KARL AUER (kimyager)

AVUSTURYALI  kimyager, 1858 yılında Viyana'da doğdu. Heidelberg üniversitesinde, Bunsen'den "kimya" öğrendi. "Nadir toprak elementleri" üzerine araştırmalar yaptı. "Seryum" gibi bazı madenleri saf olarak elde etmeyi başardı. 

"Praseodim" ve "neodim"i de ayırdı. Bu elementlerin spektroskopik incelenmesi neticesi, kendi adını taşıyan "toryum oksitli" gömlekleri keşfetti (1895).

"Osmiyum", sonra da "tugsten" telli elektrik ampulü ve "ferroseryum"un yanıcı özellikleri üzerine de çalışmaları olan Karl Auer, 1929' da Kärnten'de Welsbach şatosunda öldü.

JACQUES AUDİBERTİ (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1899 yılında Antibes'de doğdu. Şiirlerinde Mallarmé'nin etkisi görülür. Romanlarında; ilginç lirik, kimi zaman da gülünç istiareler ve benzetme bolluğu içinde gerçek ile hayâl birbirine karışır. 

Şiir ve romanları : "İnsan Soyu (1937)", "Tonlarca Tohum (1941)", "Daima (1944)", "Kale (1935)", "Abraxas (1938)", "Katliam (1942)", "Tanrısalın Dönüşü (1943)", "Marie Dubois (1942)", "Bahçeler ve Irmaklar (1954)". Bu eserlerinde; destan, trajedi, duygululuk veya mizah gibi her tarz ve türü denedi.

Piyesleri : "Quoat, Quoat (1946)", "Kötülük Kol Geziyor (1947)", "Öküzün Karıları ve Kara Bayram (1948)", "Kızoğlan Kız (1950)", "Vücuttaki Karınca (1961)", "La Brigitta (1962)". Dil zenginliği, coşkun hayâl gücü ve her zamanki mizah duygusu bu eserlerinde de yer alır. Hayat ve aşkı yüceltir.

TONY AUBİN (bestekâr)

FRANSIZ  bestekâr ve orkestra şefi, 1907 yılında Paris'de doğdu. Paris konservatuarında, Noël Gallon ile "füg", Paul Dukas ile "kompozisyon" çalıştı. 

1930' da "Actéon" adlı bestesiyle Roma ödülünü kazandı. Eserlerindeki geniş ve dengeli kuruluş Franck ve Dukas'nın etkilerini taşır. Ustalıklı armoni anlayışı ve zarif yazısı onu Fauré ve Ravel'e yaklaştırır. 

Eserleri :  Senfoniler (1935 - 1961), "Tema ve Çeşitlemeler", piyano ve orkestra için sonat, "Amansız Takip" adlı senfonik scherzo, "Danimarka Suiti", Suarès'in eserinden esinlenen "Cressida".

1946' dan beri Paris konservatuarında "kompozisyon" öğretmenliği yapan Tony Aubin, 1981' de Paris'de öldü. 

LOUİS AUBERT (bestekâr)

FRANSIZ  bestekâr, 1877 yılında Paramé'de doğdu. Öğrenimini; Lavignac, Diemer ve Fauré'nin yanında yaptı. Çok genç yaşta "piyanist" oldu. 

1956' da Paris Güzel Sanatlar akademisi üyeliğine seçildi. Louis Aubert, 1968' de Paris'de öldü.

Orkestra eserleri : "Habanera (1919)", "Teklifler", "Şatobrian'ın Mezarı". 

Sahne eserleri : "Mavi Orman (1909)", "Büyülü Gece".

Sinema eseri : "Güzel Helen (1955)".

Çalgı eseri : "Dümen Suları".

Vokal eserler : "Altı Arap Şiiri", "Sonbahar Şafakları".                                    

ESPRİT AUBER (bestekâr)

FRANSIZ  bestekâr, 1782 yılında Caen'de doğdu. Enstitü üyesi (1829), Paris Konservatuarı müdürü (1842), İmparatorluk kilisesi müzik yönetmeni (1857) oldu. 

İngiltere'de ticaret hayatına atıldıktan sonra, türlü çalgılar için "konçertolar" besteledi. Sonra tiyatroya yöneldi. İlk büyük başarısını "Şatolu Çoban Kızı (1820)" ile elde etti. 1823' den sonra, Scribe ile işbirliği yaptı (Leicester). 

Boieldieu'dan sonra, "opera-komik"in son büyük temsilcisidir: "Duvarcı (1825)", "Fra Diavolo (1830)", "Tacın Elmasları (1841)", "Manon Lescaut (1856)" bu türden eserlerdir. 

Şaheserinin "Portici'li Dilsiz Kız (1828)" operası olduğu söylenebilir. Wagner, bu operanın "orkestrasyonuna" ve "korolarına" hayran kalmıştı. Esprit Auber, 1871' de Paris'de öldü.

THÉODORE AUBANEL (şâir)

PROVANS  diliyle yazan Fransız şâir, 1829 yılında Avignon'da doğdu. Yayıncılık yaptı. Provans dilinin yeniden canlandırılması maksadıyla yapılan çalışmalara katıldı, ama 1878' den sonra bu akımdan ayrıldı. 

Eserleri :  "Yarı Açılmış Nar (övgü, ağıt, soneler - 1860)", "Avignon Kızları (şiirler - 1885)", "Günah Ekmeği (oyun)", "Çoban (oyun)".

Başpiskoposluğa "dinsiz" diye ihbar edilince, kilisenin emirlerine boyun eğdi ve "Avignon Kızları (li Fiho d'Avignoun)" adlı eserinin nüshalarından çoğunu yaktı. Théodore Aubanel, 1886' da Avignon'da öldü.

Dr. NEVZAD ATLIĞ (koro şefi)

TÜRK  koro şefi, 1925 yılında Denizli'de doğdu. İstanbul Tıp fakültesini bitirdi. "Röntgen teşhis" ihtisası yaptı. İlk müzik bilgilerini, bestekâr olan babası Nazmi Atlığ'dan öğrendi.

İstanbul radyosunda "Türk musıkîsi şefi", sonra "radyo müdürü", İstanbul konservatuarı "icra heyeti şefi", radyo Küçük "koro şefi", Üniversite korosu "şefi" oldu.

Mesud Cemil'in vefatından beri, İstanbul radyosunda "klâsik koro"yu yönetti. İstanbul konsevatuarında ve radyoda "solfej" ve "repertuar" okuttu. 

1976' da kurulmasına önayak olduğu Devlet Klâsik Türk Müziği korosunun "şefi" oldu. Koro, İstanbul Atatürk Kültür merkezinde düzenli konserler verdi. 

