SİNDİRİMDE DÜZENSİZ KASILMA

SİNDİRİM  kanalı, düzenli kasılma dalgalarıyla, alınan gıdaları baştan sona doğru iterek yürütür. Bazı ruhî kökenli, toksik, iltihabî ve mekanik uyarılardan sonra bu hareketler, düzensiz kasılmalar haline dönüşerek yön değiştirir ve bağırsak muhtevasının tekrar mideye geri dönmesine sebep olur. Böylece bulantı hissi, kendini iyi hissetmeme ve daha ileri vakalarda kusma ortaya çıkar.

ARSENİK ZEHİRLENMESİ

İNSANDA  arsenik zehirlenmesi genellikle, arsenik bileşikleriyle hazırlanmış çeşitli fare zehirleri, tarım veya böcek ilâçlarının ağız ya da nefes yoluyla alınmasıyla ortaya çıkar ve alınan dozun miktarına göre öldürücü olabilir.

Meslekleri gereği, arsenikli bileşiklerle yakın ilişkide bulunan kişilerin dikkatsizlik ve yanılma sonucu bu maddeleri alması ağır neticeler doğurabilir. İlâçlı sebze ve meyvelerin yıkanmadan yenmesi de, vücutta zehirlenmeye yol açacak seviyede arsenik birikmesine yol açabilir.

Zehirlenme; ya bir defada alınan yüksek dozla (akut), ya da küçük dozların ard arda alınmasından (kronik) kaynaklanır. Akut zehirlenmenin başlıca belirtileri; mide bulantısı, kusma, ağız ve boğazda yanma, şiddetli karın ağrılarıdır. Bunu takip eden dolaşım ve kalp yetmezliği birkaç saatte ölüme sebep olabilir.

Kronik arsenik zehirlenme belirtileri; yavaş yavaş kuvvetten düşme, ciltte renk değişmesi ve pullanma, kansızlık, ayrıca felç ve bilinç bulanıklığıyla ortaya çıkan sinir sistemi bozukluklarıdır.

GIDA ZEHİRLENMESİ

BAZI "stafilokok aureus" bakteri soylarının çıkardığı toksin; mide bulantısı, kusma, ishâl ve şokla kendini belli eden akut gıda zehirlenmelerine yol açar. Mikrobun çoğalıp toksin ürettiği bozuk gıdaların yenmesiyle zehirlenme gerçekleşir.

Bu toksinlerin bir bölümü, ısıya ve protein parçalayıcı enzimlere karşı dirençlidir. Bu sebeple, sindirim esnasında beslenme kanalında etkisiz hale getirilemezler. Yenmiş toksinli bozuk gıda, kusma veya ishal yoluyla sindirim kanalından hızla atılmaya zorlanır. 

FOSFOR ZEHİRLENMESİ

FOSFOR ihtiva eden böcek ilâçlarının yanlışlıkla solunmasına veya içilmesine bağlı olur. Fosfor sinir sistemini bozarak tesir gösterir. Ölüme yol açan en az fosfor miktarı 50 miligramdır (0,05 gram). Hafif zehirlenmelerde; bulantı, kusma, ishal, nefes almada zorluk, baş ağrısı ve baş dönmesi görülür.

Ağır zehirlenmelerde yukarıda sayılanlara ilâve olarak; tükürük ve gözyaşında artış, gözbebeğinin küçülmesi, karın krampları, gırtlak ve bronş spazmı, kasılmalar, tansiyon düşmesi, kalp atımında yavaşlama, felçler, koma ve ölüm gelir.

Tedavisinde; hasta kusturulur, mide yıkanır, tuzlu müshiller (bağırsak yumuşatıcıları) verilir, atropin ve toksogonin uygulanır. 

AKUT MİDE BAĞIRSAK İLTİHABI

ÇOĞUNLUKLA gıda zehirlenmesine bağlı olan mide ve incebağırsağın akut iltihabına "gastroenterit" denilir. Gıdalarda üreyen bakterilerin toksinleri, bakteriler, virüsler, asalaklar bu hastalığın en sık rastlanan etkenleridir.

