938' de edebiyat doktoru (tezleri: "Akhaia Konfederasyonu Meclisleri", "Roma ile Akhaia Konfederasyonunun İlk Temasları") oldu.

Yunan medeniyetini çeşitli yönleriyle inceledi ve "Medeniyetlerin Genel Tarihi" adlı yayınları için, Jeannine Auboyer ile beraber "Doğu ve Eski Yunanistan - 1953)" ve "Roma ve İmparatorluğu" adlı eserleri yazdı.

"İlk Medeniyetler - (1950)" adlı eserinin büyük bölümünde düzeltmeler yaptı. Bu eser, kurucularının ölümünden sonra yönetimini üzerine aldığı "Halklar ve Medeniyetler" yayınlarının ilk kitabıdır. André Aymard, 1964' de Oradour-sur-Glane'de öldü.

FAZIL AHMET AYKAÇ (şâir, yazar)

TÜRK  şâir ve yazar, 1884 yılında İstanbul'da doğdu. Orta öğrenimini Gümüşhane rüştiyesinde, Musul idâdîsinde, İstanbul Fransız lisesinde yaptı. Bir süre Sanayii Nefise mektebi, "mimarlık" bölümüne devam etti. Derslerini mektupla takip ettiği Paris Siyasal Bilgiler fakültesini bitirdi.

Celâl Sahir'in yayınladığı "Seyyare" gazetesindeki "başmakaleleri" beğenilerek Dârülmuallimin'e (erkek öğretmen okulu), edebiyat ve felsefe öğretmeni tayin edildi (1910-18). Daha sonra; Sanayii Nefise, İstanbul ve Galatasaray liselerinde 20 seneye yakın öğretmenlik yaptı.

'AYIN TARİHİ' DERGİSİ

ANKARA'da  Başbakanlık Basın-Yayın ve Turizm Genel müdürlüğü tarafından çıkarılmış aylık resimli dergi.

Eylül 1923' den, ağustos 1957' ye kadar, 85+285  sayı çıkarıldı. Dergi, mayıs 1931 ile aralık 1933 tarihleri arası yayınlanmadı.

Ocak 1934 tarihinden sonra, ilk sayıdan başlayarak yeniden yayınlandı. "Ayın Tarihi" dergisinin tam koleksiyonu Millî kütüphanededir.

ŞEVKET SÜREYYA AYDEMİR (yazar)

TÜRK  yazar, iktisatçı, 1897 yılında Edirne'de doğdu. Edirne Muallim mektebini bitirdi (1918). Rusya'ya gitti (1919). Azerbaycan, Dağıstan ve Gürcistan'da bir süre öğretmenlik yaptı. Moskova üniversitesini bitirdi (1924). 

Türkiye'ye döndükten sonra, siyasî faaliyet sebebiyle, Ankara İstiklâl mahkemesince 10 sene hapis cezası aldı (1925). 1,5 sene sonra "genel aftan" yararlandı. 

Devlet hizmetine alındı :  Yüksek ve Teknik Öğretim Umum müdür muavini (1928-30), Ankara Belediyesi İktisat müdürü (1930-36), Ankara Ticaret Lisesi müdürü (1936-38), İktisat Vekâleti Sanayi Tetkik heyeti reisi (1938-47) ve Başbakanlık Yüksek Murakabe Heyeti üyesi (1947-51) olan Şevket Süreyya Aydemir, 1976' da Ankara'da vefat etti.

AYÇİÇEĞİ (bitki)

AYÇİÇEĞİ,  büyük sarı çiçekli, gösterişli otsu bir bitkidir. "Günebakan" ya da "gündöndü" de denilir. Bileşikgiller familyasından (helianthus annuus). Tohumlarından yağ elde etmek için yetiştirilir. 

Çıkartılan sıvı yağ, düşük asitli sarımtrak renklidir. Yaygın olarak kızartmalarda ve yemeklik olarak kullanıldığı gibi; margarin, sabun ve yağlıboya yapımında da kullanılır. Süs bitkisi olarak yetiştirilen türleri de vardır.

Ayçiçeğinin anayurdu Orta Amerika'dır. 16. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa'ya getirilmiş, önce Fransa'da sonra diğer Avrupa ülkelerinde süs bitkisi olarak yetiştirilmiştir.

YENİŞEHİRLİ AVNÎ (şâir)

DİVAN  şâiri (Hüseyin Avnî), 1826 yılında Yenişehir'de (Bursa) doğdu. Fener eşrafından Sıdkî Ebu Bekir Paşa'nın oğludur. Devrinde Avrupalılaşan Türk edebiyatına rağmen "divan tarzı" söyleyişe sadık kaldı ve bu tarz şiirleriyle haklı ve büyük bir şöhret kazandı. 

Öğrenimini memleketinde yaptı, sonra memuriyet hayatına girdi. Bağdat'ta "divan kâtipliği", İstanbul'da "Bidayet mahkemesi" azalığı yaptı. "Mevlevî" tarikatına mensuptu. 1883' de vefat edince, İstanbul, Eyüp'te "Bahariye mevlevîhanesine" defnedilmiştir. 

Türkçe şiirlerinde; Nef 'î, Fuzulî gibi büyük divan şâirlerine hayranlığı hissedilen Avnî, divan tarzı söyleyişin bütün inceliklerini ve tekniğini bilen kuvvetli bir şâirdi. Devrinde, Muallim Naci'den başlayarak, bu tarz şiiri devam ettirmeye çalışan bütün geçmişe bağlı şâirler tarafından ilgi görmüştü.