1979' da bir müddet, Ercüment Berker'in görevden çekilmesi üzerine İstanbul Devlet Türk Musıkîsi Konservatuarı "müdürlüğü" yaptı. TRT üyesi seçildi. 1987' de profesör olarak "Devlet Sanatçısı" unvanını aldı. 

CELÂL ATİK (sporcu)

TÜRK  güreşçi (Celâl Doğan) 1918 yılında Yozgat, Gürden köyünde doğdu. Güreşe küçük yaşta "karakucak" ile başladı. 1937' de Ankara'da askerlik yaparken "minder" güreşine çıktı. 

Kısa zamanda büyük varlık gösterdi. Aynı yıl Fin ve Macarlar'la yapılan güreşlerde ay-yıldızlı mayoyu giydi.

1940' da "yarı orta" sıklette "Balkan ikinciliği" kazandı. 1946' da "Avrupa şampiyonluğu"nu kazandıktan sonra, 1948 Londra Olimpiyat oyunlarında "altın madalya" aldı. Yaptığı 6 güreşin 5' ini "tuşla", 1' ini "ittifakla" kazanarak Olimpiyat oyunlarında hemen hiçbir güreşçiye nasip olmayan parlak bir şampiyonluk elde etmişti.

1949' da yine Avrupa birincisiydi, 1950' de Dünya "greko-romen" ikinciliğini aldıktan sonra, 1951' de Dünya "serbest güreş" şampiyonluğunu kazandı. Aynı yıl güreşi bıraktı. 

1956' da Millî Güreş takımının antrenörlüğüne getirildi. Uzun yıllar bu vazifede kalan Celâl Atik, 1979' da Ankara'da vefat etti.

AHMET ATEŞ (ilim adamı)

TÜRK  ilim adamı, 1917 yılında Birecik'te doğdu. 1939' da Edebiyat fakültesini bitirdi. Aynı yıl asistan oldu ve prof. Helmut Ritter'in yanında "Arap-Fars" filolojisi çalışmalarına başladı. 

1953' de "profesör" oldu. "Arap-Fars" filolojilerini yeniden teşkilâtlandırdı, "Şarkiyat" enstitüsünün resmî kuruluşunu sağladı. "İslâm Ansiklopedisi" yazı kurulunda bulundu. Yabancı ilim adamlarıyla beraber "Şark Tetkikleri Cemiyeti"nin kurulmasını sağladı. 

"Sinbadnâme (Muhammed bin Ali-el-Semerkandî - 1948)", "Tercuman-ül-Belaga (Muhammed bin Ömer-el-Raduyanî - 1949)", "Mevlid (Süleyman Çelebi - 1954)", "Cami-üt-Tevarih (Reşidüddin - 1957, 1960 iki cilt)" adlı eserlerle birlikte bazı eski eserleri de Türkçe'ye çevirdi. 

Ahmet Ateş, 1966' da (yaş 49) İstanbul'da vefat etti.

FALİH RIFKI ATAY (gazeteci, yazar)

TÜRK  yazar ve gazeteci, 1894 yılında İstanbul'da doğdu. Rehberi Terakki ilk ve orta kısmını, Mercan idadîsini ve Edebiyat fakültesini bitirdi. "Tanin" gazetesinde yazarlık yaptı (1913). Bir ara, Babıâli ve Dahiliye vekâleti kalemlerinde çalıştı. 

1. Dünya savaşında, yedeksubay olarak Suriye'ye gitti (1914). Cemal Paşa'nın özel kâtipliğini yaptı. Paşa, Bahriye nâzırı olunca, kalemi mahsus müdür muavinliğine getirildi (1918). Çarkçı okulu edebiyat öğretmeni oldu. 

"Akşam" gazetesinde, "Günün Fıkraları" başlığı altında, Millî mücadele karşısında olanları yeren yazılar yazdı. Divanı harbe verildi, İnönü zaferinden sonra kurtuldu. 1922' den sonra, Bolu ve Ankara milletvekilliğinde, "Hâkimiyet-i Milliye", "Milliyet" gazeteleri başyazarlığında bulundu.

İBRAHİM ŞEVKİ ATASAĞUN (hekim)

TÜRK  hekim, 1899 yılında İstanbul'da doğdu. İstanbul Tıp Fakültesi Askerî Tıbbiye bölümünden mezun oldu (1921). Kurtuluş savaşına katıldı. Savaştan sonra, "iç hastalıkları" ihtisası yaptı. 

İstanbul Tıp fakültesinde "hijyen" doçenti sonra, aynı dersin profesörü oldu. Tekrar ordu hizmetine dönerek çeşitli illerin askerî hastanelerinde "iç hastalıkları" uzmanlığı ve başhekimlik yaptı. 1957' de "Tümgeneral" rütbesiyle emekli oldu. 

1961 seçimlerinde, Cumhuriyetçi Köylü Millet partisinden, Cumhuriyet Senatosu Nevşehir üyeliğine seçildi. Daha sonra Adalet partisine geçti. 2 Aralık 1965' den itibaren senato başkanlığı ve  Cumhurbaşkanı vekilliği yaptı. İbrahim Şevki Atasağun, 1984' de Ankara'da vefat etti.

Bakteriyoloji tekniği, difteri, kızıl, tetanos, tüberküloz aşıları ve korunma tedbirleri hakkında kitapları vardır. 

BEDROS HERONİMOS ATAMYAN (tiyatrocu)

TÜRK  tiyatro oyuncusu, 1849 yılında İstanbul'da doğdu. Ankaralı bir Ermeni ailedendir. Shakespeare'i oyunlarıyla en iyi şekilde tanıttı. Bu eserleri oynamadan evvel, olayların geçtiği yere gidip o havanın içine girmek için çabaladığı söylenir. Adolf Talasso adlı bir yazar ondan övgüyle bahseder.

Sahne hayatına, 1863' de Konak otelinin yerindeki "Şark tiyatrosunda" başladı ve 5 sene Ermenice temsiller verdi. Güllü Agop'un "Osmanlı tiyatrosu"na girdi. "Fasulyacıyan" trupunda çalıştı. Tiflis'de (Gürcistan); "Othello", "Hamlet" ve "Kral Lear"i oynadı (1879).

NURULLAH ATAÇ (yazar)

TÜRK  deneme yazarı ve eleştirmen, 1898 yılında İstanbul'da doğdu. "Hammer"i dilimize çeviren Atâ Bey'in oğlu. Galatasaray lisesini bitirdi. Bir süre Edebiyat fakültesine devam etti. 

Nişantaşı lisesinde Fransızca okutarak öğretmenlik hayatına başladı. Ticaret bakanlığında çalıştı (1925-26). İstanbul, Adana ve Ankara'da 1945' e kadar öğretmenlik yaptı. Gazi Eğitim enstitüsünde "Batı Edebiyatı" dersleri okuttu. 