Mide-bağırsağı bozan etkenler daha çok tereyağı, et, yumurta, konserve, süt ve suda bulunur. Kuluçka dönemi 4 ilâ 48 saat arasındadır. Karın ağrısı, bulantı, kusma, ishal (kanlı veya sümüklü olabilir), ateş ve su kaybına ilişkin belirtiler görülür.

Yüksek ateş, şiddetli kusma, karın ağrısı ve ishal aniden başlar. Bebeklerde yaz aylarında ortaya çıkan gastroenterit hızla su kaybına sebep olacağından dikkatli olunmalıdır. Ağır durumlarda hastane tedavisi gerekebilir.

MİDEDE HAZIMSIZLIK

ÇOK sıcak veya soğuk, iyice çiğnenmeden ve aşırı miktarda gıda alınmasından veya mide üşütmesinden sonra beliren mide şikâyetlerine halk arasında "hazımsızlık" denilir.

Hazımsızlık insanda genel bir rahatsızlık duygusu, soğuk terleme, şiddetli mide bulantısı, midede ağırlık hissi ve şişkinlik gibi belirtilerle başlar. Daha sonra karnın üst bölgesinde krampa benzer ağrılar ve vakaların çoğunda, rahatlamayı sağlayan bol kusma görülür. Daha ağır bir hazımsızlıkta kısa süren ishâl de olabilir.

Tüm bu belirtiler, mide mukozasında iltihap, kan birikmesi ve şişmeye yol açan bir tahrişin ifadesidir. Hazımsızlık birkaç saat veya birkaç gün sürebilir. 1 - 2 öğün su hariç aç kalmalı daha sonra mideyi yormayan hazmı kolay gıdalardan az yiyerek midenin normal hazım rejimine geçmesi beklenmelidir.

KIRMIZI VEYA SİYAH KAN KUSMA

KUSMA yoluyla koyu veya canlı kırmızı renkte taze kan ya da siyahımsı renkte sindirilmiş kan çıkarılmasına "hematemez" denir. Kan kusmanın en sık görülen sebepleri; mide veya onikiparmak bağırsağı ülseri ve karaciğer sirozudur.

Mide ve onikiparmak bağırsağı ülserinde belirli çaptaki kan damarlarının ülser sürecine bağlı olarak tahriş olması kanamaya sebep olur. Karaciğer sirozunda ise, kanamanın sebebi; yemek borusu çevresindeki toplardamarların portal sistemdeki basınç artışına bağlı olarak yırtılmasıdır (özofagus varis kanması).

Diğer kan kusma sebepleri arasında; mide kanseri, ağır akut gastritler, bağırsak enfarktüsü, lösemi vb. hastalıklarda olduğu gibi pıhtılaşma bozukluklarıdır.

AŞIRI BEYİN-OMURİLİK SIVISI

BEYİN karıncıklarındaki beyin-omurilik sıvısının basıncının artmasıyla beliren patolojik duruma "hidrosefali" denilir. Bu durum, beyin-omurilik sıvısının aşırı miktarda üretilmesi neticesi geliştiği gibi, beyin-omurilik sıvısının akmasını engelleyen patolojik süreçlere de bağlı olabilir. Böyle bir tıkanmada bir veya bütün beyin boşluklarında genişleme görülür.

Hidrosefalinin anne karnında gelişmeye başlaması, hastalığın yenidoğanda veya süt çocuğunda belirmesine sebep olur. Bu durumdaki hidrosefalinin sebebi; beyindeki doğuştan oluşum bozuklukları, menenjit, doğuştan frengi, verem veya toksoplazmoz gibi iltihabî süreçlerdir.

Küçük bebeklerde kafa kemikleri henüz tam olarak kaynaşmadığı için, beyin karıncıkları anormal ölçüde büyür. Bunun neticesi, beyin kabuğu incelir, kafa hacmi artar ve sinir dokusunda yıkım başlar.