Emekli olana kadar "Cumhurbaşkanlığı mütercimi" olarak kaldı. Nurullah Ataç. 1957' de Ankara'da vefat etti.

Eserleri : "Mitoloji (1932)", "Günlerin Getirdiği (1946, 1957)", "Karalama Defteri (1952)", "Sözden Söze (1952)", "Ararken (1954)", "Diyelim (1954)", "Söz Arasında (1957)", "Okuruma Mektuplar (1958)", "Günce (1960)", "Prospero ile Caliban (1961)", "Söyleşiler (1964)".

GALİP ATAÇ (hekim)

TÜRK  hekim, yazar, 1880 yılında İstanbul'da doğdu. "Hammer"i dilimize çeviren Atâ Bey'in büyük oğlu. Fransa, Montpellier Tıp fakültesinde "sinir ve iç hastalıkları" mütehassısı oldu. İstanbul Tıp fakültesinde görev aldı. 

1. Dünya savaşında, Medine, Amman ve Şam hastanelerinde "başhekimlik" yaptı. 1918 Mondros mütarekesinden sonra, İstanbul Tıp fakültesinde "tıp tarihi" okuttu. Hudut ve Sahiller sıhhiye müdürü, Haydarpaşa hastanesi "başhekimi" oldu. 

"Vakit", "Ulus" gazetelerinde ve dergilerde, çeşitli konularda yazılar yayınladı. Ankara radyosu redaksiyon şefliği sırasında, "Evin Saati" ve "Posta Kutusu" gibi çok ilgi uyandıran programlar hazırladı. "Evin Saati" konuşmalarını kitap olarak yayınladı.

REŞİT SAFFET ATABİNEN (tarihçi, yazar)

TÜRK  yazar ve tarihçi, 1884 yılında İstanbul'da doğdu. Kadıköy Saint-Joseph lisesini, Paris Siyasal Bilgiler fakültesini bitirdi (1902). "İnhisar"da tercümanlık, "Levant Herald" gazetesinde yazarlık yaptı.

Bükreş, Washington, Madrid, Tahran büyükelçiliklerinde "başkâtip" ve "müsteşar" olarak görevlendirildi (1906). Maliye Vekâleti "özel kalem müdürü", Şûrayı Devlet üyesi, Lozan konferansı "genel kâtibi" (1922), Memaliki Şarkıye Fransız bankası "müşaviri" oldu (1923).

1927-32 yılları arası iki kez milletvekili seçildi. İstanbul ve Paris'de yayınlanan bazı gazetelerde çalıştı. Kurduğu "Türk Turing Otomobil Kulübü" başkanıydı. Harf inkılâbına paralel olarak rakam inkılâbını, 24 Mayıs 1928  tarihli önergesiyle kabul ettirdi. 

"Economiste d'Orient" adlı dergiyi çıkardı. Fransızca yazılmış bazı eserleri, Türkçe çeşitli broşürleriyle "Osmanlı Tarih-i Mali Dersleri (1913)", "Türklük ve Türkçülük İzleri (1931)" gibi kitapları vardır. Reşit Saffet Atabinen, 1965' de İstanbul'da vefat etti. 

TAYYARZÂDE ATÂ BEY (tarihçi)

OSMANLI  devlet adamı ve tarihçi (Ahmed Atâullah), 1810 yılında İstanbul'da doğdu. 1825' de 2. Mahmud, kendisini "Enderun"a aldı ve "Hasekiler" koğuşuna yazıldı, "süvari onbaşısı" oldu. 2. Mahmud'un İstanbul içindeki gezileri sırasında yanında bir süre "muhafızlık" yaptı. 

1828' de Okmeydanı tekkesinde kabza kavradı ve 700 adıma yakın ok attı. 1834' de saraydan ayrıldı. Bir süre dolaştıktan sonra, Dârı Şûrayı Askerî'ye "yazıcı" tayin edildi. Sonra Girit'te, vali Mustafa Nailî Paşa'nın "divan kâtipliği"ni yaptı. 

1843' de "serasker mektupçusu" oldu. 1848' de İstanbul Orduyu Hümayunu "muhasebeciliğine" tayin edildi. Bu arada özel bir görevle Tunus ve Trablus'a gönderildi. Çeşitli yerlerde "mutasarrıflık" yaptı. Hiçbir vazifede uzun müddet kalamadı.

FRANCİS WİLLİAM ASTON (fizikçi)

İNGİLİZ  fizikçi, 1877 yılında Harborne'da doğdu. Birmingham ve Cambridge üniversitelerinde öğrencilik, 1909' da Birmingham üniversitesinde asistanlık, sonra da Cambridge'de profesörlük yaptı. 

Başlangıçtaki çalışmalarını, "genleşmiş gaz içinde boşalma" olayını incelemeye ayırdı. Neon gazı üzerine bir araştırmasında "izotopların varlığı"nı keşfetti.

1. Dünya savaşı sırasında araştırmalarına ara verdi. Bu süre içinde, "teknik asistan" olarak çalıştı ve özellikle meteorolojik faktörlerin uçaklar üzerinde etkisini inceledi.

MUSTAFA ASLIER (grafik sanatçısı)

TÜRK  ilustrasyon ve gravür sanatçısı, litograf, 1926 yılında Kırcaali'de (Bulgaristan) doğdu. Resim öğrenimini Ankara Gazi Eğitim enstitüsünde yaptı. 

Münih Grafik Sanatlar akademisi ve Stuttgart Grafik Sanatlar Yüksek okulunda çalıştı. 

Devlet Tatbikî Güzel Sanatlar Yüksek okulunda "grafik bölüm başkanlığı" yaptı. Yurtiçi ve yurtdışı sergilere katıldı. Kişisel sergilerini açtı.

1985' de Güzel Sanatlar Akademisi'nde profesör ünvanı alarak dekan oldu. Mustafa Aslıer, 2015' de İstanbul'da vefat etti.

Eserleri, İstanbul Resim ve Heykel müzesinde, Amerika'da "Ben and Abby Grey Foundation"da, yerli ve yabancı özel koleksiyonlardadır.

ÂSAF DERVİŞ PAŞA (hekim)

TÜRK  doğum ve kadın hastalıkları hekimi, 1868 yılında İstanbul'da doğdu. Askerî Tıbbiye'den mezun olduktan kısa bir süre sonra "tabur hekimi" olarak Yemen ve Trablus'a gönderildi.

Bu görevlerden dönüşünde, Tıbbiye muallim muavini oldu. 1896' da 4 arkadaşıyla beraber, Mektep nazırı Zeki Paşa tarafından Almanya'ya gönderildi. Berlin'de Olshausen'in yanında 5 sene çalıştı. 

Dönüşünde, Gülhane'nin yeni kurulmuş olan "doğum ve kadın hastalıkları" muallimliğine tayin edildi. 1909' a kadar Gülhane'de çalıştı ve aynı yıl kurulan Tıp fakültesi "emrazı nisaiye" muallimliğine getirildi.

SÜLEYMAN ÂSAF BEY (gazeteci, şâir)

TÜRK  gazeteci ve şâir, 1841 yılında Bağdat'da doğdu. Bursa valisi Ahmed İzzet Paşa'nın oğlu ve Rumeli valisi Koca Hakkı Paşa'nın torunu. Soyunda, Sokullu Mehmed Paşa'ya kadar çıkan ünlü vezirler vardır.

Özel öğrenim gördü. Sadaret Mektubî kaleminde, babasının vali bulunduğu illerde; "mektupçu", "muavin" ve "mümeyyiz" olarak vazife aldı.

İstanbul'a dönünce, "Basiret", "Tarik" ve "Vakit" gazetelerinde yazılar yazdı. Hürriyet hakkındaki yazıları ve davranışlarından ötürü uzun süre sürgünde kaldı. 

"Ali Suavi" olayıyla ilgili görüldüğü için, 3 sene "kalebentlik" cezasıyla Sakız Adası'na gönderildi. Mahkûmiyeti bittikten sonra İzmir'de oturdu. 1908 Meşrutiyet'inden sonra, İstanbul'a döndü. 

Şiirleri heyecanlı, üslûbu sâdedir. Süleyman Âsaf Bey, 1913' de İstanbul'da vefat etti.

RAHMİ ARTEMİZ (heykeltraş)

TÜRK  heykeltraş, 1911 yılında Manastır'da doğdu. İstanbul Güzel Sanatlar akademisinde; İbrahim Çallı ve Nazmi Ziya atölyelerinde resme çalıştı.

Sonra "heykel" bölümüne geçti. Mahir Tomruk, Nijad Sirel ve Rudolf Belling'in yanında çalıştı. 

Uşak'ta, İstanbul Radyoevinde, Kuleli Askerî Lisesinde "Atatürk" büstleri, İstanbul Yüksek Deniz Ticaret okulu ve Haydarpaşa lisesinde; "Hamit Naci" ve "Saffet Şav" büstleri, Kırklareli'nde "Atatürk Anıtı" vardır.

ANTONİN ARTAUD (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1896 yılında Marsilya'da doğdu. Sinir buhranlarıyla geçen bir gençlikten sonra, "gerçeküstücü" gruba katıldı. "Bulanıklığın Orta Yeri (1925)" ve "Sinir-Ölçer (1927)" adlı şiir kitaplarını çıkardı. 

Tiyatro oyuncusu olarak; Ch. Dullin, G. Pitoeff ve L. Jouvet ile beraber çalıştı. "Zulüm Tiyatrosu Bildirisi (1932)" adlı eseri yayınladı, fakat piyeslerini halk tutmadı. 

Meksika (1936-37) ve İrlanda'ya yaptığı gezilerden sonra, 1946' ya kadar tımarhanede kalan Antonin Artaud, 1948' de Ivry-sur-Seine'de öldü.

Açık görüşü ve ateşli coşkunluğu, bütün eserlerinde kendini gösterir :  "Héliogabale veya Taçlı Anarşist (1934)", "Tiyatro ve Sureti (1938)", "Rodez'den Mektuplar (1946)", "Van Gogh, Toplumun İntihar Edeni (1947)", "Kabbale'ye Karşı Mektup (1949)", "Ateş-Şeytan'ın Hayatı ve Ölümü (1953)".

SADRİ MAKSUDî ARSAL (tarihçi)

TÜRK  tarihçi, 1880 yılında Kazan'da Taşsu kasabasında doğdu. İlk ve orta öğrenimini Rus okullarında yaptı. Paris Hukuk fakültesini bitirdi (1906).  2. ve 3. Rus parlamentosunda (Duma), Kazan Türkleri'ni temsil etti.

1917 Rus ihtilâlinden sonra Kazan bölgesinde, muhtar Türk devletinde milletvekili ve "Millî İrade" başkanı seçilerek İdil-Ural devletinin ilk cumhurbaşkanı oldu. 

1918' de Bolşevikler, bu teşkilâtı kaldırınca, Finlandiya'ya, oradan da Paris'e gitti. 1923-25 yıllarında, Sorbonne'a bağlı "Islav Ülkeleri Enstitüsü"nde, Orta Asya Türk tarihiyle ilgili dersler verdi.

SVANTE ARRHENİUS (fizikçi)

İSVEÇLİ  fizikçi ve kimyacı, 1859 yılında Uppsala yakınında Wyk'de doğdu. Öğrenimine Uppsala'da başladı, Stockholm'da devam etti. Daha sonra, burslu olarak çeşitli Alman üniversitelerinde derslere girdi.  

Stockholm üniversitesinde önce fizik profesörü sonra rektör oldu (1897). 1902' de "Nobel Enstitüsü" müdürlüğüne getirildi. 

En çok "elektrolitlerin iyonlaşması" teorisiyle tanınır. Bu teori, elektrolizin fizik kanunlarını ve maden eriyiklerinde "Raoult kanunları"na göre beliren aykırılıkların anlaşılmasını kolaylaştırdı. Bundan da elektrolitlerin kimyevî özelliklerini açıklayan "iyonlar teorisi" doğdu.

ARNOLD MATTHEW (şâir)

İNGİLİZ  şâir ve tenkitçi, 1822 yılında Staines yakınında, Laleham'de doğdu. Thomas Arnold'un oğlu. Rugby ve Oxford'da okudu. 1843' de büyük şiir ödülünü Oxford'da kazandı. 1851' de Millî Eğitim müfettişliğine, 1857' de Oxford üniversitesi edebiyat profesörlüğüne atandı. 

"A."  imzasıyla iki şiir derlemesi yayınladı :  "Yoldan Çıkmış Zevk Düşkünü ve Başka Şiirler (1849)", "Empedokles Etna'da (1852)". 

1853' de gerçek adıyla yeni bir şiir kitabı çıkardı : "Poems". 1858' de önsözünde Yunan trajedisinin ilkelerini açıkladığı "Merope" trajedisini, 1861' de "Homeros"un nasıl çevrilmesi gerektiğini inceleyen "On Translating Homer: Last Words"ü yayınladı.

NEİL ARMSTRONG (astronot)

AMERİKALI  astronot ve "aya ilk ayak basan insan",  1930 yılında Ohio, Wapakoneta'da doğdu. 16 yaşında "pilotluk" brövesi aldı. 1949-52 yılları arası  Amerika Deniz kuvvetlerinde pilotluk yaptı ve Kore savaşlarına katıldı.  

1955' de Purdue üniversitesinin "Havacılık mühendisliği" bölümünden "Fen lisans" diplomasıyla mezun olduktan sonra, öğrenimine Güney Kaliforniya üniversitesinde devam etti.