Yetişkinlerde görülen hidrosefali çoğunlukla tümörlere bağlıdır. Yetişkinde kafa kemikleri kaynaşmış olduğundan kafa büyümesi görülmez, ama "kafa içi basınç artış sendromu" belirtileri ortaya çıkar. Bu belirtiler; baş ağrısı, kusma, duyu ve görme bozukluklarıdır.

AŞIRI KUSMA

İNATÇI ve tekrarlayıcı kusma çoğunlukla kronik zehirlenmelerde, sindirim sistemi hastalıklarında, sinir sistemi hastalıklarında, iç salgı sistemi hastalıklarında, bazı ruhî bozukluk vakalarında görülebilir. En çok bilineni genellikle hamilelikte görülen aşırı kusmadır.

İÇ BOĞULMA

SOLUNUM yollarının, vücudun içinden gelen sıvı maddelerle tamamen dolmasına bağlı gelişen boğulmaya "iç boğulma" denir. Çoğunlukla gırtlak, nefes borusu ve şah damarının şiddetli darbelere uğramasıyla olan kanamalar veya aort balonunun yırtılmasıyla akan kanın bir hava yoluna açılması, akciğer tüberkülozuna bağlı olarak oluşan kovukların kanaması şeklinde olabilir.

Kanamaların dışında; bir apseden gelen cerahatin veya mideden gelen kusmuğun nefes yoluna kaçması da iç boğulma yapabilir. İç boğulmanın olabilmesi için nefes yollarına kaçan sıvının miktarının çok olması gerekir. Yutma ve öksürük refleksini bozan veya baskılayan bütün şartlarda (felç, zehirlenme, narkoz esnasında) iç boğulma kolaylaşır.

VÜCUTTA KURUMA (su kaybı)

VÜCUDUN önemli miktarda su kaybettiği hastalık durumuna "kuruma" denilir. Çocuğun kusma ve ishâl ile kolayca su kaybetmesi sebebiyle, özellikle çocukluk çağında tehlikeli ve sık görülen bir problemdir.

Çocukta deri esnekliği önemli ölçüde azalır, kuruma, ateş, gözyuvarlarının çukurlaşması, bıngıldak çökmesi ve ajitasyon (ruhî bozukluğa bağlı düzensiz ve uyumsuz hareketler) durumu gelişir. Kanda sodyum ve potasyum artışıyla çoğu kez "asidoz" (kandaki asit-baz dengesinin asit lehine bozulması) gözlenir.

Sıvı elektrolit dengesinin yeniden sağlanması maksadıyla, damar yolundan hızla tuz ve sıvı verilmesi şarttır.

LABİRENTİT (iç kulakta labirent iltihabı)

İÇKULAĞA mikroplar veya toksinlerin girmesine bağlı olarak içkulak labirentinde oluşan iltihaba "labirentit" denir. Ortakulak iltihabına veya daha nadir olarak menenjit ya da vücuttaki genel enfeksiyon hastalıklarına bağlı olarak ortaya çıkar.

Aniden ortaya çıkan belirtilerin başında şiddetli baş dönmesi, bulantı, kusma, ağır denge bozuklukları, sağırlığa kadar giden işitme kaybı ve kulakta rahatsız edici ses (hışırtı-uğultu) ve gürültüler olur.

DENİZ TUTMASI HASTALIK MI

Deniz tutması aslında bir hastalık değildir. Fakat kansız kimselerde, safra kesesi hastalığı olanlarda, kulak rahatsızlığı bulunanlarda daha sık rastlanmaktadır. 

Kulağın denge merkezinde meydana gelen bir bozukluk, (Göz ile kulaktan gelen denge sinyallerinin birbirleriyle uyuşmaması hali)  sinirler vasıtasıyla derhal beyine ve beyinciğe intikal etmekte ve deniz tutmasının bilinen arazları ortaya çıkmaktadır. Aynı anda faaliyete geçen bulantı ve kusma merkezleri de mide ve bağırsakların ters hareketlerine sebep olmakta ve kusma meydana gelmektedir. Fazla yemek yiyenlerde veya çok aç olanlarda deniz tutmaları daha kolay ortaya çıkar.