1955-62 yıllarında, "deneme pilotu" olarak, X-15 roket uçaklarıyla, 6400 km/h hızla 60 km yüksekliğe kadar çıktı. 1962' de Amerika Uzay Bilimleri enstitüsü tarafından verilen "Octave Chanute" ödülünü aldı.  Aynı yıl ordudan ayrılınca, "ilk sivil astronot" seçildi.

LUDWİG JOACHİM ARNİM (şâir, romancı)

ALMAN  şâir ve romancı, (Achim von Arnim), 1781 yılında Berlin'de doğdu. Prusyalı soylu bir taşra ailesinin çocuğu. Şiirli bir dille yazdığı romanlarıyla tanındı. 

Eserlerinde, hayâle ve şaşırtıcılığa önemli bir yer verdi :  "Kontes Dolores'in Yoksulluğu, Zenginliği, Günahı ve Pişmanlığı (1810)", "Mısırlı İsabella (1812-18)", "Krallığın Bekçileri (1817)".

Clemens Brentano ile beraber Alman halk şarkılarını, "Çocuğun Sihirli Borusu (1806-08)" başlığı altında topladı. Gerek bu derleme, gerek Brentano ile beraber kurduğu ve sonra, "Avutucu Yalnızlık" adıyla yeniden yayınladığı, "Yalnızlığa Çekilenlerin Dergisi (1808)", 19. yy. Alman şiirini etkiledi. 

Eşi Elisabeth Brentano (Bettina) da sosyal incelemelerde bulunan bir yazar olan Ludwig Joachim Arnim, 1831' de Wiepersdorf'da öldü.

LOUİS ARMSTRONG (müzisyen)

AMERİKALI  trompetçi, şarkıcı ve caz orkestrası şefi, 1900 yılında New Orleans'da doğdu. Çocukluğu sıkıntı içinde geçti. Sonradan New Orleans'ın en iyi müzikçilerinden biri oldu. Dixie Bell ile birçok turneye çıktı (1920-22). 

Fletcher Henderson, 1924' de onu New York'a çağırdı. Daha 1925' lerde caz çevrelerinde başı çeken biri olarak kabul ediliyordu. New Orleans geleneğiyle yoğurulmuş olmasına rağmen klâsik cazın babası sayılır.

Yorulmak bilmez bir sanatçı olan Armstrong, 1957, 1958, 1960, 1961 Newport festivallerine katıldı. Özellikle Doğu Avrupa'da 1965' de resitaller verdi. 

1961' de Duke Ellington ile işbirliği yaptı. Ayrıca birçok filmde de oynadı : "Newport'da Caz (1958)", "Beş Kuruş Versene (1959)", "Paris Blues (1960)", "Altın Trompet (1962)" vd. 

Eserleri ve etkisiyle caz tarihinin önemli bir kişisi olan Louis Armstrong, 1971' de New York'da öldü.

MARCEL ARLAND (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1899 yılında Varennes-sur-Amance'da doğdu. Önce öğretmendi. Çeşitli roman, masal ve hikâyeler yazdı.

Bunların başlıcaları : "Monique (1926)", "Acı Çeken Ruhlar (1927)", "Düzen (1929)", "Su ve Ateş (1956)", "Soluk Soluğa (1960)", "Büyük Af (1965)".

Arland, titiz bir yazardır :  "Canlılar (1934)", "Bağışlama (1941)" gibi hikâyeleri ve "Size Yazıyorum (1960-63)" adlı samimî denemelerinde üstün bir anlatıma ulaşır.

"Modern Resmin Kroniği (1949)", "Fransız Şiiri Antolojisi (1941)" ve "Fransız Nesri (1951)" adlı tenkitler de yayınladı. 

J. Paulhan ile Nouvelle Revue Française'in müdürlüğünü paylaşan Marcel Arland, 1986' da Sauveur-sur-École'de öldü.

LUDOVİCO ARİOSTO (şâir)

İTALYAN  şâir, 1474 yılında Reccio Emilia'da doğdu. Soylu bir ailedendi. Ercole I d'Este'nin hizmetinde olan babası ölünce, 9 kardeşine bakabilmek için Ercole I 'in kardinal oğlunun hizmetine girdi (1503). 

Kardinalin Canossa valisi, elçisi, habercisi, yol ve savaş arkadaşı oldu. "Satire" adlı eserinde, durumundan şikâyetçidir. Buda başpiskoposluğuna tayin edilen kardinal ile Macaristan'a gitmedi.

Yeni Este dükü Alfonso'nun hizmetine girdi ve Garfagnana valisi oldu. Özlediği "sessiz" hayata 1525 yılında kavuştu ve Ferrara'da karısıyla beraber yaşadı.

TRABZONLU ÂRİFÎ (şâir)

DİVAN  şâiri ve mutasavvıf, (doğum yılı ?). Bursa'da "müderrislik", İzmir ve Kahire'de "kadılık" yaptı. 

"Bayramî" tarikatına girdi. Bilgili ve şiirlerinde ilminin izleri görülen bir şâirdi. Bu yüzden kendisine; "Ârifî", "Maruf Çelebi" gibi unvanlar verilmişti.

Pâdişah 3. Murad adına "Reşehat Tercümesi"ni yazdı. Bir de "Kaside-i Bürde Şerhi" vardır. 

Trabzonlu Ârifî, 1583 yılında Kahire'de vefat etti.

YAKOVAKİ RONO ARİSTİDİ PAŞA (hekim)

RUM  asıllı Osmanlı hekim (D. 1836 - Ö. 1900 ?). 1858 yılında "binbaşı" rütbesiyle Tıbbiye'yi bitirdi. Cerrahî muallim yardımcılığına tayin edildi.

Sonra, "küçük cerrahî" ve "cerrahî" ameliyat hocası oldu. 

Klinik hocasıyken kullandığı ameliyathane, Demirkapı'daki (İstanbul, Sirkeci) Askerî Tıp mektebinin hamamıydı. 

HACI ÂRİF BEY (bestekâr)

TÜRK  mûsıkîsinin en büyük şarkı bestekârlarından, 1831 yılında İstanbul'da doğdu. Eyüp Şer-i mahkemesi kâtibi Ebubekir Efendi'nin oğlu. İlkokulda sesinin güzelliğiyle dikkat çekti. 

Zekâi Dede'den, Eyubî Mehmed Bey'den, İsmail Dede Efendi'den, Hâşim Bey'den eser meşketti. İyi mûsıkî ve nota bilgisi olmamakla beraber, binlerce eseri ezberledi ve gençlik yıllarından başlayarak pek parlak şarkılarıyla dikkati çekti.

13 yaşında Muzıka-yı Hümayun'a girdi. 20 yaşında Sultan Mecid'e "mabeynci" oldu. Sarayın Çerkes câriyelerinden üç kızla evlendi (Çeşmidilber, Zülfinigâr, Nigârnîk hanımlar). "Mabeyncilik" ve "serhanendelik" yaptı.

Hacca gitti. İran şahı tarafından Tahran sarayına davet edildiyse de, padişah izin vermedi. Hacı (Mehmed) Ârif Bey, 1884' de vefat etti, İstanbul, Beşiktaş'da "Yahya Efendi" dergâhına defnedildi.

ÂRİF PAŞA (ressam)

TÜRK  ressam, 1808 yılında İstanbul'da doğdu. Kapıçuhadarı İsmail Rıfat Efendi'nin oğlu. Önce Defterdarlık kaleminde bulundu, sonra yeniçeriliğin kaldırıldığı tarihte askerlik mesleğine geçti, "müşirlik" rütbesine kadar yükseldi (1854).

Atina, Üsküp, Kosova, Edirne ve daha birçok yerde vazifeyle bulunduğu sırada "resim" ile de ilgilendi. İlk ressamlarımız arasında şöhret yapan Ârif Paşa'nın "Mecmua-i Tesavir-i Osmaniye" adlı üç ciltlik bir eseri vardır. 

Kitabın 1. cildini Türkçe olarak, Şinasi'nin "Tasvir-i Efkâr" matbaasında, 2. ve 3. cildini de Fransızca olarak resimleriyle beraber Paris'de bastırdı (1862). 

Kitap, devlet teşkilâtında çalışan ressamları anlatmaktadır. İçinde 16 pafta ve suluboya resim vardır. Ârif Paşa, eserin önsözünde; bu kitabı yazmak için 40 sene çalıştığını, çeşitli kitap ve kıyafetleri incelediğini söyler. 

Askerî müzedeki yeniçeri devrinin ileri gelenleriyle, onların kıyafetlerini gösteren mankenleri, Türk müzelerinin kurucusu Ahmed Fethi Paşa'nın emriyle Viyana'da yaptırdı. Ressam Ârif Paşa, 1865 yılında İstanbul'da vefat etti. 

ÇARŞAMBALI ÂRİF BEY (hattat)

TÜRK  hattat, İstanbul'da doğdu (doğum yılı ?). Fatih'in Çarşamba semtinde doğduğu için bu adla meşhur oldu. Küçük yaşta girdiği Maliye nezareti Mektûbî kaleminde "mukabelecilik" derecesine yükseldi. 

"Hat" sanatını çeşitli ustalardan, "sülüs" ve "nesih"i Kazasker Mustafa İzzet'ten, "tâlik"i Sami Efendi ile Melek Paşa'nın torunu Ali Haydar Bey'den öğrendi. 

"Celî sülüs" yazılarda ve "hattı müsenna" tarzında da ustaydı. "Sülüs" ve "nesih" yazısı fazla yoktur. "Tâlik"de başarılı değildir. 

Çarşambalı Ârif Bey, 1892 yılında İstanbul'da vefat etti.

REMZİ OĞUZ ARIK (arkeolog)

TÜRK  arkeolog, siyaset adamı, 1899 yılında Kozan'da (Adana) doğdu. İstanbul Muallim mektebini, 1. Dünya savaşından sonra, Edebiyat Fakültesi "Felsefe" bölümünü bitirdi. 1926' da Fransa'ya gitti. Sorbonne üniversitesinde "arkeoloji" doktorası yaptı. 

1931' de Avrupa'dan döndükten sonra, İstanbul ve Ankara arkeoloji müzelerinde mütehassıs, Etnografya müzesinde müdür olarak çalıştı. 1939' da Dil ve Tarih-Coğrafya fakültesi "arkeoloji" profesörlüğüne geldi.

1950' de Adana milletvekili seçildi. Bağlı bulunduğu partinin bazı fikirlerini beğenmeyerek "Türkiye Köylü Partisi"ni kurdu (1952) ve genel başkanı oldu. Remzi Oğuz Arık, 1954' de geçirdiği bir uçak kazası sebebiyle vefat etti, Ankara'da defnedildi.

Başlıca eserleri : "Alacahöyük Hafriyatı (1937)", "Ankara-Konya, Eskişehir Yazılıkaya Gezileri", "Karaoğlan Kazıları (1938)", "Türkiye'deki Arkeolojik Kazılar", "Türk Müzeciliğine Bir Bakış (1950)", "Coğrafyadan Vatana", "Türk İnkılâbı ve Milliyetçiliğimiz", "İdeal ve İdeoloji".

İON NAE THEODORESCU (şâir)

ROMANYALI  şâir (Tudor Arghezi), 1880 yılında Gorj yakınlarında Oltenia'da doğdu. Lirik şiirlerini şu kitaplarda topladı :  "Çeşitli Sözler (1927)", "Tembellik Çiçekleri (1931)", "Küçük Akşam Kitabı (1939)", "Tahta İkonlar (1930)" ve "Kara Kapı (1930)" adlı eserlerinde, manastırda geçen hayatını ve siyasî hükümlü olarak yattığı cezaevi hâtırâlarını anlattı.

Yer yer farfaraya kaçan zorlu lirizmi, mistik coşkularla beslenir. Karmaşık ve farklı yönlü eserleri; "Küçük Akşam Kitabı", "Mısralar (1936)", "Rondolar ve Çocuk Oyunları (1939)" ile "Cüceler Ülkesi (1947)"nin insana ve toprağa bağlı lirizminden, "İnsanın Balladı (1956)"nın evrensel ve kozmik ilhamına uzanır.

"1907 Köylü Ayaklanması (1956)"nda devrim kahramanlıklarını, "Alacalı Mısralar (1957)", "Benim Güzel Kitabım (1958)", "Yaprak (1963)" ve "Yazılar (1963)" adlı eserlerde de ölümsüz duyguları dile getirdi.

ANTONİA MERCÉ Y LUQUE (dansçı)

İSPANYOL  kadın dansçı ve koreograf (La Argentina), 1888 yılında Buenos Aires'de (Arjantin) doğdu. En ünlü İspanyol tiyatrolarında kazandığı başarılardan sonra 1905' den itibaren Avrupa'da uzun turnelere çıktı. 

1914' de Güney Amerika'ya gitti. 1927' de Paris'deki Champs-Elysées tiyatrosunda, tek bir gitar ve virtüözce çaldığı kastanyetleri eşliğinde verdiği resitalde büyük başarı kazandı. 

1929' da yönettiği İspanyol Balesi topluluğuyla Opéra-Comique tiyatrosunda şu eserleri sahneye koydu :  "Juerga", "Sonatina", "El Contrabandista", "Triana" ve en büyük başarısı olan "El Amor Brujo". Bu eserde Vicente Escudero da rol aldı.

"El Amor Brujo (büyücü aşk)"da büyük başarı kazanan dansları : "La Garterana", "La Fregona", "La Jota Aragonesa" ve "Korku Dansı" oldu.

İspanyol balesini, klâsik bale çerçevesinde geliştirmeye çalışan ilk sanatçıdır. Antonia Mercé y Luque, 1936' da (yaş 48) Bayonne'da (Fransa) öldü.

AİMÉ ARGAND (mucit)

İSVİÇRELİ  mucit, 1755 yılında Cenevre'de doğdu. Eczacı Quinquet'nin adını taşıyan lambaların asıl mucididir. 

Hava akımıyla çalışan ilk camlı ve fitilli lambayı İngiltere'de yaptı (1784). 

Bu lambanın içi boş olan fitili "silindir" biçiminde dokunmuştur. Böylece, yağ lambasından çıkan is önlenmiş ve ışığı daha da artmıştır.

Aimé Argand, 1803' de İngiltere'de öldü.

HÜSEYİN SADEDDİN AREL (bestekâr)

TÜRK  bestekâr ve mûsıkî bilgini, 1880 yılında İstanbul'da doğdu. Anadolu kazaskeri Dardağanzâde Mehmed Emin Efendi'nin oğlu. Hukuk mektebini bitirdi. 

Adliye nezareti mütercimi, mektubî müdürü, deniz ticaret mahkemesi hâkimi (1909), Makedonya vilâyetleri Adliye müfettişi, ceza işleri müdürü, Adliye müsteşarı (1911), Şûrayı Devlet üyesi (1913), Defter-i Hakanî emini (1915), Şûrayı Devlet Tanzimat dairesi reisi oldu.

Şûrayı Devlet kaldırılınca, devlet vazifesinden çekildi. İzmir'de sonra İstanbul'da "avukatlık" yaptı. 1910' da Washington'da toplanan Milletlerarası Hukuk kongresinde Türkiye'yi temsil etti. 

1908' de, 15 günde bir çıkan "Şehbal" adlı lüks dergiyi yayınlamaya başladı. 1939-40' ta aylık "Türklük" kültür dergisini yayınladı (14 nüsha).

Arapça, Farsça, Fransızca, İngilizce, Almancayı bilir, diğer birkaç dili de okuyup anlardı. Hukuk bilgini ve edip olarak da tanınmıştır. 

Mûsıkîye 10 yaşında başladı. Hemen bütün sazları çalmayı öğrendi. 1907-09' da Edgar Manas'dan Batı mûsıkîsine ait bilgiler öğrendi. Devrinin bütün mûsıkî ustalarını tanıdı. Rauf Yekta ve Dr. Suphi Ezgi ile beraber Türk mûsıkîsi ilmi üzerine çalıştı. Bu suretle, 500 yıldan beri âdeta unutulmuş olan Türk mûsıkîsi nazariyatı ortaya çıktı.

İSMAİL GALİP ARCAN (tiyatrocu)

TÜRK  tiyatro oyuncusu, 1893 yılında İstanbul'da doğdu. Askerî rüştiyede okudu. İlk profesyonel oyunu, 1909' da "Dilküşa" tiyatrosunda oynanan "Tabib-i Aşk" tır. 

1914' de Dârülbedayi'ye girdi. Burada oyuncu ve rejisör olarak çalıştı. 1920' de buradan ayrıldı ve 1 sene sonra tekrar döndü. 

Bir ara Paris'e gitti. İstanbul'a dönüşünde (1924); Muhsin Ertuğrul ve Behzat Butak ile kurdukları topluluk ile Şehzâdebaşı "Ferah" tiyatrosunda temsillere başladı.

1925' de Fikret Şâdi'nin "Millî Sahne" grubuyla Anadolu turnesine çıktı. 1926' da yine Dârülbedayi'ye girdi.  İsmail Galip Arcan, 1974' de İstanbul'da vefat etti.

İ. Galip Arcan, aynı zamanda Türk sinemasının ilk oyuncularındandır. 

"Tiyatroda Makyaj (1941)", "Tiyatroda Diksiyon (1947)" adlı iki kitabı, tercümeleri, oyunları, bir de "70' inci Taş" adlı şiir kitabı mevcuttur.

REŞİD RAHMETİ ARAT (dil bilimci)

TÜRK  dil bilgini, 1900 yılında Kazan, Eski Ücüm'de doğdu.  Kuzey Türklerinden ve ilmiye sınıfına (medrese) mensup bir ailedendir. 1913' de Kızılyar'da (Petropavlovsk) rüştiyeyi bitirdi. 

Ortaöğrenim sıralarında, gençlik kuruluşlarına katılarak kültür ve yayın faaliyetine başladı (Hüseyin Abduş ile beraber çıkardığı dergi "Yeşlik Tanı").

1917' de askere alındı, 1919' da yaralı olarak Uzakdoğu'ya nakledildi. 1920' de Harbin'e (Çin) geldi. Burada, Kazan Türklerinin teşkil ettiği koloni içinde lise öğrenimini tamamladı. 

Yine kültür faaliyetine devam etti (arkadaşları ile kurdukları "İl Küngli" derneği, çıkardıkları "Yırak Şark" dergisi).

1922' de yüksek öğrenim için Almanya'ya gitti. Berlin'de Kuzey Türkleriyle edebî ve kültürel çalışmalarını sürdürdü. 1927' de Berlin Üniversitesi "Felsefe Fakültesi"ni bitirdi. Berlin "Şark Dilleri" mektebine "Kuzey Türkçesi" öğretim görevlisi oldu.

TEVFİK RÜŞTÜ ARAS (hekim, siyasetçi, diplomat)

TÜRK  hekim, siyasetçi, diplomat, 1883 yılında Çanakkale'de doğdu. Beyrut tıbbiyesinde okudu. İzmir, Selânik ve İstanbul'da çeşitli sağlık görevlerinde bulundu. "Mütareke"de, Meclis-i Âli-yi Sıhhî üyesi idi. 

1920' de Menteşe (Muğla) milletvekili oldu. Kastamonu İstiklâl mahkemesi üyeliği yaptı. Rusya'nın iç durumunu ve "bolşevizm" uygulamalarını yerinde incelemek üzere Rusya'ya gönderildi. Atatürk'ün emriyle kurulan "Türkiye Komünist Partisi"nin kurucuları arasında bulundu. 

1923-39  yılları arası İzmir milletvekili, 1925-38 arası Dışişleri Bakanı oldu. 1939' da Londra büyükelçiliğine gönderildi ve  3, 5  sene bu görevde kaldı. 1952-59 yıllarında Türkiye İş Bankası yönetim kurulu başkanlığında bulundu.

ARAP CAMİİ

İSTANBUL'da  Galata semtinde camii, büyüklüğü sebebiyle "Cami-i Kebir" de denilir. Emevî ordu kumandanlarından Müslime bin Abdülmelik'in İstanbul'u aldığı zaman yaptırdığı sanılmaktadır (717).

Bizanslılar şehri ellerine geçirince, bazı ilâvelerle camiyi kiliseye çevirdiler. 4. Haçlı seferi sırasında da Latinler İstanbul'u alınca camii, St. Hyacinthus ve Dominicus rahiplerine verilmişti (1232). Cenevizliler binaya "Saint-Dominicus" derlerdi. 

Yapı, saf Müslüman sanatı özellikleri taşımaz. Roma ve gotik tarzda pencere ve sütûn başlıkları vardır. Ortaçağdaki çan kulelerine benzeyen ve içinde çan iskelesinin konulduğu delikler bulunan minare,  Suriye'nin Şam şehrindeki Emevîye Camii'nin minarelerini andırır.

Pencere sütûn başlıklarındaki put ve kapı silmeleri, minarenin üst kısmını, Bizans ve Latinler'in yaptığını gösterir. Mihrabın gotik kemer ve pencereleri Latin devrine aittir. Türklere has kısım, sahın ile yanlardır.

2. Bayezid zamanında, İspanya'daki Benî Ahmer devletinin yıkılmasıyla İstanbul'a gelen Araplar, yapıyı Dominikenler'den alarak yenilediler ve "Arap Camii" adını verdiler.

2, Mahmud'un annesi camiyi tamir ettirdi (1808). Daha sonraki bir tamirde, döşemeden çıkan Latin mezar taşları müzeye taşındı (1913). Mihrap kısmından da freskler çıktı. 

JÁNOS ARANY (şâir)

MACAR  şâiri, 1817 yılında Nagyszalonta'da doğdu. Yoksul bir ailenin çocuğuydu. Hayatını; gezgin oyuncu, öğretmen ve belediyede küçük bir memur olarak kazandı. Sonunda kendini şiire verdi.

"Kaybedilen Anayasa (1843)" adlı eseriyle yazarlık mesleğine girdi. 4 yıl sonra, "Toldi" adlı 3 bölümlük destanının 1. kısmıyla "Kisfaludy" derneği ödülünü kazandı. 

1848' de Kurtuluş savaşına katıldı. 1851' den sonra Nagykörös lisesinde öğretmen, 1859' da Macar İlimler akademisi üyesi ve 1865' de Genel sekreteri oldu. 

Deyiş ve öz bakımından kusursuz olan baladlarından (Balladak, 1853-77) dolayı kendisine "Baladlar Shakespeare'i" adı verildi. 

Ayrıca, Shakespeare ve  Aristophanes'den yaptığı çevirilerden başka; "Deli İstok (1850-73)" ve "Buda'nın Ölümü (1864)" adlı anlatı şiirleri yazdı.

Bugün, Macar edebiyatının ana eserlerinden biri sayılan "Toldi" destanını, 1879' da bitirdi. 

Oğlu Lazslo (1844 - 1898) da şiirler ve halk hikâyeleri yazdı. János Arany, 1882' de Budapeşte'de öldü.

İLHAN ARAKON (film yapımcısı)

TÜRK  kameraman ve film yapımcısı, 1916 yılında Edirne'de doğdu. Feyziye (Işık) lisesini bitirdi, sonra da Güzel Sanatlar akademisi "mimarlık" bölümüne bir süre devam etti.

1940 yılında arkadaşlarıyla beraber Türkiye'nin ilk fotoğraf sergisini açtı. 1944' de "Yeşilçam"da film hayatına adım attı.

Kameraman olarak çok sayıda film çekti. Birçok belge filmi hazırladı. 1956 yılında A.D.S. Haberler ajansı hissedar ve müdürü oldu.

1975' de İstanbul Güzel Sanatlar akademisi "sinema-tv" bölümünde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1997' de "onursal profesör" unvanı verilen İlhan Arakon, 2006' da İstanbul'da vefat etti.

LOUİS ARAGON (yazar)

FRANSIZ  yazar, 1897 yılında Paris'de doğdu. Gerçeküstücülüğün başlıca öncülerinden. André Breton ve Philippe Soupault ile beraber "Littérature" adlı dergiyi kurdu (1919). 

"Sevinç Ateşi", "Sonsuz Devinim" adlı şiir kitapları yanında, "Anicet ou le Panorama (1921)" ile, başşehrin "şaşırtıcı günlük" hayatını arayan bir adamın hikâyesi olan "Paris Köylüsü" adlı romanları yazdı. 

Komünist partisine girerek bir müddet SSCB de kaldı. Sonra "Bâle Çanları" ile "Kibar Semtler" adında 2 roman yayınladı. Bu eserlerde; 20. yy. başlarındaki Fransız toplumu, "savaşçı bir marksist" bakışıyla anlatılmakta ve tarihî kişiler yanında hayâlî kişiler de yer almaktadır.

2. Dünya savaşı, Aragon'un siyasî görüşlerini doğruladı : "İmparatorluk Gezginleri", "Aurélien" ve "Komünistler" adlı romanlarında; kişisel ayaklanma, işçi sınıfının hak isteklerine dönüşür. "Kutsal Hafta" adlı roman, tarihî bir konunun geniş kapsamlı bir tablosudur.

FRANÇOİS ARAGO (astronom, fizikçi)

FRANSIZ  astronom, fizikçi ve siyaset adamı, 1786 yılında Roussillon'da doğdu. 17 yaşında "politeknik" okuluna girdi. Boylam dairesi sekreterliğine ve yerküre meridyen yayı ölçümünde vazifeli Biot'nun yardımcılığına getirildi (1806).

1807' de Biot, en önemli kısmını (Balear adalarına kadar) bitirdiği çalışmalarının tamamlanmasını Arago'ya bıraktı. Dönüşünde 23 yaşındaki Arago'yu, İlimler Akademisi aslî üyeliğine aldı. Politeknik okulunda "analiz ve jeodezi" profesörü olarak 20 yıl kaldı. Rasathane müdürlüğü sırasında orada meşhur "astronomi" derslerini verdi. 

Fizikte, farklı alanlarda çalıştı. Optikte "dalga teorisini" kabul etti ve yaydı. Biot ile beraber, havanın ve birçok gazın "kırılma indisi"ni ölçtü. 1811' de quartz kristalindeki "döner kutuplanma" olayını ve Fresnel'in daha sonra teorisini yapacağı "kromatik kutuplanma"yı keşfetti. Yıldız pırıldamalarını "girişimler" prensibinden hareketle açıkladı. 

Gezegenlerin çaplarını, çevrelerindeki ışın saçımı etkisini gidererek doğru olarak ölçtü. 1840' da güneş kromosferini keşfetti.